PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16 _g L.S.343.14 1
LE_GISLAZZJONI SUSSIDJARJA 343.14
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U 
SNAJJA LI JAG_HMLU MAG_HHA
- PRO_GETT NRU. 16
20 ta’ Frar, 1970
L-AVVI_Z LEGALI 20 ta’ l-1970, kif emendat bl-Avvi_zi Legali 47 u 77 ta’
l-1970, 37 ta’ l-1971, 124 ta’ l-1976, 61 u 86 ta’ l-1967, 51 ta’ l-1978 u 80
ta’ l-1979.
Titolu u 
applikazzjoni.
Kap. 343.
1. It-titolu ta’ dan il-Pro_gett hu Pro_gett dwar l-In_ginerija
Mekkanika u Snajja’ li jag_hmlu mag_hha - Pro_gett Nru. 16 - u
g_handu japplika g_has-snajja’ ta’ fitter ta’ vetturi tal-mutur, fitter
_generali, _haddiem fi pjan_ci tal-metall, kaldaran, _haddied, fundatur,
welder u panel beater f’kull fabbrika, liema impiegi qeg_hdin
hawnhekk jissej_hu snajja’ skond it-tifsir u g_hall-finijiet ta’ l-Att
dwar is-Servizzi ta’ Impieg u Ta_hri_g.
Tifsir.
Emendat:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977.
Kap. 252.
2. F’dan il-pro_gett, kemm-il darba r-rabta tal-kliem ma
te_htie_gx xort’o_hra -
"festi tas-soltu" tfisser il-_granet (barra l-_Hadd) dikjarati g_hal dak
i_z-_zmien b_hala btajjel pubbli_ci skond jew ta_ht l-Att dwar il-Jum
Nazzjonali u Btajjel Pubbli_ci o_hra;
"Direttur" tfisser id-Direttur tax-Xog_hol;
"sig_hat tax-xog_hol" tfisser il-_hin f’kull _gurnata li matulu l-
apprendisti jkunu g_had-disposizzjoni tal-prin_cipal esklu_zi l-
intervalli permessi g_hall-ikel u g_hall-mistrie_h, i_zda nklu_z kull
perijodu ta’ tag_hlim fil-Kulle_g_g jew nuqqas mill-post tan-negozju
tal-prin_cipal bil-permess tal-prin_cipal.
Kwalifiki g_had-
d_hul.
Sostitwit:
A.L. 37 ta’ l-1971;
A.L. 51 ta’ l-1978.
3. Ebda persuna ma tista’ ti_gi mpjegata b_hala apprendista ta_ht
dan il-pro_gett kemm-il darba ma ji_gix muri g_has-sodisfazzjon tad-
Direttur li dik il-persuna tkun spi_c_cat jew ir-raba’ sena ta’ Skola
Sekondarja jew il-kors kollu ta’ l-Iskola tas-Snajja’.
Perijodu ta’ ta_hri_g.
mutur, fitter _generali, _haddiem fi pjan_ci tal-metall, kaldaran,
_haddied, fundatur, welder u panel beater u t-ta_hri_g teoriku u
prattiku relattiv g_halihom g_handhom ikunu dawk spe_cifikati fit-
Taqsima I, fit-Taqsima II, fit-Taqsima III, fit-Taqsima IV, fit-
Taqsima V, fit-Taqsima VI, fit-Taqsima VII, u fit-Taqsima VIII
rispettivament ta’ l-Iskeda.
Obbligu ta’ 
prin_cipal.
5. Prin_cipal li jimpjega apprendisti ta_ht dan il-pro_gett ikun
obbligat li jg_hallimhom u jag_htihom fa_cilitajiet biex ji_gu mg_hallma
fis-seng_ha relattiva skond id-disposizzjonijiet ta’ dan il-pro_gett.
Klassijiet ta’ 
taghlim.
6. (1) Id-Direttur jista’ jispe_cifika b’avvi_z bil-miktub mog_hti
lill-prin_cipal dawk il-klassijiet ta’ tag_hlim li ma g_handhomx jie_hdu
iktar minn g_haxar sig_hat f’kull _gimg_ha, li l-apprendisti mpjegati
ta_ht dan il-pro_gett g_handhom jattendu.
(2) Kull prin_cipal hekk av_zat g_handu jag_hti lil kull apprendista
mpjegat ta_ht dan il-pro_gett, fa_cilitajiet biex jattendi dawk il-
2 L.S.343.14 _h
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16
klassijiet matul il-perijodu kollu ta’ ta_hri_g.
(3) Jekk xi apprendista jonqos milli jattendi xi klassijiet ta’
tag_hlim f’xi _gurnata ming_hajr kaw_za _gusta, il-prin_cipal ikollu d-
dritt li jnaqqas mill-paga ta’ l-apprendista ammont ta’ daqs minn
tnax wie_hed tar-rata fil-_gimg_ha dwar kull nofs ta’ nhar jew parti
minnu ta’ nuqqas:
I_zda meta l-apprendista jkun im_haddem _gimg_ha ta’ _hamest
ijiem it-tnaqqis g_handu jkun bir-rata ta’ minn wie_hed g_haxra tar-
rata fil-_gimg_ha dwar kull nofs ta’ nhar jew parti minnu ta’ nuqqas.
Sig_hat ta’ xog_hol u 
sahra.
Sostitwit:
A.L. 47 ta’ l-1970.
7. (1) Il-_hinijiet ta’ xog_hol ta’ apprendisti mpjegati ta_ht dan
il-pro_gett ma g_handhomx ikunu iktar minn disa’ sig_hat f’kull
_gurnata:
I_zda l-prin_cipali jistg_hu j_haddmu apprendisti bis-sahra bl-
approvazzjoni tad-Direttur, li jista’ jimponi dawk il-kondizzjonijiet
li jidhirlu xierqa, bir-rati ta’ _hlas li _gejjin:
(a) g_hal kull _hin ta’ xog_hol i_zjed minn disa’ sig_hat kuljum
- _hin u nofs;
(b) g_hal kull _hin ta’ xog_hol i_zjed minn _hamsa u erbg_hin
sieg_ha f’kull _gimg_ha, esklu_z kull _hin im_hallas b’rata
ta’ sahra - _hin u nofs;
(_c) g_hal kull _hin ta’ xog_hol fil-_Hdud u fil-vaganzi tas-
soltu - _hin doppju.
(2) Apprendisti ta_ht l-et_a  ta’ 16-il sena ma jistg_hux ji_gu
m_haddma bejn il-11 p.m. ta’ _gurnata u s-6 a.m. tal-_gurnata ta’ wara.
Pagi. 8.  Il-pagi li g_handhom jit_hallsu lil apprendisti fis-snajja’ li
g_halihom japplika dan il-pro_gett g_handhom ikunu dawk spe_cifikati
fit-Tieni Skeda:
I_zda apprendista ma jkunx intitolat awtomatikament g_hall-
_hlas tar-rata ta’ paga og_hla relattiva jekk fil-fehma tad-Direttur ma
jkunx g_hamel progress sodisfa_centi.
Mistrie_h fil-
_gimg_ha.
9. Apprendisti g_handhom jing_hataw _gurnata s_hi_ha ta’ mistrie_h
f’kull _gimg_ha kalendarja.
Vaganzi.
Sostitwit:
A.L. 77 ta’ l-1970;
A.L. 86 ta’ l-1977.
10. L-apprendisti jkollhom dritt, f’kull sena kalendarja, g_hal -
(a) il-vaganzi tas-soltu kollha b’paga s_hi_ha, u
(b) wara tliet xhur fl-impieg, leave ta’ vaganza ta’ dak in-
numru ta’ _granet tax-xog_hol b’paga s_hi_ha li jkun daqs
in-numru ta’ _granet tax-xog_hol li dak l-apprendist
partikolari normalment ikollu jattendi g_hax-xog_hol
matul perijodu ta’ erba’ _gimg_hat:
I_zda -
(a) l-apprendisti kollha li jkun ilhom fl-impieg g_hal anqas
minn sena jkollhom dritt g_hal dik il-parti ta’ l-
imsemmi leave ta’ vaganza li tkun bi proporzjon g_han-
numru ta’ xhur fl-impieg, u
(b) leave ta’ vaganza ma jistax normalment jittie_hed f’xi
_gurnata li fiha l-apprendist ikun me_htie_g jattendi skola
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16 _g L.S.343.14 3
g_hal tag_hlim teoriku.
Leave g_hal mard.
Kap. 318.
11. (1) Wara li jag_hlqu u l-ewwel sitt xhur ta’ ta_hri_g, l-
apprendisti jkunu intitolati g_hal tnax-il _gurnata leave g_hal mard
b’paga s_hi_ha f’kull sena kalendarja nieqes kull benefi_c_cju g_hall-
mard li g_halih huma jista’ jkollhom dritt skond l-Att dwar is-
Sigurt_a  So_cjali:
I_zda g_handu ji_gi pre_zentat _certifikat mediku li ji_c_certifika
inkapa_cit_a  g_hax-xog_hol li jkopri l-perijodu ta’ assenza lill-prin_cipal
li jista’ je_htie_g lit-tabib tieg_hu li je_zamina lill-apprendista.
(2) L-apprendisti ma jkunu intitolati g_hal ebda _hlas ta’ paga
g_hall-ewwel tliet ijiem ta’ kull perijodu ta’ leave g_hal mard:
I_zda n-numru ta’ _granet bla _hlas ta’ permess g_hall-mard ma
g_handux jitnaqqas mid-dritt ta’ leave g_hal mard bi _hlas.
Leave g_hal luttu.
mewt ta’ xi wie_hed minn dawn li _gejjin: il-mara, ir-ra_gel, l-omm, il-
missier (jew il-persuna li f’dak i_z-_zmien kienet fil-fatt qeg_hda
tag_hmilha ta’ omm jew ta’ missier) iben, bint, _hu u o_ht l-
apprendista.
Leave g_hal 
korriment.
Mi_zjud:
A.L. 80 ta’ l-1979.
Kap. 318.
13. Apprendist ikun intitolat g_hal sena leave g_hal korriment
b’paga s_hi_ha, nieqes l-ammont s_hi_h ta’ kull benefi_c_cju g_hal
korriment li g_halih apprendist ikollu dritt skond l-Att dwar is-
Sigurt_a  So_cjali, jekk ikorri waqt il-qadi attwali ta’ dmirijietu u dak
il-korriment ma jkunx min_habba negli_genza kontributorja minn
na_ha tieg_hu jew min_habba li jkun kiser regoli ta’ _harsien mill-
periklu stabbiliti mill-management.
Emendata:
A.L. 37 ta’ l-1971.
L-EWWEL SKEDA
(Artikolu 4)
TAQSIMA I
SENG_HA TA’ FITTER TA’ VETTURI BIL-MUTUR
1. Il-perijodu ta’ ta_hri_g fis-seng_ha ta’ fitter ta’ vetturi bil-mutur
g_handu jkun ta’ tliet snin fil-ka_z apprendisti li jkollhom i_c-_certifikat
Intermediate tas-City and Guilds of London Institute fis-seng_ha, jew li
jkunu kisbu livell ekwivalenti g_has-sodisfazzjon tad-Direttur qabel ma
da_hlu apprendisti, jew ta’ _hames snin fil-ka_zijiet l-o_hra kollha.
2. Kull wie_hed mill-perijodi spe_cifikati fil-paragrafu 1 g_handhom
jitqassmu fi tmien sezzjonijiet separati li matul kull wa_hda minnhom l-
apprendisti jing_hataw it-ta_hri_g teoriku u prattiku spe_cifikat hawn ta_ht: 
SEZZJONI I
Xog_hol tal-Bank
Introduzzjoni: revi_zjoni ta’ tag_hrif ba_ziku; prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ;
prekawzjonijiet ta’ nar u ta’ elettriku; regolamenti ta’ _hwienet tax-xog_hol;
xorta ta’ moros tal-bank; metodi kif issir prattika fix-xog_hol bl-u_zu ta’
sega, imrietel, limi u scrapers.
Immarkar sempli_ci: l-u_zu ta’ riga, imrietel, u centre-punch scriber,
divider, skwerra, surface gauge, vee-blocks, mejda ta’ l-immarkar, angle-
plate.
Titqib u Reaming: xorta ta’ trapani; prattika fl-u_zu ta’ drill braces ta’ l-
idejn u tas-sider; makni ta’ titqib bl-elettriku, ta’ l-idejn u tal-bank; l-u_zu
tal-morsa ta’ l-idejn; metodi kif jin_zamm ix-xog_hol, xorta u u_zu ta’
4 L.S.343.14 _h
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16
reamers.
Qtug_h ta’ kamini bl-idejn, qtug_h ta’ kamini minn _gewwa; titqib u tapsjar
ta’ Standard, British Standard Whitworth, British Standard Fine, British
Association u vee-threads metri_ci; qtug_h ta’ kamini minn barra; u_zu ta’
mastri li ja_g_gustaw (mastri split jew sfu_zi) u die-nuts.
Sinn tal-g_hodda: angoli ta’ truf u ponot li jaqtg_hu; sinn ta’ scrapers u
mwielaq.
Qisien u spezzjonar: Skali ta’ qisien Ingli_zi u Metri_ci; u_zu ta’ riga u
kumpass, vernier caliper, height gauge, protractor, mikrometru, gauge tal-
fond, guage biex jitkejjel l-angolu, sett ta’ kombinazzjoni, feeler gauge,
dial-indicator, surface plate, limit gauges u slip gauges.
Prin_cipji u istruzzjoni ta’ saldjar, bri_zar u trattib ta’ metalli.
SEZZJONI II
1. Korro_zjoni
Kif tag_hraf li hemm, trattament ta’ u metodu ta’ evitar ta’ korro_zjoni.
Tindif u kura tal-body; _hasil; lustrar tax-xog_hol ta_z-_zebg_ha; tindif tal-
makna; _zieda ta’ ilma fil-batterija; infi_h ta’ tyres; _cekkjar tar-radiator u
tal-livelli ta_z-_zejt tal-makna; tindif ta’ xog_hol ta_z-_zebg_ha u t_hejjija g_hal
spray mill-_gdid.
2. Lubrikazzjoni tal-Makna u tax-Chassis
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a  waqt l-i_g_gakkjar; u_zu tajjeb ta’ _zjut u
lubrikanti; tiswija u manutenzjoni ta’ tyres; tne_h_hija, bdil u e_zaminar tar-
roti tal-karrozza; e_zaminar biex tibbilan_cja r-roti.
SEZZJONI III
Elettriku
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ; servizz, e_zaminar u _car_gjar ta’ batteriji;
servizz u e_zaminar ta’ sparking plugs; servizz, tiswija u e_zaminar ta’
dynamos u starters; tfittxija tad-difetti fid-dawl u fis-circuits aw_ziljari;
bdil ta’ bozoz u _h_gie_g; servizz tas-sistemi ta’ l-ignition, kontroll tal-
vulta_g_g u cut-out.
SEZZJONI IV
Steering u Sospensjoni
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ; kwalitajiet ta’ steering u sospensjoni;
_cekkjar ta’ sistemi; a_g_gustament g_had-deterjorar; tiswija u tibdil ta’
partijiet; _cekkjar tal-_gometrija ta’ l-isteering; a_g_gustament tal-linja tar-roti;
toe-in; camber angle; king pin u inklinazzjoni.
SEZZJONI V
Sistemi ta’ Brejkijiet
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ; kwalitajiet ta’ sistemi ta’ brejkijiet e_z.
cam-operated, idrawliku, vacuum, servo-assisted, brejkijiet ta’ pressjoni
g_holja u ta’ l-arja; ta_hri_g prattiku fuq chocks ta’ sistema, a_g_gustar, tiswija u
testjar.
SEZZJONI VI
Sistemi ta’ Trasmissjoni
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ; servizz, tiswija u testjar ta’ clutches, gear-
boxes, universal joints, shaft tad-tidwir, u axles ta’ wara.
SEZZJONI VII
Makni Internal u  Combustion 
(Petrol u Compression Ignition)
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ; istruzzjoni _generali u xog_hol prattiku fuq
manutenzjoni u servizz tal-makna, inklu_zi: 
(a) L-u_zu ta’ tag_hmir ta’ testjar biex jing_harfu difetti.
(b) _Cekkjar g_had-deterjorar u clearance korrett tal-partijiet tal-
makna.
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16 _g L.S.343.14 5
(_c) Timing tal-valvoli u ta’ l-ignition.
(d) Tne_h_hija ta’ carbon, iggrindjar u lappjar ta’ valvoli; tne_h_hija
u tqeg_hid mill-_gdid tal-gwidi; a_g_gustar ta’ tappets.
(e) _Cekkjar g_had-deterjorar u clearance ta’ bores ta_c-_cilindru,
piston  rings, gudgeon pins, crank shaft, bron_zini u conrod
alignment.
(f) _Zarmar, tindif u armar ta’ karburaturi.
(g) Reboring ta_c-_cilindri, tne_h_hija ta’ carbon u grindjar tal-
valvoli (diesel).
(h) _Zarmar ta’ makni fl-ordni korretta.
(i) Twa_h_hil mill-_gdid u armar ta’ shafts, pistons u connecting
rods.
(j) A_g_gustar tal-pompi tal-fuel injector.
(k) Tindif u settjar mill-_gdid ta’ nozzles (injectors).
SEZZJONI VIII
Revi_zjoni _generali, spe_cjalizzazzjoni f’wa_hda mit-Taqsimiet III jew
Taqsimiet IV, V, VI jew Taqsima VII.
Istruzzjoni fis-sewqan.
3. Meta _z-_zmien ta’ ta_hri_g ikun g_hal tliet snin, is-Sezzjoni I, II, III,
IV, V, VI, VII u VIII g_handhom ikunu g_hal tliet, tliet, tliet, tliet, tliet, tliet,
sitt xhur u tnax-il xahar rispettivament u meta _z-_zmien ta’ ta_hri_g ikun g_hal
_hames snin is-Sezzjoni I, II, III, IV, V, VI, VII u VIII ikunu g_hal disa’, sitt,
sitt, erba’, erba’, erba’ xhur u tnax u _hmistax-il xahar rispettivament.
TAQSIMA II
SENG_HA TA’ FITTER _GENERALI
1. Il-perijodu ta’ ta_hri_g fis-seng_ha ta’ fitter _generali g_handu jkun ta’
tliet snin fil-ka_z ta’ apprendisti li jkollhom i_c-_certifikat Intermediate tas-
City and Guilds of London Institute fis-seng_ha jew li jkunu kisbu livell
ekwivalenti g_has-sodisfazzjon tad-Direttur qabel il-bidu tat-ta_hri_g u ta’
_hames snin fil-ka_zijiet l-o_hra kollha.
2. Kull wie_hed mill-perijodi spe_cifikati fil-paragrafu 1 ta’ din it-
Taqsima g_handu jinqasam f’sitt sezzjonijiet separati li matul kull wa_hda
minnhom l-apprendista jing_hata t-ta_hri_g teoriku u prattiku spe_cifikat hawn
ta_ht:
SEZZJONI I
Tag_hrif ba_ziku
Prattika fil-_hanut tax-xog_hol u ta_hri_g fil-_hanut biex ikopri l-prin_cipji
_generali dwar prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ; prevenzjoni ta’ in_cidenti;
prekawzjonijiet dwar _hruq u elettriku; l-ewwel sokkors, respirazzjoni
artifi_cjali.
L-Ordinanza dwar il-Fabbriki; kura u u_zu ta’ g_hodda ta’ l-idejn u
g_hodda spe_cjali; u_zu ta’ mikrometru; g_hodda ta’ l-immarkar u metodi; u_zu
ta’ trapani; kwalitajiet ta’ kamini u fejn jintu_zaw; qtug_h ta’ kamini bit-taps
u bid-dadi; xorta ta’ rivets u fejn jintu_zaw; konnessjonijiet ta’ irbattir
sempli_ci; g_hodod ta’ l-irbattir u metodi ta’ irbattir; saldjar; u_zu ta’ blow
lamps u saldaturi; xorta ta’ fluxes u_zati; kif tag_hraf saldatura iebsa u ratba.
SEZZJONI II
Proprjetajiet ta’ Metalli
Komposizzjoni, proprjetajiet fi_zi_ci u u_zu g_hall-in_ginerija ta’ _hadid
fondut, azzar mild, azzar medium u high carbon, ramm a_hmar, ramm isfar,
bron_z bil-fosfru, metall abjad u ta_hlita _hafifa; identifikazzjoni ta’ metalli
bl-applikazzjoni ta’ e_zamijiet sempli_ci tal-_hanut tax-xog_hol; konvenjenza
ta’ metalli g_hal saldar artab u iebes, bri_zar u weldjar.
Korrosjoni
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ; kif tag_hraf il-korro_zjoni; il-kaw_zi u l-
effetti tag_hha; kura u prevenzjoni; kura kontra l-korro_zjoni applikata g_hal
6 L.S.343.14 _h
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16
metalli; trattamenti temporanji applikati lil metalli g_hat-t_haris kontra l-
korro_zjoni.
Trattament tal-Metalli bis-S_hana
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a , ra_guniiiet g_hal u effetti ta’ trattamenti bis-
s_hana ta’ metalli komuni; normalizzar u effetti ta’ trattib ta’ azzar bil-
karbonju u azzar high speed; pro_cess ta’ case hardening.
Makni tat-titqib
Minn liema partijiet huma mag_hmula u t_haddim ta’ makni tat-titqib;
titqib through u blind holes; u_zu ta’ moros, klampijiet, angle plate, vee-
blocks; metodi kif issinn trapani u g_hodod ta’ qtug_h; _heffa u feeds ta’
qtug_h; u_zu ta’ lubrikanti g_hal qtug_h.
_Cwani
Introduzzjoni _generali g_hal _cwani u xog_hol sempli_ci dwar dawn il-
makni.
Strumenti ta’ kejl
Xog_hol iktar avvanzat fl-immarkar; u_zu ta’ vernier height gauge,
vernier calliper, angle plate u surface table; limiti u iffitjar (British
Standard 1916); u_zu ta’ reamers ta’ l-idejn u mekkani_ci.
Xog_hol ta’ Metall
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ; u_zu ta’ g_hodod u tag_hmir tax-xog_hol ta’
pjan_ci tal-metall; kwalitajiet ta’ sims u joints ta’ pjan_ci tal-metall; saldar
artab u bri_zar; metodi ta’ qtug_h ta’ pjan_ci tal-metall me_htie_ga fil-
manifattura ta’ clips, stays u brackets; pro_cessi ta’ irbattir solidi, tubular u
blind; tag_hwi_g ta’ tubi u flaring.
3. Wara t-Tieni Sezzjoni l-apprendisti g_handhom jid_hlu f’wa_hda
mis-sezzjonijiet spe_cjali ta’ ta_hri_g, ji_gifieri dik ta’ machine operator u dik
ta’ fitter tal-makni.
FITTER _GENERALI (MACHINE OPERATOR)
SEZZJONI III
It-Torn
Tornjar ta’ xog_hol li je_htie_g sliding, boring, facing u l-u_zu ta’ steadies;
l-u_zu ta’ l-attachment tat-turnjar taper; off-setting tat-tail stock biex isiru
tapers esterni u interni pre_ci_zi; qtug_h ta’ kamini singli u multistart; tornjar
u titqib li jinvolvi xog_hol tal-faceplate.
SEZZJONI IV
Il-Makna tal-Milling
Milling ta’ u_cuh _catti b’relazzjoni angulari u ta’ dimensjoni korretta, bl-
u_zu ta’ face u slot cutters; u_zu ta’ feed screw dials biex ti_gi ottjenuta l-
istock removal massima fir-roughing cuts u l-kontroll ta’ qtug_h ta’ tlestija;
milling li jinvolvi fa_c_cata, fa_c_cata u _genb u forma jew qtug_h ie_hor li
jipprodu_ci tolerance dwar relazzjoni bejn wa_hda g_hall-o_hra; u_zu tad-
dividing head g_hal gear cutting u operazzjonijiet spiral milling.
SEZZJONI V
Ta_hri_g prattiku f’wa_hda jew i_zjed minn dawn il-makni li _gejjin:
(a) _Cana: in_canar ta’ u_cuh f’relazzjoni right-angled f’setting
wie_hed; formar ta’ u_cuh angolari u slots.
(b) Mola: molar _cilindriku jew tal-g_hodda u tal-cutter; l-u_zu ta’
din il-makna g_hal xog_hol ta’ molar jew is-sinn mill-_gdid ta’
milling cutters.
(c) Makna tas-slotting: u_zu ta’ din il-makna g_hall-produzzjoni
ta’ key ways jew splines. 
SEZZJONI VI
Applikazzjoni _generali u sodizza fit-ta_hri_g ta’ qabel.
impieg tal-futur, prospetti u opportunitajiet; ta_hditiet fuq ix-xog_hol tad-
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16 _g L.S.343.14 7
Direzzjoni, Trade Unions u Impjegati fl-Industrja; tmexxija g_hat-ta_hri_g
f’impieg spe_cjalizzat.
FITTER _GENERAL (FITTER TAL-MAKNI)
SEZZJONI III
Makna Internal Combustion
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ; kompressjoni, ignition, prin_cipji ta’ makni
four stroke u two-stroke; tkessi_h, lubrikazzjoni, prin_cipji ta’ karburazzjoni
u fuel injection; kostruzzjoni u t_haddim ta’ partijiet komponenti u an_cillari;
timing tal-valvoli u ta’ l-ignition; a_g_gustar tal-karburaturi; pompi tal-fuel
injection u atomisers, inklu_z it-timing.
SEZZJONI IV
Makna Internal Combustion (ikompli)
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ; prin_cipji u applikazzjoni g_hal torque
loading; _zmuntar, tne_h_hija ta’ karbon, tnaddif, osservazzjoni u immuntar
ta’ partijiet; metodi g_hall-kejl ta’ deterjorar u clearance ta’ partijiet, e_z.
valvoli u valve-seats, crank-shafts, big ends; running in u testjar wara
qlug_h _generali; difetti fit-t_haddim u kif ji_gu irran_gati.
SEZZJONI V
Pressar bi_z-_zejt jew ilma u bl-arja
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a ; prin_cipji _generali, kostruzzjoni u
operazzjoni ta’ mekkani_zmu ta’ jacking li ja_hdmu bi_z-_zejt jew bl-ilma;
xorta ta’ fluwidi ta’ _zejt u ilma; prekawzjonijiet fil-mili ta’ re_cipjenti;
ti_gdid ta’ immuntar tas-seals, metodi ta’ bleeding u prining ta’ sistemi ta_z-
_zejt; kif jinsadd fejn ikun jag_hmel f’pajpijiet ta’ pressjoni g_holja u f’joints
tal-wi_c_c; prin_cipji _generali, kostruzzjoni u t_haddim ta’ partijiet komponenti
ta’ kompressuri li ja_hdmu mal-makna; metodu ta’ lubrikazzjoni; testjar
g_had-deterjorar u kondizzjoni ta’ valvoli; a_g_gustar tal-clutch u ta_c-_cineg li
jdawru l-makna; teknika ta’ kif tqabbad u twaqqaf il-makna; difetti waqt il-
_hdim u r-rimedji tag_hhom.
SEZZJONI VI
Applikazzjoni _generali u sodizza fit-ta_hri_g ta’ qabel.
Tmexxija: impieg tal-futur, prospetti u opportunitajiet; ta_hditiet fuq ix-
xog_hol tad-Direzzjoni, Trade Unions u Impjegati fl-Industrja; tmexxija
g_hat-ta_hri_g f’impieg spe_cjalizzat.
4. Meta t-ta_hri_g ikun g_hal tliet snin, is-Sezzjonijiet I, II, III, IV, V u
VI ikunu ta’ sitt xhur il-wa_hda; u meta t-ta_hri_g ikun g_hal _hames snin is-
Sezzjonijiet I, II, III, IV, V u VI jkunu ta’ sitta, tnax, tmien u tmien u
tmintax-il xahar rispettivament.
TAQSIMA III - SENG_HA TA’ _HADDIEM FI PJAN_CI TAL-METALL
1. Il-perijodu ta’ tag_hlim fis-seng_ha ta’ _haddiem fi pjan_ci tal-metall
g_handu jkun ta’ erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ ta_hri_g, l-apprendisti g_handhom
jing_hataw it-ta_hri_g teoriku u prattiku kif spe_cifikat hawn ta_ht:
(a) Xog_hol tal-pjan_ci tal-metall li jinkludi - g_hemil, tiswija,
tqeg_hid u twa_h_hil bl-id jew bil-makna ta’ partijiet tal-pjan_ci
tal-metall kif ikun me_htie_g inklu_z _hdim, martellar, tag_hwi_g,
qtug_h, _gon_gir, ingulmar, intaljar, wiring, flanging, ti_gbid,
ftu_h, g_hemil ta’ kanali, irbattir, titqib, limar, lixxar ta’ truf,
tapjar, ramjar, stanjar u saldjar _hafif, bri_zar, trattib ta’
metalli, ta_hfir, titlig_h u lixxar.
(b) Xog_hol _generali li jinkludi - u_zu ta’ l-g_hodod u strumenti tal-
qies adattati; sinn ta’ g_hodod; tis_hin addattat ta’ metalli
differenti; fluxes u l-u_zu tag_hhom; tlestija ta’ o_g_getti li jridu
ji_gu ibbri_zati jew iwweldjati; u_zu ta’ l-g_hodda li tag_hmel il-
gandotti; il-gilljottina, il-jenny, ir-romblu u l-makna tat-
tag_hwi_g.
(_c) Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a  fil-_hwienet tax-xog_hol.
8 L.S.343.14 _h
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16
(d) Kif jidhirlu l-prin_cipal, l-apprendista jista’ ji_gi mg_hallem
ukoll
JEW
Weldjar bl-Elettriku
(i) Tag_hrif tat-tag_hmir g_hall-iwweldjar, li jinkludi: l-u_zu
tal-_generaturi ta’ l-elettriku, re_zistenzi, ammeters,
voltmeters, electrodes, u_zu ta’ l-g_hodda addattata,
kura u manutenzjoni ta’ dak hawn fuq imsemmi.
(ii) Striking arc ji_gifieri d-depo_zitu ta’ qtar ta’ metall
imdewweb, effett ta’ distortion, l-u_zu xieraq ta’
kurrenti, distanza xierqa ta’ l-electrode mix-xog_hol.
(iii) Xog_hol _generali ta’ weldjar li jinkludi: preparazzjoni
tax-xog_hol g_hall-iweldjar u posizzjoni u pro_cedura
tal-weld fuq is-simijiet tan-na_ha ta’ barra; xog_hol fuq
u madwar pjan_ci kwadri; xog_hol minn tarf jew _genb
ta’ pjan_ci; pjan_ci fuq xulxin; xog_hol madwar _cirku,
weldjar ta’ _cirku fuq pjan_ca _catta; kif tifforma passati
ma’ pjan_ca mwaqqfa u pjan_ca _catta; passati _cirkolari
f’saqaf kif ukoll madwar pajpijiet
JEW
Weldjar bl-A_citilena Ossi_genata
Tag_hrif ta’ l-impjant g_hall-iweldjar; u_zu tal-gassijiet u
_c-_cilindri, regulaturi, blowpipes u mekkani_zmu ie_hor
g_hall-iweldjar; u_zu ta’ l-g_hodda addattata; kura u
manutenzjoni ta’ dak hawn fuq, imsemmi. Kif
tipprepara xog_hol g_hall-iweldjar, posizzjoni u
pro_cedura ta’ weldjar; _hruq ta’ simijiet bi tlestija
g_hall-iweldjar; weldjar ta’ truf u kantunieri; xog_hol
fuq u madwar pjan_ci kwadri; tag_hqid ta’ kantunieri;
xog_hol ta’ pjan_ci fuq xulxin; kif tiwweldja tubu ma
pjan_ca u rkejjen f’kantunieri; tag_hqid ta’ tubi, tees,
kantumeri, intersezzjonijiet, minkeb; tag_hqid flimkien
ta’ metalli differenti; bri_zar bil-bron_z u bil-fidda; it-
teknika kif tapplika s-s_hana lokali u totali; mili ta’
u_cu_h mikula; kif isiru mill-_gdid u_cu_h iebsa; qtug_h bin-
nar; titqib bin-nar; weldjar madwar pajpijiet; tag_hqid
ta’ kanen tipi_ci, tees, bends, elbows u reducers,
flan_gijiet.
TAQSIMA IV - SENG_HA TA’ KALDARAN
1. Il-perijodu ta’ tag_hlim fis-seng_ha ta’ kaldaran g_handu jkun ta’
erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ ta_hri_g, l-apprendisti g_handhom
jing_hataw ta_hri_g teoriku u prattiku f’dan li _gej:
Il-kura ta’ l-g_hodda u l-a_c_cessorji ta’ kaldaran; saldjar, stanjar,
saldjar bi_c-_carruta, bri_zar bil-fidda; bri_zar ta’ flan_gijiet u pjan_ci tal-metall
bil-for_ga, gass, a_citilena, ossi_genu u blowpipe; tag_hwi_g ta’ pajpijiet tal-
metalli kollha; manufattura ta’ pajpijiet mill-pjan_ci; espansjonijiet; coils
tal-pajpijiet, tankijiet, heaters ta’ l-istim, geysers, silencers, landi ta’ l-
ilma, imbibet u borom; mili ta’ bron_zini, bushes, metallic packing, trust
blocks u bron_zini kbar; prekawzjonijiet g_has-sigurt_a  fil-_hwienet tax-
xog_hol.
TAQSIMA V - SENG_HA TA’ _HADDIED
1. Il-perijodu ta’ tag_hlim fis-seng_ha ta’ _haddied g_handu jkun ta’
_hames snin.
2. Matul kull wa_hda minn dawn is-snin, l-apprendisti g_handhom
jing_hataw it-ta_hri_g teoriku u prattiku spe_cifikat hawn ta_ht: 
L-EWWEL SENA
Ta_hri_g Teoriku Ta_hri_g Prattiku
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16 _g L.S.343.14 9
IT-TIENI SENA
IT-TIELET SENA
IR-RABA’ SENA
L-Ewwel sitt xhur
WELDJAR BL-A_CITILENA OSSI_GENATA
Teorija elementari tal-for_ga. U_zu ta’ l-inkwina tal-for_ga.
Operazzjonijiet _generali bil-
for_ga.
Kif isir bil-ponta materjal
kwadru,  tond jew _catt.
Il-for_ga tal-_haddied tax-xorta
miftu_ha jew vojta.
Ingast u ti_gbid ta’ sezzjoni
kwadra ma’ sezzjoni tonda.
Kif tqabbad u _z_zomm in-nar. Ingast u ti_gbid ta’ sezzjoni tonda
ma’ sezzjoni kwadra.
Metallur_gija elementari, _hadid u
azzar.
Kif tbiddel il-forma ta’ materjal
tond u kwadru.
U_zu tal-qisien u kumpassi.
Ti_gbid ta’ ponta ta’ l-iskarpell,
ponta kwadra, ponta tonda.
Ta_hri_g Teoriku Ta_hri_g Prattiku
Stima ta’ materjal me_htie_g g_hal
xog_hol tal-for_ga.
Ingast, ti_gbid u g_hemil ta’ kanali.
Kalkolu tal-pi_z approssimattiv
kull pied ta’ vireg tal-_hadid u azzar.
Formar, twessieg_h u titqib ta’
collars.
Stima ta’ tulijiet approssimattivi
ta’ materjal me_htie_g g_hal ti_gbid u
xog_hol tal-jumping.
Tg_hawwi_g ta’ angoli bir-rokna
kwadra.
Tifsir u natura ta’ weldjar bin-nar. G_hoti ta’ forma ibbuzzata,
tag_hwi_g u _gogiljar.
Kondizzjonijiet _generali me_htie_ga
biex tiwweldja tajjeb.
G_hemil ta’ shackle pins u strap
hinges.
Xorta ta’ weldjar jew scarf. Xog_hol bil-for_ga ta’ xorta
komuni ta’ fastening, jointings u
connections, _hfief u tqal.
Ta_hri_g Teoriku Ta_hri_g Prattiku
Xog_hol bil-for_ga ta’ azzar ta’ l-
g_hodda.
Xog_hol tal-for_ga.
Temperatura tal-for_ga. Produzzjoni ta’ bubini, wrench
hooks, double eye lever, lever arms,
stays, box spanners, _cappetti, viti
thumb, vireg accentric, reversing
lever, vireg li jikkonnettu, brake
shafts, staneg, _crieki.
S_hana addattata g_hal _hadid u
azzar.
Ta_hri_g Teoriku Ta_hri_g Prattiku
Sistemi ta’ pressjoni g_holja u
pressjoni baxxa.
Id-depo_zitu ta’ qtar fuq wi_c_c _catt.
Tag_hmir ta’ weldjar bi pressjoni
g_holja.
Weldjar ta’ kantunieri bl-u_zu ta’
filler rods, butt welds, fillet welds,
tee joints.
Regolaturi ta’ pressjoni. Weldjar ta’ _hadid fondut bil-
bron_z.
Blowpipes u l-bekk. Kif tibni fuq _hadid fondut.
Manka u konnessjonijiet tal-gass. Qtug_h ta’ pjan_ci u ta’ pajpijiet bl-
a_citilena ossi_genata.
10 L.S.343.14 _h
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16
WELDJAR BL-ELETTRIKU
Meta ma jkunx hemm fa_cilitajiet ta’ weldjar, g_handhom isiru
arran_gamenti biex l-iwweldjar isir fi stabbiliment approvat g_hal hekk mid-
Direttur tax-Xog_hol, ta_ht it-tmexxija ta’ g_halliema li jkollhom esperjenza.
IR-RABA’ SENA
It-tieni sitt xhur
IL-_HAMES SENA
TAQSIMA VI - SENG_HA TA’ FUNDATUR
1. Il-perijodu ta’ tag_hlim fis-seng_ha ta’ fundatur g_handu jkun ta’
erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ tag_hlim, l-apprendisti g_handhom
jing_hataw ta_hri_g teoriku u prattiku f’dan li _gej:
(a) Xog_hol tal-Fonderija inklu_z: il-kura u l-u_zu ta’ l-ghodda tal-
fonderija u l-a_c_cessorji; infurmar bir-ramel frisk biex
L-immuntar ta’ tag_hmir.
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a  u
kura tat-tag_hmir.
Il-fjamma tal-blowpipe.
Metodi ta’ weldjar u
manipulazzjoni tal-blowpipe.
Teknika ta’ l-iwweldjar.
Preparazzjoni ta’ joints g_hal azzar
artab.
Applikazzjoni ta’ weldjar tal-
bron_z fuq _hadid fondut.
Ta_hri_g Teoriku Ta_hri_g Prattiku
Prin_cipji _generali ta’ l-iwweldjar
bl-elettriku.
Id-depo_zitu ta’ qtar kontinwu
f’posizzjoni _catta.
Weldjar ta’ joint imrikkba
f’posizzjoni _catta.
Tag_hmir ta’ l-iwweldjar.
Weldjar bl-elettriku; prekawzjo-
nijiet g_has-sigurt_a .
Weldjar ta’ tee joints.
Weldjar mad-dawra u fl-irkejjen.
Weldjar ta’ pjan_ci tal-metall light
gauge.
Ta_hri_g Teoriku Ta_hri_g Prattiku
Materjal u l-u_zu tieg_hu. Prattika fit-trattib, tqawwija u fit-
tempra ta’ azzar ta’ l-g_hodda.
Metallur_gija elementari _hadid u
azzar.
G_hemil ta’ g_hodda.
Punches, drifts, jullers sets, hot
sets, swages, hand mandrel, bolster
for harrow tal-_hadid.
Ta_hri_g Teoriku Ta_hri_g Prattiku
Is-s_hana addattata ta’ _hadid u
azzar.
Xog_hol tal-for_ga ta’ rkejjen,
xikel, gan_g, a_c_cessorji ta’ katina.
Kif tinnormalizza, trattab,
tqawwi, temperatura ta’ qawwa,
tg_haddas fl-ilma g_hat-tempra u
tag_hti forma.
G_hodda li terfa’ biha.
Xog_hol tal-for_ga g_hal metalli li
ma jkunx fihom _hadid.
Terminolo_gija w_zata fis-seng_ha
ta’ _haddied.
G_hemil ta’ molol, trattib,
normalizzazzjoni u temprar.
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16 _g L.S.343.14 11
tipprodu_ci xog_hol tal-fondut, billi tu_za’ taqlib ta’ ta_ht fuq,
tg_haddis u forom miftu_hin; infurmar bir-ramel xott; infurmar
bit-tafel; tag_hmel l-animi fit-tafal u fir-ramel ta_z-_zejt; ta_hlit
u titwib ta’ metalli li ma fihomx _hadid biex isiru legaturi;
tidwib ta’ gi_za u _hadid fondut antik biex isir _hadid fondut
_gdid; kif ja_hdem u l-forn kif tiksih, kif isir il-qlieg_h, kif tibni
t-toqba ta’ l-iskart u t-toqba tal-_hadid imdewweb, kif timla’
l-forn bil-fa_ham, bil-_hadid u bil-_gebel tal-_gir, kif tifta_h it-
toqba biex jo_hro_g il-_hadid u tag_hlaqha.
(b) Ramel g_hall-forom: minn x’hiex hu mag_hmul u l-
proprjetajiet fi_zi_ci tieg_hu.
(_c) Metalli li fihom il-_hadid u metalli li ma fihomx _hadid:
karatteristi_ci u proprjetajiet fi_zi_ci.
(d) Legaturi (komuni): minn x’hiex huma mag_hmula u l-
proprjetajiet fi_zi_ci tag_hhom.
(e) Fuel: Fa_ham tal-_ha_gra, fa_ham tal-kokk u _zejt, l-u_zu tag_hhom
fix-xog_hol ta’ fonderija; kif isir il-fa_ham tal-kokk mill-
fa_ham tal-_ha_gra.
(f) Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a  fil il-_hwienet tax-xog_hol.
TAQSIMA VII - SENG_HA TA’ WELDER
1. Il-perijodu ta’ tag_hlim fis-seng_ha ta’ welder g_handu jkun ta’ erba’
snin.
2. Matul kull wa_hda minn dawk is-snin, l-apprendisti g_handhom
jing_hataw it-ta_hri_g teoriku u prattiku kif spe_cifikat hawn ta_ht:
L-EWWEL SENA
Ta_hri_g Teoriku Ta_hri_g Prattiku
Trattament _generali ta’ prin_cipji
ba_zi_ci u l-pro_cess ta’ l-iwweldjar;
paragun fil-qosor ma’ metodi o_hra
ta’ kif tg_haqqad il-metalli.
Introduzzjoni fit-tag_hmir tal-
_hanut ta’ l-iwweldjar.
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a  fl-
iwweldjar bl-a_citilena ossi_genata u
weldjar bl-elettriku b’mod
partikolari l-mod korrett ta’ earthing
ta’ tag_hmir ta’ l-elettriku,
protezzjoni ta’ l-g_hajnejn u tal-wi_c_c
matul l-iwweldjar u l-qtug_h.
Impjant ta’ weldjar; filler rods;
electrodes u x-xog_hol tag_hhom;
regolamenti dwar l-iwweldjar;
protezzjoni ta’ tag_hmir ta’ l-
iwweldjar; l-evitar ta’ _hela ta’
electrodes; materjal u l-kwalitajiet
tieg_hu g_hall-iwweldjar; metodi tal-
_hanut tax-xog_hol biex jing_haraf il-
_hadid u l-azzar.
Magazzina_g_g u kif tu_za’
b’sigurezza _c-_cilindri tal-gass,
prekawzjonijiet g_hall-_hruq.
Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a  li
g_handhom ji_gu m_harsa fl-u_zu tat-
tag_hmir.
A_citilena Ossi_genata A_citilena Ossi_genata
Xog_hol ta’ komponenti ta’
pressjoni baxxa u g_holja fis-sistema
ta’ weldjar bl-a_citilena ossi_genata.
Metodi ta’ _cilindri li jissupplixxu l-
a_citilena ossi_genata, kontenuti u rata
ta’ _hru_g.
Armar u t_haddim ta’ tag_hmir ta’
weldjar bl-a_citilena ossi_genata;
a_g_gustament ta’ fjamma u
pressjonijiet ta’ gass addattati g_hal
daqsijiet ta’ bekk differenti dwar
xog_hol li jkun qed isir.
Struttura ta’ ossidemu tal-fjamma
ta’ a_citilena ossi_genata ta’ settjar ta’
fjamma u l-u_zu tag_hhom,
temperaturi u applikazzioni.
(Azzar Artab)
Depo_zitu ta’ qtar fuq wi_c_c _catt
ming_hajr l-u_zu tal-filler rod.
G_ha_zla tal-bekk korrett u d-daqs
ta’ filler rods; kontroll tal-velo_cit_a
tal-gass u kif jeffettwa l-prattika ta’
l-iwweldjar.
Weldjar ta’ kantunieri ming_hajr l-
u_zu ta’ filler rods.
Depo_zitu ta’ qtar b’filler rod fuq
wi_c_c _catt.
12 L.S.343.14 _h
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16
IT-TIENI SENA
Manipulazzjoni tal-filler rod u
tal-blow pipe; kif jeffettwaw il-_heffa
ta’ l-iwweldjar. Teknika ta’ l-
iwweldjar tal-ward tax-xellug u l-
ward tal-lemin; angolu tal-blow
pipe, u tal-filler rod. Vanta_g_gi u
limitazzjonijiet. Metodi ta’ bidu
mill-_gdid g_hall-evitar ta’ _hofor.
Bini ta’ saffi ta’ metall ta’ l-
iwweldjar biex isiru welds tar-rokna
b’filler rod.
G_hemil ta’ butt welds.
G_hemil ta’ lap welds.
G_hemil ta’ fillet welds u ta’ tee
joints.
Weldjar f’posizzjoni wieqfa.
Weldjar f’post f’saqaf.
Weldjar ta’ materjal light gauge.
Weldjar bl-Elettriku Weldjar bl-Elettriku
Deskrizzjoni ta’ funzjoniijet
ba_zi_ci u sempli_ci ta’ kurrent li
jinbidel u tag_hmir ta’ weldjar bl-
elettriku bil-kurrent dirett,
gradazzjoni tal-kurrent, _cirkuwitu
stabbillit u volta_g_g g_hall-iwweldjar.
Armar u t_haddim ta’ kurrent li
jinbidel u tag_hmir ta’ weldjar bl-
elettriku bil-kurrent dirett.
L-electric arc u x-xog_hol tieg_hu
f’electrodes li jin_hlew u li ma
jin_hlewx, weldjar bl-elettriku.
Kif tixg_hel u _z_zomm l-
a_g_gustament tal-kurrent ta’ l-arc, u
l-qawwa tal-kurrent addattata g_hal
daqsijiet ta’ l-electrodes u _hxuniet
ta’ pjan_ci differenti.
Fffetti prodotti minn kisi bl-
electrode difettu_z.
Teknika ta’ Iwweldjar bl-
Elettriku. (Fuq azzar artab).
Sezzioni tal-valur tal-kurrent
korrett g_had-daqs ta’ l-electrode.
Kif i_z_zomm u tikser l-arc; l-
angolu li _z_zomm l-electrode max-
xog_hol; weaving ta’ l-electrode;
_hofra u penetrazzjoni ta’ l-arc; it-tul
ta’ l-arc u vulta_g_g ta’ l-arc; qawwa
ta’ kurrent g_hall-iwweldjar;
stabbilit_a  ta’ l-arc; arc blow.
Effett tat-tibdil fil-volta_g_g ta’
provvista.
Metodi kif tqabbad l-arc, ksur ta’
l-arc, tqabbid mill-_gdid, effetti tal-
kontroll tas-slag tal-kurrent tat-tul
ta’ l-arc, _heffa, angolu ta’ l-
electrode f’posi_zzjonijiet differenti.
G_ha_zla tat-tip ta’ joint, plain butt
joint, single vee butt joint, double
vee butt joint, double U butt joint,
single vee tee joint, single fillet lap
joint, double fillet lap joint, flush
corner joint, joint tar-rokna nofs
tond, joint tar-rokna s_hi_ha,
intermitted welds, tack weld; qisien
ta’ welds, rinfurzar ta’ welds;
posizzjoni tal-welds, mindud jew
wieqaf; wieqaf fuq; wieqaf isfel;
f’saqaf.
Kwantit_a  ta’ metall depo_zitat.
Deskrizzjoni sempli_ci ta’ tag_hmir
an_cillari g_hall-iwweldjar u g_hodod
me_htie_ga g_hall-iwweldjar bl-
a_citilena ossi_genata u bl-elettriku.
Kwalitajiet ta’ preparazzjoni
g_hall-iwweldjar, metodu ta’
preparazzjoni, settjar ta’ gaps.
Ta_hri_g Teoriku Ta_hri_g Prattiku
A_citilena Ossi_genata A_citilena Ossi_genata
Teknika ta’ weldjar g_hall-g_hemil
ta’ butt lap u tee joints.
Weldjar bil-gass ta’ pajpijiet ta’
azzar artab li jkunu f’posizzjoni li
jduru jew f’posizzjoni fissa.
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16 _g L.S.343.14 13
IT-TIELET SENA
Effett tal-forma ta’ fellet weld,
leg length u throat thickness.
Weldjar ta’ tubi light gauge, butt
weld, seam weld, tubi ma’ u_cu_h
_catti; weldjar ta’ pjan_ca mqeg_hda
ma’ tubi; pjan_ca insert ma’ tubi; tee
joint fit-tubi; weldjar ta’ pjan_ci fi
truf is-saqaf ma’ tubi; lattice tubing;
joints.
Kif tag_hraf difetti f’joints
iwweldjati bil-gass kif imfissra bil-
Bitish Standard 1295.
Deskrizzjoni sempli_ci ta’ blow
pipe g_hall-iwweldjar bil-gass g_has-
sistemi bi pressjoni baxxa u bi
pressjoni g_holja; regolamenti, kura u
operazzjoni ta’ pressjoni tal-gass fi
stadju wie_hed u f’diversi stadji,
prekawzjonijiet g_has-sigurt_a .
Weldjar bil-bron_z fuq pjan_ci ta’ l-
azzar artab bi _hxuniet differenti.
Weldjar bil-bron_z ta’ lap joints.
Weldjar bil-bron_z ta’ _hadid
fondut.
Weldjar bl-Elettriku Weldjar bit-tidwib ta’ ramm
a_hmar.
Pro_cedura u teknika ta’ weldiar
g_hall-g_hemil ta’ butt, lap u tee fillet
joints fuq pjan_ci u joints tal-
pajpijiet.
Bri_zar fuq il-bron_z u ramm
a_hmar.
Weldjar ta’ _hadid fondut, b’filler
rods tal-_hadid fondut.
Deskrizzjoni sempli_ci ta’ mpjant
ta’ l-iwweldjar li ja_hdem fuq kurrent
li jinbidel jew kurrent dirett.
Bini fuq pjan_ci tal-_hadid fondut.
Weldjar ta’ aluminju fuq pjan_ci 1/
16", 1/8", 1/4" u 1/2".
Konnessjonijiet ta’ tag_hmir ta’ l-
iwweldjar mal-main ta’ l-elettriku;
arran_gamenti ta’ earthing; u_zu ta’
tag_hmir g_hall-kejl fl-iwweldjar bl-
elettriku.
Lap joint, fillet weld fuq tee
joints, weld tat-tarf, kantuniera ta’
barra.
Weldjar bl-Elettriku
Ammeters, voltmeters, long test
ammeters.
Bini ta’ saffi ta’ metall ta’ l-
iwweldjar fuq wi_c_c _catt.
Kapa_cit_a  g_hall-iwweldjar bl-
elettriku ta’ diversi metalli.
Bini ta’ shaft jew wi_c_c tond.
Weldjar ta’ pajpijiet ta’ l-azzar
artab f’posizzjoni li jduru jew
f’posizzjoni fissa. 
Weldjar ta’ tubi; weldjar ta’ tee
joint fit-tubi; weldjar ta’ plan_ci fi
truf is-saqaf fuq tubi.
Weldjar ta’ lattice tubing joints.
Weldjar ta’ _hadid wrought; _hadid
li jkollu per_centa_g_g baxx ta’
karbonju, azzar high tensile.
Weldjar ta’ _hadid fondut.
Weldjar ta’ azzar li ma
jissaddadx.
Weldjar ta’ ramm a_hmar, ramm
isfar, phosphor bronze u aluminju.
Weldjar ta’ azzar galvanizzat.
Weldjar bil-metodu step back.
Weldjar bil-block sequence.
Weldjar bil-wandering
sequences.
Ta_hri_g Teoriku Ta_hri_g Prattiku
14 L.S.343.14 _h
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16
Qtug_h bl-A_citilena Ossi_genata,
kimika tal-qtug_h bl-a_citilena
ossi_genata; effetti tal-qtug_h ta’ l-
azzar; pro_cessi ta’ qtug_h bl-a_citilena
ossi_genata.
Qtug_h ta’ pjan_ci bl-a_citilena
ossi_genata.
Prin_cipji _generali ta’ qtug_h bil-
fjamma.
Qtug_h g_had-dritt bl-u_zu ta’
gwida; qtug_h ta’ pjan_ci, testaturi
diversi ta’ preparazzjoni tal-weld.
Teknika tal-qtug_h bil-fjamma. Tis_hin bl-eg_hrik ta’ weldjar fuq
il-joint iwweldjata.
Qtug_h bil-fjamma bl-idejn. Qtug_h ta’ _hxuniet differenti ta’
pjan_ci.
Qtug_h bil-fjamma bil-makna. Qtug_h ta’ pajpijiet, vireg
angolati, vireg forma tee, vireg
forma I.
Teknika ta’ operazzjoni wa_hda ta’
l-iwweldjar bil-gass ’il fuq
f’direzzjoni vertikali, teknika tan-
na_ha tal-lemin; vanta_g_gi u
limitazzjonijiet.
Qtug_h ta’ toqob tondi bl-u_zu tat-
trammel gauge.
Iwweldjar ta’ pajpijiet bil-gass
biex jifil_hu pressjoni qawwija.
Teknika ta’ l-iwweldjar ’il fuq u
’l isfel f’direzzjoni vertikali.
Vanta_g_gi u limitazzjonijiet.
Weldjar ta’ pjan_ci ta’ l-azzar
artab fil-fabbrikazzjoni u fit-tiswija.
Butt welds f’pajpijiet ta’ azzar
artab bl-iwweldjar bl-idejn bl-u_zu
tal-metal arc.
Qtug_h ta’ skorfini fuq boltijiet
ming_hajr ma ssir _hsara lill-kamini.
Il-_htie_ga li azzar li ji_gi trattat bis-
s_hana ji_gi msa_h_han minn qabel.
Weldjar ta’ butt, lap u fillet joints
f’linji ta’ pajpijiet.
Teknika ta’ l-iwweldjar g_hat-
tiswija u manutenzjoni ta’ _hadid
fondut.
Kif b_cejje_c deterjorati f’tag_hmir
ta’ l-in_ginerija ji_gu irran_gati.
Kaw_zi ta’ diformazzjoni matul u
wara l-iwweldjar. Kontroll tad-
diformazzjoni.
Kif partijiet deterjorati li ma
fihomx _hadid f’tag_hmir ta’ l-
in_ginerija ji_gu irran_gati.
Difetti _generali fil-welds kif
jidhru fi spezzjon bl-g_hajn,
e_zaminar fil-_hanut tax-xog_hol,
e_zamijiet mikroskopi_ci kif imfissra
fil-British Standard 1295. Kaw_zi u
rimedji ta’ difetti.
Aktar prattika fit-teknika right
ward u left ward.
Weldjar bl-Elettriku
Butt welds fi pjan_ci bejn il-1" u _z-
2" f’posizzjoni downhand.
Provi sempii_ci fil-_hwienet tax-
xog_hol - bend test, nick and oil weld
tests.
Double vee butt welds fi pjan_ci
ta’ _hxuna bejn in-1/2" u t-3/4"
f’posizzjoni vertikali.
Tqeg_hid ta’ straight runs fuq
pjan_ca ta’ _hxuna approssimattiva ta’
3/8" f’posizzjoni overhead.
Fillet welded tee joints fi pjan_ca
ta’ _hxuna approssimattiva ta’ 3/16"
f’posizzjoni overhead.
Tqeg_hid ta’ pads b’_hafna saffi
b’azzar li jifla_h g_had-deterjorar
f’posizzjoni vertikali.
Weldjar ta’ flan_gijiet 3/8" sa 1/2"
ma’ pajpijiet. L-iwweldjar g_handu
jsir bit-tidwir.
Weldjar fil-post ta’ ferg_hat tal-
joints ta’ pajpijiet li jkunu ndaqs
jew mhux indaqs.
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16 _g L.S.343.14 15
IR-RABA’ SENA
L-Ewwel sitt xhur
Butt joints, bi_c-_crieki tal-backing,
f’pajpijiet ta’ dijametru bejn i_z-2" u
l-4".
Multi run weld f’azzar li ji_gi
trattat bis-s_hana biex ti_gi murija l-
_htie_ga ta’ tis_hin minn qabel, biex
ji_gu evitati tendenzi ta’ tixqieq
Kif partijiet deterjorati f’tag_hmir
ta’ l-in_ginerija ji_gu irran_gati.
Tiswija ta’ _hadid fondut
f’makkinarju u tag_hmir.
Ta_hri_g Teoriku Ta_hri_g Prattiku
A_citilena Ossi_genata A_citilena Ossi_genata
Filler rods g_hal _hti_giet ta’
iwweldjar bil-gass kif imfisser fil-
British Standard 1453.
Kisi bil-bron_z bit-tqeg_hid ta’ qtar
dritt sopprapost fuq u_cu_h _cilindri_ci.
Teknika ta’ weldjar bil-gass
f’weldjar bil-fusion u weldjar bil-
bron_z.
_Hadid fondut jew pajp ta’ l-azzar.
Weldjar bl-Elettriku Butt u fillet joints bejn metalli
diversi 1/16" ramm a_hmar ma’
ramm isfar, galvanizzat ma’ ramm
a_hmar, _comb ma’ ramm isfar jew
ramm a_hmar.
Klassifika ta’ electrodes g_hall-
u_zu fl-iwweldjar bl-elettriku kif
imfisser fil-British Standard 1719.
Teknika ta’ weldjar fil-_hadid
fondut g_hal welds li jin_hadmu bil-
makna.
Weldjar bil-bron_z ta’ butt, tee u
lap joints fi pjan_ci tar-ramm a_hmar
ta’ 1/16" u 1/8".
Xjenza elementari ta’ l-
iwweldjar, espansjoni u
kontrazzjoni. Kejl ta’ temperatura,
kondizzjoni, konvensjoni u
radjazzjoni; kwalitajiet mekkani_ci
ta’ metalli komuni.
L-iwweldjar bil-bron_z ta’ bell
joints u branch pipe joint f’tubu tar-
ramm a_hmar bein il-1" u _z-2".
Il-bri_zar bil-fjamma ta’ tee u lap
joints f’aluminju ta’ _hxuna ta’ 1/16"
u 1/8".
Weldjar ta’ forom li ma jkunx
fihom _hadid li jkunu je_htie_gu tis_hin
minn qabel b’mod partikolari forom
ta’ l-aluminju, forom li jkollhom i_z-
_zingu b_hala ba_zi u forom ta’ legaturi
bil-magnesium.
Tiswija ta’ forom li ma fihomx
_hadid fi fran tal-mag_hdum bl-u_zu ta’
fa_ham jew fjamma bil-gass bl-arja,
fusion g_hal kollox u weldjar bil-
bron_z.
Il-forma mill-_gdid ta’ snin tal-
gass kbar tal-_hadid fondut, bl-
istaddjar u bit-tqeg_hid ta’ bron_z.
Butt welds f’azzar austenitic fuq
1/16" sa 1/8" fil-posizzjoni
downhand u vertikali.
16 L.S.343.14 _h
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16
IR-RABA’ SENA
It-tieni sitt xhur
Matul dan il-perijodu l-apprendisti g_handhom jispe_cjalizzaw f’taqsima
partikolari ta weldjar applikat li ti_gi mag_h_zula mid-Direttur li j_zomm
quddiem g_hajnejh kemm il-_hti_giet tal-prin_cipal kif ukoll ix-xewqat u l-
kapa_cit_a  ta’ l-apprendista.
TAQSIMA VIII - SENG_HA TA’ PANEL BEATER
1. Il-perijodu ta’ tag_hlim fis-seng_ha ta’ panel beater g_handha tkun
ta’ erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ tag_hlim, l-apprendisti g_handhom
jing_hataw it-ta_hri_g teoriku u prattiku spe_cifikat hawn ta_ht: 
(a) Xog_hol ta’ panel beating li jinkludi: g_hemil, tiswija, tqeg_hid
u twa_h_hil bl-id jew bil-makna ta’ partijiet tal-pjan_ci tal-
metall kif ikun me_htie_g mag_hdud _hdim, martellar, tag_hwi_g,
qtug_h, _gon_gir, intaljar, tidwir, ti_gbid, ftu_h, g_hemil ta’ kanali,
irbattir, titqib, limar, lixxar ta’ truf, ramjar, stanjar, saldjar
_hafif u tag_hbija, bri_zar, trattib ta’ metalli, ta_hfir, titligh u
lixxar.
(b) Xoghol _generali li jinkludi: u_zu ta’ l-g_hodda adattata u
strumenti g_hall-qies; sinn ta’ g_hodda; tis_hin adattat ta’
metalli differenti; pasta ta’ l-issaldjar u l-u_zu tag_hha; tlestija
ta’ o_g_getti li jridu ji_gu ibbri_zati jew iwweldjati; kif tu_za l-
g_hodda g_hall-giljottina, il-jenny machine u makna tar-
rumblar.
(_c) Weldjar bl-A_citilena Ossi_genata - tag_hrif ta’ l-impjant g_hall-
iwweldjar; u_zu tal-gassijiet u ta_c-_cilindri, regulaturi, blow
pipes u mekkani_zmu ie_hor g_hall-iwweldjar; u_zu ta’ l-g_hodda
adattata; kura u manutenzjoni ta’ dak imsemmi hawn fuq.
Kif tipprepara x-xog_hol ghall-iwweldjar fl-a_hjar posizzjoni li
tista’ u skond il-pro_cedura tal-weldjar; tidwib ta’ metalli
biex isir il-weldjar; weldjar tat-truf u kantunieri; xog_hol fuq
u madwar pjan_ci kwadri; tag_hqid ta’ kantunieri; xog_hol ta’
pjan_ci fuq xulxin; kif tiwweldja tubu ma’ pjan_ca u rkejjen
f’kantunieri; tag_hqid ta’ tubi; tees, kantunieri,
intersezzjonijiet, minkeb; bri_zar bil-bron_z; it-teknika kif
tapplika s-s_hana lokalizzata u totali; mili ta’ u_cu_h; qtug_h bin-
nar; titqib bin-nar; weldjar madwar kanen, tag_hqid ta’ kanen
komuni, minkeb g_hamla T, minkbejn u reducers.
Butt u fillet joints bejn metalli
differenti 1/4" ramm isfar ma’ azzar
artab, azzar bil-manganese ma’
azzar b’ligatura baxxa, azzar li ma
jsaddadx ma’ azzar artab, _hadid
fondut ma’ azzar artab.
L-iwweldjar ta’ _hadid fondut li
jkun je_htie_g tis_hin g_hal kollox minn
qabel, tis_hin lokalizzat minn qabel
jew tis_hin indirett minn qabel
b’electrodes li jkun fihom u li ma
jkunx fihom il-_hadid.
Il-kisi iebes ta’ _hadid fondut bejn
3/8" sa 1/2" bl-u_zu tat-teknika tal-
buttering.
L-u_zu ta’ electrodes li jkun fihom
u li ma jkunx fihom il-_hadid g_hall-
iwweldjar ta’ u_cu_h miksura tas-
sezzjoni _hoxna fuq _hadid fondut.
Weldjar ta’ pajpijiet ta’ pressjoni
qawwija ta’ diversi _hxuniet
f’posizzjoni ta’ rotazzjoni u fissa.
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16 _g L.S.343.14 17
(d) Prekawzjonijiet g_has-sigurt_a  fil-_hwienet tax-xoghol.
(e) Fuq g_ha_zla tal-prin_cipal l-apprendista jista’ ji_gi mg_hallem
ukoll 
JEW
Weldjar bl-Elettriku
(i) Tag_hrif tat-tag_hmir g_hall-iwweldjar li jinkludi: l-u_zu
tal-_generaturi ta’ l-elettriku, re_zistenzi, ammeters,
voltmeters, electrodes, u_zu ta’ l-g_hodda addattata,
kura u manutenzjoni ta’ dak hawn fuq imsemmi.
(ii) Striking arc ji_gifieri d-depo_zitu ta’ qtar ta’ metall
imdewweb, effett ta’ distortion, l-u_zu xieraq ta’
kurrent, distanza xierqa ta’ l-electrode mix-xog_hol.
(iii) Xog_hol _generali ta’ weldjar li jinkludi - preparazzjoni
tax-xog_hol g_hall-iwweldjar u posizzjoni u pro_cedura
tal-weld; weldjar fuq is-simijiet tan-na_ha ta’ barra;
xog_hol, fuq u madwar pjan_ci kwadri; xog_hol minn tarf
jew _genb ta’ pjan_ci; pjan_ci fuq xulxin; xog_hol madwar
_cirku; weldjar ta’ _cirku fuq pjan_ca _catta; kif tifforma
passati ma’ pjan_ca mwaqqfa u pjan_ca _catta; passati
_cirkolari f’saqaf kif ukoll madwar pajpijiet.
JEW
Weldjar bl-A_citilena Ossi_genata
Tag_hrif ta’ l-impjant g_hall-iwweldjar; u_zu tal-gassijiet
u _c-_cilindri, regulaturi, blow pipes u mekkani_zmu
ie_hor g_hall-iwweldjar; u_zu ta’ l-g_hodda addattata;
kura u manutenzjoni ta’ dak hawn fuq imsemmi. Kif
tipprepara x-xog_hol g_hall-iwweldjar, posizzjoni u
pro_cedura ta’ weldjar; _hruq ta’ sims bi tlestija g_hall-
iwweldjar; weldjar ta’ truf u kantunieri; xog_hol fuq u
madwar pjan_ci kwadri; tag_hqid ta’ kantunieri; xog_hol
ta’ pjan_ci fuq xulxin; kif tiwveldja tubu ma’ pjan_ca u
rkejjen f’kantunieri; tag_hqid ta’ tubi, tees, kantunieri,
intersezzjonijiet, minkeb, tag_hqid flimkien ta’ metalli
differenti; bri_zar bil-bron_z u bil-fidda; it-teknika kif
tapplika s-s_hana lokali u totali; mili ta’ u_cu_h mikula;
kif isiru mill-_gdid u_cu_h iebsa; qtug_h bin-nar; titqib
bin-nar; weldjar madwar pajpijiet; tag_hqid ta’ kanen
tipi_ci, tees, bends, elbows u reducers, flan_gijiet.
Sostitwita:
A.L. 37 ta’ l-1971;
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977;
A.L. 80 ta’ l-1979.
IT-TIENI SKEDA
(Artikolu 8)
Pagi li jit_hallsu lill-Apprendisti
Il-pagi li jit_hallsu lill-apprendisti fis-snajja’ imsemmija
f’dan il-pro_gett g_handhom ikunu kif _gej:
(a) meta t-tag_hlim ikun g_hal tliet snin:
Sena: Pagi fil-
_gimg_ha
L-ewwel .................................... Lm14.56,0
It-tieni ....................................... Lm16.57,0
It-tielet ...................................... Lm18.57,0
(b) meta t-tag_hlim ikun g_hal erba’ snin:
Sena: Pagi fil-
_gimg_ha
18 L.S.343.14 _h
PRO_GETT DWAR L-IN_GINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG_HMLU MAG_HHA- PRO_GETT NRU. 16
L-ewwel .................................... Lm10.55,0
It-tieni ....................................... Lm13.22,0
It-tielet ...................................... Lm15.90,0
Ir-raba’ ..................................... Lm18.57,0
(_c) meta t-tag_hlim ikun g_hal _hames snin:
Sena: Pagi fil-
_gimg_ha
L-ewwel .................................... Lm10.55,0
It-tieni ....................................... Lm12.55,0
It-tielet ...................................... Lm14.56,0
Ir-raba’ ..................................... Lm16.57,0
Il-_hames .................................... Lm.18.57,0.
