· t]alli s-so`jeta’ tpo[[ik f’postok, tmexxilek ]ajtek, toqg]od fejn iqeg]duk l-o]rajn, anki jekk tirre\isti minn ta]t, jew
 
· tfittex li tibni ]ajtek fis-so`jeta’, issib postok, tfassal stil ta’ ]ajja li jg]odd g]alik, li jag]tik hena u fer], jintegrak fil-]ajja tal-komunita’ . . . m’hemm l-ebda forma wa]da li tg]odd g]al kul]add u dejjem  .. . it-tajjeb g]alik trid tfitxxu kuljum,  b’g]a\liet ]ielsa . . .
 
B]al kul]add ie]or, nies romol u separati jridu jsibu posthom fis-so`jeta’. I\da differenti minn ]addie]or, dan iridu jag]mluh f’`irkustanzi personali mibdula, fit-tieni karriera ta’ ]ajjithom, fi pro`ess hekk kif jo]or[u wara t-telfien ta’ xi ]add g]a\i\ li sew min]abba mewt inkella firda rrikon`iljabbli, ]oloq vojt, dizorjentazzjoni, kri\i ta’ identita’ u valuri. Ir-romol jg]addu minn \mien ta’ luttu, sog]ba u niket u s-separati minn rabja u [er]a tal-qalb. Huma mhux ftit, in-nisa i\jed mill-ir[iel, li jkollhom jiffa``aw tnaqqis fid-d]ul tal-flus, telfa’ tar-rabta intima ma’ xi qraba u ]bieb. }afna drabi, l-ommijiet li jisfaw wa]idhom ikollhom jo]or[u ja]dmu biex imantnu ‘l uliedhom,  u dawk imsawta minn \wie[hom fa`li jispi``aw bla dar. }afna fost dawk li jitolbu separazzjoni jg]addu minn trawma s]i]a bid-dewmien fid-de`izjonijiet tal-qrati. Anki f’Malta, b]al f’pajji\i o]ra, meta l-istat ma jistax jibqa’ j\id il-benefi``ji so`jali, il-faqar qed jag]fas l-i\jed fuq in-nisa. Fl-istess ]in ma jonqsux ri\orsi o]ra, f’g]ajnuna minn [irien, ]bieb [odda u volontarjat ...

Minnflok ma joqg]od jibki l-passat dak li jkun irid ja``etta s-sitwazzjoni [dida, j]ares ‘l quddiem u jibda mill-[did. G]alhekk jag]mel sens li nitkellmu fuq valuri biex wie]ed jista’ jsawwar [ejjieni [did, billi j]ares b’fidu`ja lejn il-bidu tat-tielet seklu ta’ (wara) Kristu  . . .

Dawk li qed ibatu t-telfa tas-sie]eb/a fa`li jsibu nies li mhux lesti li jilqg]uhom bla pre[udizzji, bla kundizzjonijiet. Issib ukoll min jisfrutthom ... Kif wie]ed jista’ jg]ix f’ambjent li jeskludi lil min jg]ix differenti mill-bqija hekk imsej]a ‘normali’ jew il-mag[[oranza li tinsab ‘komda, sewwa u tajba’?

· Liema huma l-valuri tas-so`jeta’ tal-[ejjieni? X’`ans hemm li s-so`jeta’ tinbidel fil-]arsa li tg]ati lil min jinqata’ minn dak li hu meqjus ‘normal’?
 
· Kif wie]ed jista’ ji[i a``ettat ta’ dak li hu bl-istorja tieg]u, ming]ajr imrar, nuqqas ta’ fidu`ja, log]ob ta’ \ew[ u`u] . . . ?
 
· Fuq liema valuri g]andha tinbena s-so`jeta’ tal-millenju, li tfakkar mi[jet il-fidwa u l-]elsien ta’ {esu’ Kristu?

L-istejjer tal-evan[elu huma mi\g]uda b’e\empji ta’ kif Gesu Kristu kien jersaq lejn min hu mwarrab, jilqg]u u jintegrah: Mattew, Zakkew, il-fejqan tal-lebru\i, l-laqg]a mas-samaritana, Marija Madalena, l-iben il-]ali, il-qawmien ta’ iben l-armla ta’ Nain, il-mara bin-nixxieg]a tad-demm li tmiss lil Gesu’ bil-mo]bi u tfiq, l-armla li tag]mel offerta mill-ftit li g]andha bil-mo]bi  ...

Mistoqsijiet fuq il-valuri jolqtu kemm lis-socjeta’ kif ukoll lil individwi  ...

Fis-so`jolo[ija, biex naraw fejn sejra s-so`jeta’, nag]mlu, kull tant snin, st]arri[ permess ta’ surveys rappresentattivi tal-populazzjoni kollha, u nqabblu \-\mien ta’ issa ma’ \minijiet u so`jetajiet o]ra tant li nkunu nistg]u naraw kif, jekk kollox jibqa’ l-istess, jistg]u jmorru l-affarjiet. F’kelma wa]da nfittxu t-trends u d-direzzjoni li x’aktarx tie]u s-so`jeta’. Nuru t-tajjeb u l-]a\in, biex is-so`jeta’ tkun tista’ tirrimedja qabel ikun tard wisq. Hawn ser nag]ti ]arsa fuq fuq lejn xi sejbiet li jo]or[u mill-a]]ar studji tieg]i fuq il-valuri b’mod partikulari dak ta’ l-a]]ar fuq i\-\g]a\ag]. Min hu interessat jista’ jaqra x-xog]olijiet tieg]i u ta’ so`jolo[i`i o]ra.

F’intervent ta’ ftit xhur ilu fuq il-valuri g]as-snin 2000 (ara Problemi ta’ Llum, April 1998, pp105-107), tajt ]arsa lejn il-prijoritajiet tal-poplu Malti g]as-seklu l-[did, il-]ti[ijiet u aspirazzjonijiet g]all-[ejjieni. Hawn ser nag]ti ]arsa lejn l-orjentazzjonijiet principali tal-[enerazzjonijiet  ta’ g]ada. Gruppi spe`ifi`i jistg]u jg]arblu l-valuri u l-orjentazzjonijiet so`jali tal-ma[[oranza u jaraw fejn jinsabu huma f’konfront mas-so`jeta’, liema huma l-g]a\liet tag]hom stess, kif jistg]u jg]ixu f’so`jeta’ li t]addan din il-kultura.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Prijoritajiet g]as-seklu l-[did

1.1  Fis-snin disg]in, qrib il-bidu ta’ seklu [did, il-bi``a l-kbira tal-Maltin (95%) - bla distinzjoni bejn \g]ar u kbar, nisa u r[iel, ]addiema ta’ l-id jew tal-mo]] - ]afna iktar meta mqabblin ma’ popli o]ra Ewropej (81%), jg]atu l-prijorita’ assoluta lill-familja. Wara ji[i x-xog]ol u r-reli[jon g]alkemm hemm x’juri li l-Maltin saru jag]tu inqas importanza lix-xog]ol u lir-reli[jon mis-snin ta’ qabel. |diedet l-importanza li saru jg]atu lill-]in ]ieles, lid-divertiment u lill-]bieb u xi ftit ukoll lill-politika.
 
1.2   L-ikbar bidla saret fl-importanza li saru jg]atu lill-]in ]ieles (minn 47% fl-1991 g]al 60% fl-1995), ferm iktar mill-medja fl-Ewropa (36% fl-1990).  Dan jista’ ifisser li l-Maltin saru jfittxu iktar il-mistrie] mix-xog]ol u forsi ukoll li jqattg]u l-]in fid-divertiment, xi w]ud - l-i\jed i\-\g]a\ag] - mal-]bieb, u o]rajn - l-iktar l-ir[iel u n-nisa mi\\ew[a u l-anzjani - mal-familja. Ghandhom i\jed flus x’jonfqu, u ]afna m’g]adhomx ja]sbu biex igemmg]u g]all-futur. Jonfqu dak li jaqilg]u u xi w]ud jixtru bil-credit. Fix-xog]ol qed ifitxxu iktar il-qlieg] milli x-xog]ol fih innifsu, qed ifittxu li jkollhom iktar x’jonfqu fid-dar, fuq il-]ti[ijiet tal-familja, it-trobbija tat-tfal, l-informatika, is-sa]]a, l-ilbies, l-ikel, is-safar, ix-xiri ta’ prodotti [odda fis-suq ...
 
 }ti[ijiet u aspirazzjonijiet g]all-[ejjieni
 
2.1  Fil-[ejjieni qrib - g]as-seklu l-[did - jixtiequ jaraw li ting]ata iktar importanza lill-familja, iktar rispett lejn l-awtorita’, kif ukoll iridu li ting]ata iktar importanza lill-i\vilupp ta’ l-individwu. Minn banda jridu iktar \vilupp tat-teknolo[ija u minn banda l-o]ra jridu stil ta’ ]ajja iktar sempli`i u naturali. |diedu sew dawk li jixtiequ jaraw li ting]ata inqas importanza lix-xog]ol fil-]ajja (minn 20% fl-1984 g]al 44% fl-1995) u ]afna o]rajn iridu tnaqqis fl-importanza tal-flus u tal-]wejje[ materjali (minn 61% fl-1984 g]al 81% fl-1995).
 
2.2  Kollox ma’ kollox jidher li l-Maltin tal-[ejjieni ser ifittxu stil ta’ ]ajja iktar individwalizzata, jg]ixu f’familji i\g]ar u iktar differenti wa]da mill-o]ra, ja]dmu fi gruppi \g]ar ta’ nies u jaqsmu r-responsabbilta’ tax-xog]ol bejniethom. Kull ma jmur il-]addiema kollha jsiru kemm produtturi u konsumaturi tas-servizzi, jie]du u jg]atu, jmexxu u jimxu flimkien, jipparte`ipaw fid-de`i\jonijiet u fil-qlieg] ta’ ]idmiethom.
 
2.3  F’qafas so`jali u ekonomiku [did ix-xog]ol isir i\jed flessibbli. Il-post tax-xog]ol ma jibqax xi fabbrika jew industrija kbira. Kemm in-nisa kif ukoll l-ir[iel ikunu jistg]u ja]dmu min darhom stess, u jqassmu l-]in kif jaqblilhom. Il-koppji partners ta’ g]ada jkunu jistg]u jla]]qu u jaqsmu bi s]ab kemm id-d]ul u l-infieq tal-flus, ix-xog]ol tad-dar, it-trobbija tat-tfal u l-bqija. Il-]ajja issir iktar individwalizata u fl-istess ]in komunikattiva. It-teknolo[ija tal-informatika issir i\jed avvanzata, ir]isa u mil]uqa minn kul]add.  Tikkoordina l-komplessita’ ta’ ]ajja individwalizzata u tnaqqas l-i\bali mekkani`i u umani. Bla dubju, jkun hemm i\jed skop g]a\-\ieda fl-industrija tas-servizzi, u fuq kollox g]al titjib fil-kwalita’  tag]hom.
Valuri u stil ta’ ]ajja

L-istudju fuq il-valuri ta\-\g]a\ag], Secularised Sexuality, youth values in a city-island, jidentifika erba’ orjentazzjonijiet  tal-]ajja:

1. Il-]arsien tal-valuri tradizzjonali, il-[ieh tal-familja: dan ji[bor fih sin`erita’, lealta’, sigurta’, rispett lejn il-[enituri u l-anzjani, responsabbilta’, g]aqda fil-familja, dixxiplina, maturita’ u l-im]abba, fost l-o]rajn.
 
2. }ajja individualizzata, indipendenti, kreattiva u awtonoma: dawk li j]obbu l-avventura, l-ambizzjoni, l-varjeta’,  ]ajja e``itanti, il-kreativita’, l-auto-determinazzjoni, is-su``ess, it-tmexxija, il-]sieb ]ieles, is-sbu]ija tan-natura u l-]arsien ta’ l-ambjent
 
3. Materjali\mu u tfittxija tal-pja`ir: l-im]abba tal-flus, il-pja`ir li jag]ti l-ikel u s-sess, il-poter fuq l-o]rajn, is-sodisfazzjon tax-xewqat, id-dehra u ‘l-qaddisin il-[odda’ li kapa`i jpattu pja`ir b’ie]or ...
 
4. Spiritwalita’ u reli[jo\ita’. Din tinkludi ]ajja ta’ [abra, spiritwalita’, kura tar-ru], ma]fra, ubbidjenza, ]arsien tat-tradizzjonijiet u ta’ l-ordni so`jali.
 
Dawn l-erba’ orjentazzjonijiet tal-]ajja jinsabu biswit xulxin. Fil-]ajja ta’ kuljum kull individwu jrid jag]\el l-orjentazzjoni, jew a]jar l-orjentazzjoniiet, ta’ ]ajtu. I\-\g]a\ag] ta’ llum diga’ juruna kif hu possibli li wie]ed i\ewwaq bi``a minn hawn u bi``a minn hemm. Jekk qabel `ertu valuri ma kienux joqg]odu ]dejn xulxin, issa sar possibbli li dawn jit]altu u ji\\ew[u. Fil-pro`ess tal-g]a\la l-individwu sar isawwar l-istil ta’ ]ajja li tg]odd g]alih fi`-`irkustanzi u \-\mien li fih ikun jinsab, u ma jsibhix bi kbira biex jerga’ jibdilha jekk i`-`irkustnazi jinbidlu. B’hekk kull individwu jibda jfassal l-istil ta’ ]ajja individwalizzata. B’danakollu xorta wa]da jibqa’ jag]ti l-kas li nies ta’ l-istess gosti u drawwiet j\ew[u stil ta’ ]ajja li tixxiebah wie]ed ma’ ta’ l-ie]or.

G]alhekk hemm `ans kbir li fis-so`jeta’ tas-seklu l-[did ser ikolna erba’ tipi principali ta’ nies, il-bi``a ‘l kbira ta’ xejra tradizzjonali u tal-familja, o]rajn iktar indipendenti, o]rajn iktar materjalisti u o]rajn iktar ta’ bixra reli[ju\a. Qalb dawn l-erba’ tipi \gur li jsibu posthom g]add ta’ o]rajn li j\ewqu kulur ma’ ie]or, il-qadim mal-[did, it-tradizzjoni mal-modern, l-g]adqa tal-familja ma’ ]ajja indipendenti, ir-reli[ju\ mal-kreattiv, l-awtonomija u l-]sieb ]ieles ... f’dinja u socjeta’ post-moderna.
 

Konkluzjoni

 Nies romol u separati jridu jg]addu g]at-tieni karriera ta’ ]ajjiethom billi jfasslu l-istil ta’ ]ajja individwalizata fi`-`irkustanzi [odda tag]hom. Iridu jie]du orjentazzjoni billi jag]\lu minn g]add ta’ valuri, u jg]ixuhom fil-prattika. Iridu jit]arr[u fi skills [odda biex jibdew relazzjonijiet so`jali [odda, jie]du r-riskju li j]obbu mill-[did, j]allu warajhom il-bniedem il-qadim u jibdew mill-[did fid-dawl tat-twemmin li j]addnu, l-iskala tal-valuri li j\ommu, bl-g]ajnuna ta’ l-isitituzzjonijiet u gruppi so`jali li jistg]u jg]inuhom. Ir-romol u s-separati li j[arrbu faqar u niket jistg]u jibdew ]ajja [dida b’g]a\liet ta’ valuri li kemm huma kif ukoll is-so`jeta’ jirnexxielhom jg]amlu g]al iktar solidarjeta’ fil-komunita’.