BIDLIET SO~JALI

Biex Malta tikber fl-Ewropa

 

ANTHONY M. ABELA

 

Indirizz lill-Kunsill {enerali tal-Partit Nazzjonalista,

il-}add 16 ta’ Novembru, 2003, New Dolmen Hotel Malta.

 

 

{ejt mitlub nitkellem fuq il-bidla so`jali f’Malta bla ma nkun politiku parti[jan. Nist]ajjel li tixtiequ tisimg]u kif ja]sibha so`jolgu, li g]al dawn l-a]]ar 16-il-sena st]arre[ il-valuri u l-politika so`jali, fuq il-bidliet li g]addeja minnhom is-so`jeta’ Maltija, bit-tajjeb u l-]a\in, hekk kif ninsabu fuq il-g]atba li nissie]bu fl-Unjoni Ewropea.  Tifhmu li hawn nista’ biss insemmi xi punti li jo]or[u mir-ri`erka fuq il-valuri f’Malta u fl-Ewropa (Abela 1993, 2001)1. Nag]laq billi naqsam mag]kom il-prin`ipji li waslu g]alihom l-imsie]ba tal-Moviment ta’ Nsara Politi`i g]all-Ewropa, li f’Settembru g]o[obhom jistidnuni nitkellem fuq il-Valuri fl-Ewropa, f’Lakitelek, l-Ungerija.

 

Fil-fehma tieg]i il-bidla so`jali ma tridx tkun xi ]a[a li ti[i fuqna g]all-g]arrieda, tant li jkollna noqg]odu g]alija g]ax m’hemmx x’tag]mel. Minflok g]andha tkun is-so`jeta’ nnifisha li b’riflessjoni awto-kritika tag]raf i`-`irkustanzi [odda, i[edded lilha nnifsiha, tag]\el it-tajjeb mill-]a\in, u tfassal strate[ija biex i[[ib bidla fl-istrutturi u l-mentalita’ tal-poplu. Biex jintla]qu l-g]anijiet kull individwu fis-so`jeta’ g]andu jkun lest li b’responsabbilita’ kbira jid]ol f’]idma sfiqa g]all-[id ta’ kul]add. F’dan il-pro`ess f’so`jeta’ demokratika hemm post g]al diskussjoni wiesg]a kemm fil-pjazez tradizzjonali kif ukoll fin-ni\[iet [odda li ]olqu l-media u t-teknolo[ija tal-informatika. I\da fl-a]]ar jin]tie[ li l-awtorita’ kompetenti ti[bor it-truf, u wara li tqis u ti\en sew il-fatti mi[bura, tag]ti direzzjoni biex tittie]ed azzjoni g]al [id ta’ kul]add. Malta tista’ tikber fl-Ewropa kemm bis-sehem attiv fl-istrutturi tal-UE, kif ukoll fl-g]arfien a]jar tal-identita’ tag]ha.

Bidliet fid-dinja

 

So`jolo[i ewlenin iwissuna li l-bidla dinjija minn so`jeta’ industrijali g]al so`jeta’ tal-informatika qed i[[ib mag]ha telfa kbira tal-valuri u tal-etika so`jali, it-ti[rif u telfin tal-kapital so`jali. Fukuyama (1999) isej]ila “il-waqa’ l-kbira” (the great disruption). Putnam (2000) je\amina t-tifrik fir-relazzjonijiet u t-telfien tal-kommunita’. Castells (1996) ja]seb li t-tis]i] tal-fondamentali\mu, i\-\ieda fit-terrori\mu u l-kriminalita’ internazzjonali huma reazzjoni g]at-theddida mill-globali\azzjoni g]all-identita’ lokali. Bauman (1998) jara li qed tikber il-qasma bejn dawk li g]andhom moviment ]ieles, hekk imsej]a ‘globali’ u dawk li huma marbuta mal-post fejn jg]ixu jew nies ‘lokali’. I\da dawn l-istess so`jolo[i g]andhom tama li l-bniedem jibni ordni so`jali [did, i[edded il-valuri, u ju\a l-istess teknolo[ija tal-informatika biex jibni kommunitajiet u solidarjeta’ [dida.  Dawn il-profeti ta’ \mienna jfasslu politika po\ittiva, fejn il-firda ideolo[ika bejn il-lemin u x-xellug politiku tisfuma f’]idma fejjieda g]al so`jeta’ [dida favur il-]ajja, l-g]aqda bejn il-bnedmin, r-risponsabbilta’ fl-u\u tar-ri\orsi, il-]arsien so`jali u ta’ l-ambjent (Giddens 1998).

 

Daqstantie]or, l-Unjoni Ewropea tista’ ti[[enera qasmiet so`jali [odda bejn il-pajji\i ta’ [ewwa u dawk ta’ barra, bejn il-pajji\i membri, jekk mhux ukoll fi ]dan il-pajji\i membri nfusshom. I\da l-isfida u r-rieda tal-UE, hija li tu\a l-istrutturi u l-potenzjal mi\jud tal-g]aqda fl-Unjoni, biex tit]aq l-o[[ettivi ta’ pa`i, sigurta’ u t-tqassim [ust tal-[id fl-Ewropa, fi ]dan il-pajji\i membri u mal-pajji\i [irien. Minkejja `-`okon tag]ha, Malta fl-UE g]andha `ans tad-deheb biex tkabbar is-sehem dinji tag]ha fil-promozzjoni tas-sliem u l-pa`i dinjija, biex titwettaq is-solidarjeta’ internazzjonali, u biex tissa]]a] il-g]aqda bejn il-Maltin infushom.

Bidliet f’Malta

 

}add ma jista’ ji`]ad li mill-Indipendenza ‘l hawn Malta wettqet passi ta’ [gant fit-tkabbir tal-ekonomija, fil-]olqien tal-[id u t-tqassim tieg]u. G]ola l-livell ta’ l-edukazzjoni, in]oloq ix-xog]ol, kiber il-kapital ekonomiku, \died l-investiment, tela’ bini u djar ma’ kullimkien, stana min ]abrek u ntg]eleb il-g]akx.  Fil-pro`ess tqallbu ta’ ta]t fuq l-istrutturi so`jali tradizzjonali, inbidlu l-valuri, tant li tfa``aw sfidi so`jali [odda u n]oloq faqar [did. Kotrot il-kriminalita’, \died it-twelid ta’ tfal barra \-\wie[ u kiber l-g]add ta’ \wie[ijiet mfarrka u ta’ familji bi problemi so`jali o]ra. Minn fortizza fqira, mag]luqa u protetta, Malta fet]et il-fruntieri, kibret fil-[id materjali, u saret g\ira-belt wa]da. Fuq is-suq tad-dinja globali qed tbieg] servizzi [odda biex taqla’ l-g]ixien. L-isfruttament tal-kapital fi\iku u ambjentali (l-art, il-ba]ar, l-arja ...) msejjes fuq il-kapital so`jali fit-t]addim tal-g]aqal u l-bzulija tal-]addiema Maltin, kabbar il-[id materjali u ekonomiku. I\da [ara li b]al f’nifs wie]ed xrobna dak il-[id kollu li kien ilu jin[emg]a sekli s]a]. F’kelma wa]da, biex jikber il-kapital ekonomiku beda jitnaqqar il-kapital so`jali. Biex jistg]anew, xi w]ud huma lesti j]allu warajhom l-iribit morali mal-familja, s]abhom, nieshom u arthom.

 

Fi \mienna qed ninteb]u li biex inkabbru l-[id materjali ma nistg]ux nibqg]u nieklu minn [ewwa, nordmu l-art g]ammiela bil-bini, inni[[su l-arja, l-ilma u l-ba]ar, in]am[u t-toroq u l-pjazzez u neqirdu l-ambjent; ng]ixu llum b]al li kieku g]ada min rah, inwarrbu l-valuri tant li na]arqu l-kapital fi\iku u so`jali li bi dritt huwa tag]na daqskemm tal-[enerazzjonijiet ta’ warajna. L-istrate[ija g]aqlija trid tkun wa]da li nag]rfu nu\aw bil-qies kull kapital tant li nirri[enerawh, insa]]uh u nkabbruh b]ala wirt g]al uliedna.

 

Valuri tal-Maltin Ewropej

 

Fuq il-mappa tal-Valuri Ewropej, il-poplu Malti jinsab fuq quddiemnett fost il-pajji\i tradizzjonali u materjalisti, g]alkemm i]addan l-og]la livelli ta’ solidarjeta’.  Dan minkejja li fl-istudji tieg]i wrejt kif il-valuri tradizzjonali tas-so`jeta’ Maltija qed jag]mlu l-wisa’ g]all-valuri individwalizzati, fejn il-bniedem irid ifassal ]ajtu g]alih innifsu bla ind]il so`jali. I\da l-istudji komparattivi tal-valuri juru ukoll kif il-Maltin g]andhom ]abta j]altu l-qadim mal-[did, il-materjali\mu mal-postmaterjali\mu, l-individwali\mu mas-solidarjeta’.

 

Hekk ng]idu a]na, l-ommijiet mi\\ew[a huma mistennija li jikkontribwixxu g]ad-d]ul tad-dar u fl-istess ]in li jag]tu prijorita' lit-trobbija tal-ulied u tal-familja. Jesa[eraw bil-kbir, f’kollox iridu jkunu l-a]jar u l-aqwa, jemmnu li j]addanu valuri kbar, moralita’ tradizzjonali stretta u idejali g]oljin, i\da f’nifs wie]ed jistqarru li ]afna min-nies ta’ madwarhom ta’ spiss jiksru l-valuri li j]addnu.

 

Hekk, il-bi``a ‘l kbira jemmnu li huma bosta dawk li jevadu t-taxxa, li jxa]]mu uffi`jali pubbli`i u li jg]idu kliem b’ie]or biex jie]du li jridu, kif ukoll li ]afna jaqilbuha lil \wie[hom u jg]ixu ]ajja sesswali bla ra\an. F’sitwazzjoni fejn l-im[ieba hija ‘l bog]od, jekk mhux il-maqlub, ta’ dak li j]addnu, huma mhux ftit dawk li m’g]andhomx fidu`ja fl-o]rajn, tant li j]ossu li man-nies trid toqg]od b’seba’ g]ajnejn. Bl-istess mod huma mhux ftit dawk li ma jridux b]ala [irien tag]hom barranin ta’ fehmiet u drawwiet differenti kif ukoll nies bi problemi so`jali. Minkejja dan kollu l-Maltin i]ossu g]al min hu fil-b\onn u juru ]niena u solidarjeta’ kbira man-nies \vanta[[ati li g]al xi ra[uni jew o]ra qed ibatu. Fuq kollox l-istudji tal-valuri juru li fi tmiem is-seklu li g]adda, il-Maltin kellhom fidu`ja kbira fl-istutizzjonijiet ewlenin tal-pajji\.

 

I\da issa wie]ed jistenna tnaqqis sew tal-fidu`ja f’dawn l-istituzzjonijiet. Dan g]aliex matul dawn l-a]]ar xhur ]ar[u fil-bera] [rajjiet ta’ korruzzjoni fl-g]ola livelli tal-gudikatura, l-abbu\i sesswali minn reli[juzi fuq it-tfal flimkien mal-]abi u n-nuqqas ta’ a\\joni f’waqta mill-mexxejja tal-knisja; l-irregolaritajiet fl-g]oti tal-kuntratti f’entitajiet pubbli`i; i\-\ieda fl-imwiet u korrimenti serji fuq il-postijiet tax-xog]ol, sa]ansitra ta’ tfal fl-iskejjel. Ma’ dan trid i\\id l-i\bilan` fl-infieq tal-gvern, i\-\ieda fid-dejn nazzjonali, u l-anzjeta’ quddiem il-mistennija riformi fil-pensjonijiet, fis-sigurta’ so`jali, fis-sistema tas-sa]]a u t-telfin ta’ impiegi f’entitajiet pubbli`i u privati. Fuq kollox, ]afna nies huma mwe[[a’ meta jaraw li min b’onesta’ kollha jiddikkjara sa l-inqas d]ul u j]allas it-taxxi kollha jibqa’ ma jie]ux servizzi pubbli`i daqs]addie]or li jevadi t-taxxa u jimbotta lilu nniffsu u lil min ji[i minnu.  }afna huma mxebba bl-arroganza ta’ min g]andu l-poter, bit-telqa u l-i\dingar, il-]mie[ u l-]ofor fit-toroq, ir-radam bla kontrol, in-nuqqas ta’ dixxiplina u dizordni pubbliku.

 

Ir-rapport Nazzjonali fuq l-I\vilupp Sostenibbli (2002 p.92) ]are[ b’lista twila tal-]ofor ambjentali, f’dak li g]andu x’jaqsam ma’ l-ener[ija, it-trasport, l-ilma tax-xorb, il-]ajja fil-ba]ar, ir-rimi likwidu u solidu, il-biodiversita’ u l-u\u ta’ l-art.  St]arri[ re`enti mill-Malta Hotels and Restaurants Association (MHRA) wera kif 160,000 turist li minnhom jiddependi l-g]ixien ta’ bosta ]addiema Maltin, ikkirtikaw l-ambjent mitluq li raw f’Malta (ara The Sunday Times 26 t’Ottubru 2003). F’dak li g]andu x’jaqsam ma’ l-ekonomija, ix-xog]ol u l-korpi mhux-dipartimetali tal-gvern, ekonomista ewlieni wasal biex jistqarr li l-pajji\ qed ibati minn sklerosi istituzzjonali (ara The Malta Independent 31 t’Ottubru 2003). I\da fa`li nwarrbu kritika b]al din u nser]u rasna li l-poplu hu kuntent bil-‘[id’ u divertiment tal-mument, il-konsum tal-prodotti fuq is-suq, bir-re`ti fuq it-TV, t-televoting, s-surveys tax-xandir, lotteriji u telebejg] u ]wejje[ o]ra li jnessu l-problemi kbar li je\istu tassew. Tin]tie[ strate[ija kollettiva biex ji[u ndirizzati l-kaw\i u mhux sempli`ement is-sintomi ta’ dawn il-problemi.

 

St]arri[ mill-Unjoni Ewropea

 

Hawn ser nag]ti ]arsa lejn ir-ri\ultati l-iktar re`enti mill-ist]arri[ tal-Eurobarometer (2003:1-3) fost l-adulti u ie]or fuq i\-\g]a\ag] Maltin imqabbla mal-medja tal-25 pajji\ fl-Unjoni Ewropea tal-2004. L-interess prin`ipali huwa li nesplora x’futur g]andha Malta fl-UE. Kif qed ti\viluppa l-identita’ tal-Maltin lejliet is-s]ubija fl-UE? X’ja]sbu l-Maltin fuq il-prijoritajiet tal-UE, i`-`irkustanzi u l-fehmiet taz-\g]a\ag] Maltin. Fuq ba\i b]al din nistg]u nqisu sehem Malta fl-UE u x’bidliet huma me]tie[a biex Malta tikber fl-Ewropa.

 

Kwa\i sitta minn kull g]axa (59%), ]afna i\jed mill-medja Ewropea (46%), jaraw lilhom infushom b]ala Maltin-Ewropej. Huma ]afna inqas dawk li jg]idu li huma Maltin biss (30%, imqabbla ma’ medja ta’ 39% fl-UE li j\ommu nazzjonalita’ biss), jew li huma Ewropej biss (1%) jew Ewropej-Maltin (6%). Dan jag]ti x’jifhem li mir-Referendum u l-Elezzjoni ‘l hawn il-Maltin ing]aqdu i\jed qabel kollox fl-g]arfien tal-identita’ nazzjonali tag]hom flimkien ma’ identita’ Ewropea. (Tabella 1)

 

 

Tabella 1. Identita' Maltija u Ewropea

 

Malta

EU25

Identita’:

%

%

Nazzjonali u Ewropea

59

46

Ewropea u Nazzjonali

6

8

Ewropea biss

1

4

Nazzjonali biss

30

39

Source: Eurobarometer 2003                                                   

 

 

L-adulti Maltin jg]atu prijorita’ lil: (1) [lieda kontra l-faqar, (2) il-pa`i u s-sigurta’, (3) il-]arsien tal-ambjent, u (4) il-[lieda kontra l-qg]ad. Bl-istess mod i\-\g]a\ag] Maltin jg]atu prijorita lil: (1) ]olqien tax-xog]ol, (2) il-]arsien tal-ambjent, (3) l-edukazzjoni u t-ta]ri[, u (4) il-protezzjoni tal-]addiema. Imbag]ad il-Maltin jaqblu ]afna li l-pajji\ g]andu jidde`iedi flimkien ma’ l-UE fuq il-[lieda kontra t-terrori\mu, ir-ri`erka, u l-[lieda kontra t-traffikar tal-persuni, il-kriminalita’ organizzata,  it-traffikar tad-droga, il-faqar, u l-]arsien tal-ambjent. I\da ma jarawx li l-UE g]andha tinda]al fuq il-media, il-kultura, il-pulizija, ir-refu[jati, il-[ustizzja, il-munita, is-servizzi tas-sa]]a u l-]arsien so`jali, id-difi\a u l-agrikultura. (Tabella 2, 3)

 

Tabella 2. Prijoritajiet tal-Maltin fl-Ewropa

Adulti Maltin

|g]a\ag] Maltin

{lieda kontra l-faqar

 

Ix-xog]ol

Pa`I u sigurta’

}arsien tal-ambjent

}arsien tal-ambjent

Edukazzjoni u ta]ri[

{lieda kontra l-qg]ad

}arsien tal-]addiema

Source:  Eurobarometer 2003.                                                                          

 

           

Tabella 3.  S]ab fid-de`i\jonijiet fl-UE: fuq x’hiex?

S]ab ma’ l-Unjoni Ewropea*

Malta wa]idha bla ind]Il mill-UE*

 

Regoli g]all-media

{lieda kontra t-terrori\mu

Ri`erka

Politika kulturali

{lieda kontra t-traffikar tal-persuni

Pulizija

Informazzjoni fuq l-EU

Politika fuq ir-refu[jati

{lieda kontra l-kriminalita’

{ustizzja

{lieda kontra d-droga

Il-munita

G]ajnuna lil re[juni foqra

Is-sa]]a u l-]arsien so`jail

}arsien ta’ l-ambjent

Politika fuq l-immigrazzjoni

G]ajnuna umanitarja

Regoli fuq ir-refu[jati politi`I

{lieda kontra l-faqar

Difi\a

Politika barranija

Agrikultura u sajd

{lieda kontra l-qg]ad

Harsien mill-kriminalita’ fl-ibliet

Edukazzjoni

 

Source:  Eurobarometer 2003. * 50+%, mill-I\jed g]all-inqas.

 

 

|g]a\ag] Maltin fl-UE

 

I\-\g]a\ag] Maltin huma fuq quddiemnett fit-t]addim tat-teknolo[ija tal-informatika. Meta mqabbla ma‘ \g]a\ag] o]ra Ewropej huma fost l-iktar li g]andhom flus. Hemm inqas \g]a\ag] Maltin li jiddependu mill-[enituri. Dan g]aliex erba’ minn kull g]axra g]andhom xog]ol regolari u tnejn o]ra minn kull g]axra jie]du stipendju. Jippreferu jibqg]u jg]ixu mal-genituri biex i[emmg]u g]all-[ejjieni tag]hom, kif ukoll g]ax qed igawdu kumdita’ bla ebda responsabbilta’ u sikkatura \ejda. M’humiex lesti li ja``ettaw kull xog]ol li jigi, i\da jfittxu xog]ol b’paga tajba u konformi ma’ l-idejali tag]hom. Ja]sbu li l-i\jed kwalita’ me]tie[a fix-xog]ol huwa l-]ila fl-u\u tal-informatika.

 

F’dak li g]andu x’jaqsam mas-sess qabel i\-\wie[ u r-rabta fi\-\wie[ bejn l-omosesswali j]addnu moralita’ permessiva daqs Ewropej o]ra, i\da huma i\jed tradizzjonali fuq l-ewtanasija, l-piena kapitali u l-‘cloning’. Il-bi``a l-kbira jaqblu li l-pedofili g]andhom jing]ataw kura medika, u li t-testijiet tal-AIDS g]andhom ikunu obligatorji.  Xi ftit o]rajn (40%), g]alkemm i\jed mill-medja Ewropea (30%), i\ommu li l-fqar m’g]andhom jit]allew ikollhom familji kbar. G]alkemm il-bi``a l-kbira ja]sbu li f’Malta qed jid]lu ]afna barranin minn pajji\i fqar barra mill-Ewropa, i\jed minn erba’ minn kull g]axra huma kuntenti bihom u j\ommu li dawn g]andu jkollhom l-istess drittijiet.

 

B]al Ewropej o]ra jqattg]u ]afna ]in jaraw it-televi\joni u jisimg]u l-mu\ika. Iktar mill-medja fl-Ewropa, i\-\g]a\ag] Maltin huma minn ta’ quddiem fil-]ru[, ix-xiri, il-log]ob bil-play station, il-voluntarjat u xog]ol part-time, g]alkemm jg]addu inqas ]in fil-qari, fl-isport u l-g]ajnuna fix-xog]ol tad-dar. Il-ma[[oranza taz-\g]a\ag] Maltin ja]sbu li fl-UE ser ikollhom futur a]jar u opportunitajiet ta’ moviment ]ieles. }afna minnhom di[a’ sifru g]all-vaganzi u x-shopping, xi ftit o]rajn ]adu sehem f’programmi tal-UE jew studjaw f’pajji\ ta’ l-Ewropa. I\da xi w]ud jib\g]u jsiefru g]ax i]ossuhom homesick.

 

Hawnhekk tqum il-mistoqsija fuq kemm il-[enerazzjoni [dida tal-Maltin hija lesta u trid tabil]add tid]ol g]all-isfidi tal-bidliet so`jali kbar li g]andna quddiemna biex Malta ssib postha u tikber fl-Ewropa. Sfidi kbar jitolbu ]afna xog]ol iebes, dixxiplina u responsabbilta’. Kull ]idma ekonomika, politika u so`jali issa trid tie]u dimensjonji Ewropea strutturata, msejsa fuq valuri mg]ixa, xog]ol bla heda u professjonali. Wie]ed jinnota l-qab\a kbira li g]amlet Malta fil-livell ta’ l-edukazzjoni terzjarja, li kompliet ta``ellera f’dawn l-a]]ar ftit xhur fil-]iliet tal-informatika, g]alkemm mhux daqstant fil-]iliet vokazzjonali. Tabil]aqq f’dawn l-a]]ar snin il-pajji\ investa bis-s]i] fil-kapital uman. I\da wie]ed jistaqasi kemm dan mexa id f’id mat-tkattir tal-kapital so`jali?

 

L-istil ta’ ]ajja ta’ g]add [mielu ta’ \g]a\ag] Maltin g]andu g]alfejn i]asseb bis-s]i] lill-[enituri u l-mexxejja tal-politika so`jali. L-ist]arri[ so`jolo[iku juri li rasimbras ma’  \g]a\ag] ta’ prin`ipji u valuri sodi, tiela’ [enerazzjoni li tfittex li tag]mel il-flus fa`li, tag]ti prijorita’ lid-divertiment, il-]ru[, il-kumdita’ u l-]ajja bla ra\an. Din il-problema tidher iktar akuta f’Malta minn f’pajji\i o]ra. Minkejja kull intenzjoni tajba, l-g]eruq tal-problemi jistg]u jinstabu fit-trobbija ta’ dawk il-[enituri li jag]mlu kollox g]all-uliedhom, u fl-istrutturi so`jali mfassla mill-politi`i g]at-tkattir tal-kapital uman u ekonomiku. Ming]ajr ma nridu, dan qed i[ib mieg]u tnaqqir fil-kapital so`jali, tant me]tie[ biex jikkattar il-[id.

 

Malta fl-Ewropa

 

 

B]al f’kull bidla so`jali o]ra, id-d]ul ta’ Malta fl-Ewropa hija okka\\joni biex il-poplu jag]raf a]jar l-identita’ tieg]u, isa]]a] it-tajjeb u jwarrab il-]a\in. L-identita’ tal-poplu Malti hija marbuta ma’ kultura reli[ju\a mediterranea hekk kif kienet mwassla u m]addma mill-Knisja Kattolika, bis-sabi] u l-ikrah kollu tieg]u. G]alhekk jin]tie[ g]arfien a]jar tal-kultura u l-valuri nsara, tisfija, tis]i] u ti[did ta’ dak kollu li hu [enwin.

 

Fid-dawl ta’ l-anali\i so`jolo[ika, jidher li l-isfida ta’ quddiemna titlob minna li n]addnu politika g]all-]ajja fl-oqsma kollha tag]ha:

 

(1)   fil-]arsien tal-familja sa minn qabel it-twelid, fir-relazzjonijiet ta’ ugwaljanza bejn is-sessi, mit-tfulija u \g]o\ija sax-xju]ija;

(2)   fil-]arsien so`jali bit-twettiq tal-[ustizzja so`jali, fil-[lieda kollettiva kontra l-qg]ad, il-faqar, id-droga u l-kriminalita’;

(3)   fil-]arsien tas-sa]]a u l-kwalita’ ta’ l-g]ixien;

(4)   fil-]arsien tal-ambjent, tal-]lejjaq kollha u l-oqsma kollha tal-]olqien. (ara Lakitelek II 2003)

 

G]al dan il-g]an g]andna:

 

 

 

 

 

 

Noti

 

1. Ara Abela (1993) fejn ni\viluppa l-indirizz tieg]i lill-Kunsill Generali tal-Partit Nazzjonalista t’April, 1992; u Abela (2201) fejn ni\viluppa “VALUES MALTA 2000: A  Preliminary comparative  Report of  European  Values  Studies (Malta 1984-1999). prepared for The Government of Malta” September 13, 1999.

 

Riferenzi

 

Abela Anthony M. 1993. "Valori per il futuro di Malta". La Civilta’ Cattoli`a. Roma. 1 Maggio. quaderno 3429. pp. 260-9.

Abela Anthony M. 2001. “Valuri elfejn: minn fejn, sa fejn, ’il fejn?” f’Malta Esplorazzjoni: Dg]ajsa Karti”. Daniel Massa editur. Malta: Fakulta’ ta’ l-Arti. Universita’ ta’ Malta. pp. 143-172.

Bauman Zygmunt. 1998. Globalisation: The Human Consequences. Oxford: Polity Press.

Castells Manuel. 1996. The Rise of the Network Society. Oxford: Blackwell.

Eurobarometer. 2003 (1). "Youth in the New Europe." European Commission Directorate Education and Culture. July 2003.

Eurobarometer. 2003 (2).  "Public Opinion in the Candidate Countries." European Commission Directorate General Press and Communication. July 2003.

Erobarometer. 2003 (3).  "Public Opinion in the Candidate Countries." European Commission Directorate General Press and Communication. September 2003.

European Values Study. 2001. A Third Wave. Source Book of the 1999/2000 European Values Study Surveys. [compiled by] Loek Halman [in collaboration with Anthony M. Abela, Helmut Anheier, Stephen Harding and 54 others]. Tilburg: European Values Study. WORC.

Fukuyama Francis  1999. The Great Disruption: Human Nature and the reconstitution of social order. London: Profile Books.

Giddens Anthony 1998. The Third Way The Reneual of Social Denocracy. Oxford: Polity Press.

Government of Malta. 2002. Malta National Report, Submitted to the World Summit on Sustainable Development, Johannesburg. Malta.

Lakitelek. 2003. Values for Europe: Declaration of Lakitelek II. Christian Political Movement for Europe, 12th September, 2003.

Putnam Robert D. 2000. Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon and Schuster.