PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17 _g L.S.343.17 1
LE_GISLAZZJONI SUSSIDJARJA 343.17
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ L-ISTAMPA
- PRO_GETT NRU. 17
11 ta’ _Gunju, 1971
L-AVVI_Z LEGALI 43 ta’ l-1971, kif emendat bl-Avvi_zi Legali 124 ta’ l-
1976, 61 u 86 ta’ l-1967, 51 ta’ l-1978 u 80 ta’ l-1979.
Titolu u 
applikazzjoni.
Kap. 343.
1. It-titolu ta’ dan il-Pro_gett hu Pro_gett dwar is-Seng_ha ta’ l-
Istampa - Pro_gett Nru. 17 - u g_handu japplika g_has-snajja’ ta’ (a)
Stampatur tal-Letterpress u (b) Stampatur ta’ l-Offset, liema
xog_hlijiet qed jissejj_hu snajja’ skond u g_hall-finijiet ta’ l-Att dwar
is-Servizzi ta’ Impieg u Ta_hri_g.
Tifsir.
Emendat:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977.
Kap. 252.
2. F’dan il-pro_gett, kemm-il darba r-rabta tal-kliem ma
te_htie_gx xort’o_hra -
"festi tas-soltu" tfisser il-_granet (barra l-_Hadd) dikjarati g_hal dak
i_z-_zmien b_hala btajjel pubbli_ci skond jew ta_ht l-Att dwar il-Jum
Nazzjonali u Btajjel Pubbli_ci o_hra;
"Direttur" tfisser id-Direttur tax-Xog_hol u tinkludi kull uffi_cjal
tad-Dipartiment tax-Xog_hol awtorizzat minnu bil-miktub kif imiss
biex ja_gixxi minfloku;
"sig_hat tax-xog_hol" tfisser il-_hin f’kull _gurnata li matulu l-
apprendisti jkunu g_had-disposizzjoni tal-prin_cipal esklu_zi l-
intervalli permessi g_hall-ikel u g_hall-mistrie_h, i_zda nklu_z kull
perijodu ta’ tag_hlim spe_cifikat mid-Direttur jew nuqqas mill-post
tan-negozju tal-prin_cipal bil-permess tieg_hu;
"stabbiliment mag_hruf" tfisser l-Istitut ta’ St Patrick’s jew l-
Istitut ta’ San Gu_zepp jew kull stabbiliment ta’ livell li jipparaguna
mag_hhom li jkun mag_hruf b_hala tali mill-Ministru tax-Xog_hol,
Impiegi u Sigurt_a .
Kwalifiki g_had-
d_hul.
Sostitwit:
A.L. 51 ta’ l-1978.
3. Ebda persuna ma tista’ ti_gi mpjegata b_hala apprendista ta_ht
dan il-pro_gett kemm-il darba ma ji_gix muri g_has-sodisfazzjon tad-
Direttur li dik il-persuna tkun spi_c_cat jew ir-raba’ sena ta’ Skola
Sekondarja jew il-kors kollu ta’ l-Iskola tas-Snajja’.
Perijodu ta’ ta_hri_g.
dan il-pro_gett ikun ta’ erba’ snin:
I_zda perijodu jew perijodi li b’kollox ma jkunux i_zjed minn
tnax-il xahar jistg_hu jitnaqqsu mil-imsemmija perijodu ta’ erba’
snin jekk l-apprendista juri g_has-sodisfazzjon tad-Direttur li, wara
li jkun g_hamel xi kors xieraq ta’ stabbiliment mag_hruf, ikollu
tag_hrif kompetenti ta’ xi pro_cess jew pro_cessi spe_cifikati fil-Parti II
tat-Taqsimiet I u II ta’ l-Iskeda.
(2) It-ta_hri_g teoriku u prattiku li jing_hata lill-apprendisti
g_handu jkun skond id-disposizzjonijiet ta’ l-Iskeda.
Obbligi tal-
prin_cipal.
5. Prin_cipal li j_haddem apprendisti ta_ht dan il-pro_gett ikun
obbligat li jg_hallimhom u jag_htihom fa_cilitajiet li jitg_hallmu fis-
seng_ha relattiva skond id-disposizzjonijiet ta’ dan il-pro_gett.
2 L.S.343.17 _h
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17
Klassijiet ta’ 
istruzzjoni.
6. (1) Id-Djrettur jista’ jispe_cifika b’avvi_z mog_hti bil-miktub
lill-prin_cipal il-klassijiet ta’ istruzzjoni li apprendisti mpjegati ta_ht
dan il-pro_gett g_handhom jattendu; dawk il-klassijiet ma
g_handhomx jie_hdu aktar minn g_haxar sig_hat f’_gimg_ha wa_hda.
(2) Kull prin_cipal hekk av_zat g_handu jag_hti lil kull apprendist
mpjegat ta_ht dan il-pro_gett fa_cilitajiet biex jattendi dawk il-
klassijiet matul il-perijodu ta’ ta_hri_g.
(3) Jekk xi apprendist jonqos li jattendi xi klassi ta’ istruzzjoni
f’xi _gurnata ming_hajr ra_guni xierqa, il-prin_cipal ikun jista’ jnaqqas
mil-paga ta’ l-apprendist ammont ta’ daqs minn tnax wie_hed tar-
rata fil-_gimg_ha g_hal kull nofs ta’ nhar jew parti minnu ta’ nuqqas:
I_zda meta apprendist jit_haddem _gimg_ha ta’ _hamest ijiem it-
tnaqqis g_handu jkun bir-rata ta’ minn g_haxra wie_hed tar-rata fil-
_gimg_ha g_hal kull nofs ta’ nhar jew parti minnu ta’ nuqqas.
Sig_hat ta’ xog_hol u 
sahra.
7. (1) Is-sig_hat ta’ xog_hol ta’ apprendisti mpjegati ta_ht dan il-
pro_gett ma g_handhomx ikunu i_zjed minn disa’ sig_hat f’kull _gurnata:
I_zda prin_cipali jistg_hu jimpjegaw apprendisti bis-sahra bl-
approvazzjoni tad-Direttur, li jista’ jimponi dawk il-kondizzjonijiet
li jidhirlu xierqa, bir-rati ta’ _hlas li _gejjin:
(a) g_hall-_hin kollu ma_hdum i_zjed minn disa’ sig_hat kull
jum: _hin u nofs;
(b) g_hall-_hin kollu ma_hdum i_zjed minn _hamsa u erbg_hin
sieg_ha f’kull _gimg_ha, esklu_z kull _hin im_hallas bir-rati
ta’ sahra: _hin u nofs;
(_c) g_hall-_hin kollu ma_hdum fil-_gurnata ta’ mistrie_h fil-
_gimg_ha: _hin doppju.
(2) L-apprendisti ta_ht is-sittax-il sena ma jkunux jistg_hu ji_gu
mpjegati bejn il-11 p.m. ta’ _gurnata u s-6 a.m. tal-_gurnata ta’ wara.
Pagi.
Sostitwit:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977;
A.L. 80 ta’ l-1979.
8. Il-pagi li jit_hallsu lil apprendisti fis-snajja’ li g_halihom
japplika dan il-pro_gett g_handhom ikunu kif _gej:
Mistrie_h fil-
_gimg_ha.
9. L-apprendisti jing_hataw _gurnata s_hi_ha ta’ mistrie_h kull
_gimg_ha kalendarja. 
Vaganzi.
Sostitwit:
A.L. 86 ta’ l-1977.
10. L-apprendisti jkollhom dritt, f’kull sena kalendarja, g_hal -
(a) il-vaganzi tas-soltu kollha b’paga s_hi_ha, u
(b) wara tliet xhur fl-impieg, leave ta’ vaganza ta’ dak in-
numru ta’ granet tax-xog_hol b’paga s_hi_ha li jkun daqs
in-numru ta’ _granet tax-xog_hol li dak l-apprendist
partikolari normalment ikollu jattendi g_hax-xog_hol
matul perijodu ta’ erba’ _gimg_hat:
I_zda -
Sena Paga fil-
_gimg_ha
L-Ewwel ................................... Lm10.55,0
It-Tieni ..................................... Lm13.22,0
It-Tielet ..................................... Lm15.90,0
Ir-Raba’ .................................... Lm18.57,0.
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17 _g L.S.343.17 3
(a) l-apprendisti kollha li jkun ilhom fl-impieg g_hal anqas
minn sena jkollhom dritt g_hal dik il-parti ta’ l-
imsemmi leave ta’ vaganza li tkun bi proporzjon g_han-
numru ta’ xhur fl-impieg, u
(b) leave ta’ vaganza ma jistax normalment jittie_hed f’xi
_gurnata li fiha l-apprendist ikun me_htie_g jattendi skola
g_hal tag_hlim teoriku.
Leave g_hal mard.
Kap. 318.
11. (1) Wara li jag_hmlu l-ewwel sitt xhur ta’ tag_hlim, l-
apprendisti jkollhom dritt g_hal g_hoxrin _gurnata leave g_hal mard
b’paga s_hiha f’kull sena kalendarja nieqes kull benefi_c_cju g_hall-
mard li g_halih ikollhom dritt skond l-Att dwar is-Sigurt_a  So_cjali:
I_zda _certifikat mediku li ji_c_certifika inkapa_cit_a  g_hax-
xog_hol li jkopri l-perijodu ta’ nuqqas g_handu jing_hata lill-prin_cipal,
li jista’ je_htie_g lit-tabib tieg_hu li je_zamma lill-apprendist.
(2) L-apprendisti ma jkollhom dritt g_hal _hlas ta’ ebda paga
g_hall-ewwel tliet ijiem ta’ kull perijodu ta’ leave g_hal mard:
I_zda n-numru ta’ _granet ta’ leave g_hal mard bla _hlas ma
g_handhomx jitnaqqsu mid-dritt g_hal-leave g_hal mard bi _hlas.
Leave g_hal luttu.
mewt ta’ xi _hadd minn dawn li _gejjin: mart, ir-ra_gel ta’, omm,
missier (jew il-persuna li dak i_z-_zmien kienet fil-fatt qed tag_hmilha
ta’ omm jew missier skond il-ka_z), iben, bint, _hu jew o_ht, l-
apprendist.
Leave g_hal 
korriment.
Mi_zjud:
A.L. 80 ta’ l-1979.
Kap. 318.
13. Apprendist ikun intitolat g_hal sena leave g_hal korriment
b’paga s_hi_ha, nieqes l-ammont s_hi_h ta’ kull benefi_c_cju g_hal
korriment li g_halih apprendist ikollu dritt skond l-Att dwar is-
Sigurt_a  So_cjali, jekk ikorri waqt il-qadi attwali ta’ dmirijietu u dak
il-korriment ma jkunx min_habba negli_genza kontributorja minn
na_ha tieg_hu jew min_habba li jkun kiser regoli ta’ _harsien mill-
periklu stabbiliti mill-management.
Emendata:
A.L. 51 ta’ l-1978.
SKEDA
(Artikolu 4)
TAQSIMA I
SENGHA TA’ STAMPATUR TAL-LETTERPRESS
1. Il-perijodu ta’ taghlim fis-seng_ha ta’ Stampatur tal-
Letterpress g_handu jkun ta’ erba’ snin maqsum f’_zew_g partijiet kif
_gej:
L-EWWEL PARTI
2. L-ewwel parti g_handha ddum sena u tkun maqsuma f’_zew_g
perijodi ta’ sitt xhur il-wie_hed li matulhom l-apprendisti jing_hataw
tahri_g teoriku u prattiku kif _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Introduzzjoni g_has-Seng_ha
Tqeg_hid fil-post ta’ gar_zelli, prova mill-vanta_g_g u xog_hol li
4 L.S.343.17 _h
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17
g_handu x’jaqsam ma’ dan; tqassim tal-gar_zella; is-sistema tal-
punti; qisien ta’ l-ispazli; point line; point set; g_hemil ta’ mi_zura;
komposizzjoni ta’ xog_hol di_g_a  stampat; _gustifikazzjoni tal-vers;
prin_cipji _generali ta’ l-ispazjar; il-qbid ta’ tipi; u_zu ta’ vanta_g_g;
g_heluq; _gbid tal-provi; markar ta’ min jikkore_gi l-provi;
korrezzjonijiet; skomponiment; _zbarazzar.
Arran_gament ta’ Pa_gna ta’ Gazzetta
L-arran_gament ta’ pa_gna minn versi; id-daqs tal-format; rigi u
borduri; rigi u cut-offs; numri tal-pa_gni; varjazzjonijiet tad-data; il-
pjan u l-pa_gna; intestaturi u l-kliem relattivi g_hall-blokki.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Tag_hlim biex tittie_hed kura tal-makna u struzzjonijiet dwar il-
funzjoni ta’ diversi partijiet tag_hha; is-sistema tal-punti; l-u_zu ta’
g_hodod u materjal; g_heluq tal-forom u tqeghid f’makna; prattika
fuq platini li jie_hdu l-karta bl-idejn; armar tal-mastra; regular ta’
pressjoni; tqeg_hid u ran_gar ta’ xog_hlijiet sempli_ci; irpar tas-sigurt_a .
Makni tal-Platina
Tag_hrif fuq il-makna tal-platina; pressa li ta_hdem b’sistema
vertikali u li tie_hu l-karta awtomatikament; g_ha_zla ta’ armar skond
ix-xorta tal-forma; a_g_gustar ta’ makni; kontroll ta’ linka u
pressjoni.
PARTI II
3. Wara l-Ewwel Parti, l-apprendisti jintefg_hu g_hal wie_hed
mis-sitt ferg_hat ta’:
(a) Komposizzjoni bl-Idejn;
(b) Komposizzjoni bil-Makna;
(_c) T_haddim ta’ Keyboard tal-Monotype;
(d) T_haddim ta’ Caster tal-Monotype;
(e) Stampar bil-Letterpress;
(f) Legatura ta’ kotba u Warehousing; u
(g) Stampar ta’ Tikketti u _Zigarelli.
KOMPOSIZZJONI BL-IDEJN
Fil-ka_z ta’ apprendisti li jiehdu l-Komposizzjoni bl-Idejn b_hala l-
ferg_ha spe_cjali tat-tag_hlim tag_hhom, il-Parti II tat-tag_hlim tag_hhom
tinqasam f’sitt perijodi ta’ sitt xhur il-wie_hed li matulhom
jing_hataw ta_hri_g teoriku u prattiku kif _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni ta’ l-Ikkastjar tax-Xorta Ludlow, Elrod jew Nebitype
Versi b’tipi varjati; bjanki; tqassim ta’ tabelli; forom bir-rigi;
replika tal-vers; xog_hol tar-riga komplikat - mimdud u wieqaf.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Arran_gament ta’ Pa_gna ta’ Gazzetta
Settjar sempli_ci u intestaturi li jkunu dejjem l-istess; programmi;
previ_zjonijiet u ri_zultati; sotto-intestaturi; l-effett ta’ spazju bejn il-
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17 _g L.S.343.17 5
versi; ir-relazzjom ta’ daqs tat-tipa u mi_zura; stil ta’ introduzzjoni
f’kolonna wa_hda; stil ta’ introduzzjoni f’_zew_g kolonni; avvi_zi
_zg_har; reklami ma_hduma b’ittri varjati; settjar ta’ l-ewwel ittri
mni_z_zlin - skond is-seng_ha.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Settjar minn manuskritti; u_zu ta’ metodi g_hal kalkolazzjonijiet
ta’ l-ori_ginal; interlini u materjal ta’ l-ispazjar; tqeg_hid tajjeb ta’ l-
inizjali; d_hul ’l _gewwa fil-versi; settjar mill-_gdid ta’ reklami.
Prin_cipji _Generali tat-Tipi
Tifsir ta’ l-ori_ginal; g_ha_zla ta’ karattri tat-tipi addattati g_hall-
ori_ginal; arran_gament bil-bordura u bi spazjar g_hall-bilan_c, kuntrast
u aggruppar; skwerjar; spazjar bejn l-ittri, kliem u versi; u_zu ta’
_hafna spazju; mar_gini; posizzioni tat-tipi fuq il-karta; metodu ta’
kif tqieg_hed tajjeb it-tipi f’posthom waqt li tkun tiskomponi.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xoghol _Generali u Kummer_cjali
Stationery tan-negozju; formuli kummer_cjali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xog_hol tat-tabelli
bir-rigi u ming_hajrhom; karti tal-bilan_c; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
_Heffa Minima: 650 ens korretti kull sieg_ha f’komposizzjoni
komuni.
IL-_HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog_hol tal-Kotba
Pa_gni fa_c_cata ta’ xulxin, intestatura ta’ kull pa_gna, numru tal-
pa_gni, mar_gini, intestaturi tal-kapitoli, il-pa_gna ta’ quddiem u ta’
wara li jinsabu fi ktieb.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Settjar liberu ta’ diversi stili; mani_g_g ta’ kwalunkwe xog_hol; stil
ta’ l-uffi_c_cju. Impa_gnar ta’ kotba u kull xog_hol ie_hor.
_Heffa Minima: 1,000 ens korretti fis-sieg_ha f’settjar ta’
komposizzjoni komuni u xog_hol ta’ kolonni.
KOMPOSIZZJONI BIL-MAKNA
Fil-ka_z ta’ apprendisti li jsegwu Komposizzjoni bil-Makna b_hala
l-ferg_ha spe_cjali tag_hhom ta’ studju, il-Parti II tat-tag_hlim tag_hhom
tinqasam f’seba’ perijodi, li l-ewwel tnejn minnhom ikunu ta’ tliet
xhur-il wie_hed u l-a_h_har _hamsa jkunu ta’ sitt xhur. Matul il-kors ta’
dawn it-tliet snin huma jing_hataw ta_hri_g teoriku u prattiku kif _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ TLIET XHUR
Prin_cipji _Generali tat-Tipi
Tifsir ta’ l-ori_ginal; arran_gament bil-burdura u bi spazjar g_hal
bilan_c, kuntrast u aggruppar.
Xog_hol _Generali u Kurnmer_cjali
Stationery tan-negozju; formuli kummer_cjali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xog_hol tat-tabelli
6 L.S.343.17 _h
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17
bir-rigi u ming_hajrhom; karti tal-bilan_c; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
IT-TIENI PERIJODU TA’ TLIET XHUR
Makna ta’ l-Ikkastjar tax-Xorta Ludlow, Elrod u Nebitype
Versi b’tipi varjati; bjanki; tqassim ta’ tabelli; forom bir-rigi;
replika tal-vers; xog_hol tar-riga komplikat - mimdud u wieqaf.
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Teknika tal-Keyboard
Posizzjoni korretta fuq il-keyboard; sistema ta’ l-u_zu tas-swaba
fuq il-keyboard; introduzzjoni sistematika g_hax-xog_hol; tifsiriet
sempli_ci tal-Linotype.
Kura tal-Makna
Tindif u g_hoti ta’ _zejt normali.
E_zer_cizzji fuq il-Keyboard
U_zu tas-swaba fuq il-keyboard - l-id leminija u l-id xellugija; l-
u_zu ta’ _zew_g ittri maqg_hudin u tal-_hajfen; sentenzi li jkun fihom l-
alfabett kollu.
Tibdil
Forom, skieken, mi_zuri, magazini.
E_zer_cizzji fuq il-Keyboard
Marki tal-punte_g_gatura; prattika ta’ ittri kapitali; kapitali u ittri
_zg_har; numri; prattika bi_z-_zew_g ittri tal-matri_ca; prattika bil-
karattri korsivi u bold.
_Heffa minima: 2,000 ens korretti kull sieg_ha f’komposizzjoni
komuni.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
E_zer_cizzji fuq il-Keyboard
Settjar ta’ ittri kapitali; kbar u _zg_har; numri bil-frazzjonijiet
prattika ta’ versi u paragrafi, xog_hol ta’ mi_zura dejqa, illanjar ta’
kolonni bin-numri, ilsna barranin bl-u_zu ta’ l-alfabett ruman;
prattika tas-seng_ha; stil ta’ l-uffi_c_cju.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
E_zer_cizzju tal-Keyboard
_Centrar ta’ vers; settjar bi_z-_zew_g ittri tal-matri_ca; settjar ta’ versi
kontinwi f’mi_zura doppja jew i_zjed; _centrar ta’ poe_ziji jew gruppi
ta’ versi; numri i_c_centrati; xog_hol ta’ l-ewwel ittra mni_z_zla.
Kif Tag_hraf Waqfien u Kif Ji_gi Rran_gat
Tindif ta’ splashes.
_Heffa mimma: 4,500 ens korretti fis-sieg_ha minn maniskritt jew
dattilografat
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Diversi kwalitajiet ta’ settjar
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17 _g L.S.343.17 7
Tqassim ta’ karta tal-bilan_c; _centrar ta’ kliem fuq kolonni bin-
numri; d_hul ’il _gewwa u lanjar ta’ paragrafi; ripetizzjoni ta’ vers
bi_z-_zew_g ittri tal-matri_ca
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog_hol Iktar Intensiv Fuq Diversi Kwalitajiet ta’ Settjar
Tag_hrif _generali tad-diversi mudelli u partijiet li jintu_zaw fil-
makna.
_Heffa minima: 7,000 ens korretti f’xog_hol komuni u xog_hol ta’
kolonni.
T_HADDIM TA’ KEYBOARD TAL-MONOTYPE
Fil-ka_z ta’ apprendisti li jsegwu T_haddim ta’ Keyboard tal-
Monotype b_hala ferg_ha ta’ studju spe_cjali tag_hhom, il-Parti II tat-
tag_hlim tag_hhom g_handha tkun maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt
xhur-il wie_hed li matulhom jing_hataw it-ta_hri_g teoriku u prattiku
kif _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Prin_cipji _Generali tat-Tipi
Tifsir ta’ l-ori_ginal; g_ha_zla tal-karattru tat-tipi adattati skond l-
ori_ginal; arran_gament bil-burdura u bi spazjar g_hal bilan_c, kuntrast
u agruppar; skwerjar; spazjar bejn ittri, kliem u versi; u_zu ta’ _hafna
spazju; mar_gini; posizzjoni tat-tipi fuq il-karta; metodu ta’ tqeg_hid
tajjeb tat-tipi varjati f’posthom waqt li tkun tiskomponi.
Xoghol _Generali u Kummer_cjali
Stationery tan-negozju; formuli kummer_cjali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xog_hol tat-tabelli
bir-rigi u ming_hajrhom; karti tal-bilan_c; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Prin_cipji Fundamentali tas-Sistema tal-Monotype
Tifsir u applikazzjoni ta’ set u l-prin_cipji tas-sistema ta’ unit.
Teknika ta’ T_haddim
Posizzjoni kif toqg_hod bil-qeg_hda; posizzjoni fuq il-keyboard;
u_zu korrett tas-swaba.
Mi_zuri u _Gustifikazzjoni
Mi_zuri ekwivalenti mill-kartuna; g_hemil tal-mi_zura tal-keyboard;
tqeg_hid tar-romblu tal-karta; bidu ta’ t_haddim ta’ romblu;
komposizzjoni; il-kan_cellament tal-vers; tqassim u _gustifikazzjoni
ta’ versi ta’ xog_hol komuni; it-touch tal-bar ta’ l-ispazju; l-itwal u
l-iqsar tul ta’ versi; xog_hol bil-unit wheel; l-iskala ta’
_gustifikazzjoni; kura u tindif tal-keyboard; stil ta’ l-uffi_c_cju.
Xog_hol relattiv tal-partijiet tal-mekkani_zmu tal-keyboard mill-
key sal-perforazzjoni.
Arran_gament ta’ toqob; identifikazzjoni ta’ perforazzjonijiet;
qari tar-romblu; relazzjoni tal-key-bar lugs g_hall-mekkani_zmu tal-
perforazzjoni; il-lukkett li jwaqqaf ir-romblu; settjar ta versi bi
8 L.S.343.17 _h
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17
prova.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Operazzjonijiet simili g_hal dawk fir-Raba’ Sitt Xhur inklu_z it-
tibdil tal-format; il-keybanks; keybars; u stopbars; tibdil ta’ l-iskala
ta’ _gustifikazzjoni; tabella li turi ekwivalenza bil-punti g_har-riga;
il-constant;
L-E_zer_cizzji tal-Keyboard
_Centrar ta’ kliem f’versi; allowance g_hal inizjali u blokki;
poe_ziji; _hdim ta’ tabelli bil-metodu tal-unit wheel; ranging leaders
bi spazji fissi jew varjabbli; karta tal-bilan_c; solid-dot leaders.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Kaxxi tal-Matri_ci u Format
Arran_gamenti ta’ l-alfabett 2, 5, 6 u 7.
Karta tar-romblu tal-Monotype
Kif tag_hraf karta difettu_za; _ha_zna tal-karta; it-tikketta tar-
romblu.
L-E_zer_cizzji tal-Keyboard
Allowance g_har-riga; xog_hol tad-diamond leader; _gustifikazzjoni
multipla; intestaturi imdawrin u versi bir-riga em; mi_zuri ’l fuq
minn 65 set ems; xog_hol tat-tabelli ta’ mi_zura wiesg_ha; orarji.
IL-_HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Dettalji tax-Xog_hol tal-Caster v Mekkani_zmi Me_htie_ga minn
Operaturi tal-Keyboard
It-t_haddim ta’ mekkani_zmu ta’ _gustifikazzjoni; il-posizzjoni tad-
die-case; diffikultajiet tal-caster li jinqaighu minn t_haddim
difettu_z; wedges.
L-E_zer_cizzji tal-Keyboard
Xog_hol ripetut; u_zu tal-lukkett tar-romblu; xog_hol ta’
programmi; allowance g_har-riga komplikat; intestaturi ta’ tipi
i_zg_har g_hal kolonni; bi_c_ciet tal-braces; _gustifikazzjoni bejn l-ittri.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
A_c_cessorji tal-Keyboard l-Aktar li Jintu_zaw
Unit-adding; spazjar ta’ l-ittri; a_c_cessorji ta’ spazjar ma’ l-ittri.
L-E_zer_cizzji tal-Keyboard
Units mi_zjuda biex isiru karattri mal-wisg_ha normali; units
mi_zjuda ma’ karattri ta’ intestaturi u numri wara xulxin; units
mi_zjuda ma’ ittri f’komposizzjoni komuni; komposizzjoni ta’
imitazzjoni tat-typewriter; komposizzjoni tat-typewriter
_gustifikata; komposizzjoni tat-tabelli tat-typewriter; karattru daqs
ta’ _zew_g versi; a_c_cessorji biex timla u ti_c_centra; a_c_cessorji g_hat-
tabelli.
T_HADDIM TA’ CASTER TAL-MONOTYPE
Fil-ka_z ta’ apprendisti li jaghmlu t-T_haddim ta’ Caster tal-
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17 _g L.S.343.17 9
Monotype b_hala l-ferg_ha spe_cjali ta’ l-istudju, il-Parti II tat-tag_hiim
tag_hhom tkun maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wie_hed li
matulhom jing_hataw ta_hri_g teoriku u prattiku kif _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Prin_cipji _Generali tat-Tipa
Tifsir ta’ l-ori_ginal; g_ha_zla tal-karattri tat-tipi adattati skond l-
ori_ginal; arran_gament bil-bordura u bi spazjar g_hall-bilan_c, kuntrast
u aggruppar; skwerjar; spazjar bejn ittri, kliem u versi; u_zu ta’
_hafna spazju; mar_gini; posizzjoni tat-tipi fuq il-karta; metodu ta’
tqeg_hid tajjeb tat-tipi varjati f’posthom waqt li tkun tiskomponi.
Xog_hol _Generaii u Kummer_cjali
Stationery tan-negozju; formoli kummer_cjali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xoghol tat-tabelli
bir-rigi u ming_hajrhom; karti tal-bilan_c; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Mekkani_zmu tal-Caster u Karatteristi_ci Prin_cipali
Direzzjoni tat-tidwir tai-romblu; air tower; lukkett li jwaqqaf ir-
romblu.
Metall g_hall-Kompo_zizzjoni
Skimmjar; tidwib mill-_gdid; karbonizzazzjoni tat-tarf tal-piston
u pump body channels; tindif tal-pump body u tan-nozzle;
temperatura tal-metall u tal-forma.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
_Heffa tal-Casting
Revoluzzjonijiet kull minuta; ingrana_g_g li jbiddel il-_heffa;
tabella ta’ l-ingrana_g_g li jbiddel il-_heffa.
Istruzzjonijiet _Generali g_hal Attendants tal-Caster
Tindif u lubrikazzjoni; temperatura; regolazzjoni ta’ l-ilma;
tibdil; _zmuntar.
Tag_hrif ta’ A_c_cessorji tat-Tag_hmir
Tindif tal-filtru ta’ l-arja; kompressur ta’ l-arja; a_g_gustar tal-
valvula tas-sigurt_a .
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Sejba ta’ Difetti
Tipi ikkastjati _ha_zin; titjir ta’ metall bejn il-kaxxa tal-matri_ci u l-
forma; titjir tal-metall bejn in-nozzle u l-forma; l-irjus tat-tipi
jinkisru; it-tipi ji_gu makkjati jew danne_g_gati; tipi ma jikkastjawx -
tipa li ma tikkastjax g_halkemm il-mekkani_zmu tal-pompa jkun
ja_hdem; it-tipi jduru fil-kanal tat-tipi.
IL-_HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Sejba ta’ Difetti
Tipi li jaqghu, jinkisru u jsoddu l-blokka tal-kanal tat-tipi; versi
li ma jin_gibdux _gol-vanta_g_g; xfar mat-tipi; il-pompa ma ta_hdimx;
10 L.S.343.17 _h
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17
ii-pompa tag_hmel _hsejjes ta’ ta_hbit; lanjar difettu_z; minn fejn tid_hol
il-karta difettu_z; _gustifikazzjoni mhux perfetta; il-karta ma
titgerbibx; bleeding feet; _gamjar tal-piston.
Tibdil Minn Daqs ta’ Komposizzjoni ta’ Tipi G_hal Daqs Ie_hor
Partijiet li jinbidlu; bdil tal-forma; il-kaxxa tal-matri_ci u wedge
normali; i_g_gib il-qis; lanjar; u_zu ta’ mikrometru; a_g_gustar tal-
matri_ci mal-forma; pin ta_c-_centrar; immullar tat-tipa; kura tal-
matri_ci; produzzjoni ta’ tipi tajbin.
IS-SITT FERIJODU TA’ SITT XHUR
A_c_cessorji tat-Tidwib bl-Elettriku
Bdil ta’ l-elementi; regolatur tat-temperatura awtomatika.
Kastjar ta’ l-Interlini u tar-Rigatura
Bdil minn ikkastjar tat-tipi g_hal ikkastjar ta’ l-interlini u tar-
rigatura; _zmuntar tal-forma biex titnaddaf; immuntar mill-_gdid tal-
forma; a_g_gustar tal-gib plate tal-forom bi cross block moderna;
tag_hrif biex i_z_zomm pre_ci_zjoni fil-forma tal-kompo_zizzjoni tal-
kwadrati u l-ispazji.
STAMPAR BIL-LETTERPRESS
Fil-ka_z ta’ apprendisti li jag_hmlu l-istampar bil-Letterpress b_hala
l-ferg_ha spe_cjali tag_hhom ta’ l-istudju, il-Parti II tat-tag_hlim
tag_hhom tkun maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wie_hed li
matulhom jing_hataw it-ta_hri_g teoriku u prattiku li _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Legatura u Prattika tal-Warehouse
G_hadd; tektik tal-karti; tiwi bl-idejn u/jew bil-makna; _gbir; d_hul
f’xulxin u infilz; kollazzjonar: smashing; pakkjar; twa_h_hil jew kisi
b’kopertina; irbit bl-ispag; irbit b’_zigarella; _hjata; sti_c_cjar bil-wire;
xog_hol tal-giljottina.
Jekk il-prin_cipal ikun irid, l-apprendist jista’ wkoll ji_gi
mg_hallem: twa_h_hil ta’ pa_gni _zejda fi ktieb; tidwir tad-dahar ta’
ktieb u _hru_g tad-dent; g_hemil tal-qoxra; g_hemil ta’ ittri fuq il-
qoxra; twa_h_hil tal-qoxra; e_zaminar u _cekkjar; qoxra separata fuq
barra; irbit bi strixxa karta; kollazzjonar ta’ xog_hol stampat fuq
karti differenti; twa_h_hil ta’ karti hekk li jkunu jistg_hu jinqalg_hu;
kollar tax-xifer; perforazzjoni; titqib bil-pressa; qtug_h ta’
kantunieri fit-tond; anjelli; titqib; g_hemil ta’ indi_ci.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni tal-Platina
Stampar ta’ xog_hol bit-tipi; halftones; solidi; u_zu ta’ l-ispray
gun; imbuzzar; numerazzjoni; qtug_h bil-forma; pre-registering
formes; set off; o_g_getti li jg_hinu fl-istampar; a_c_cessorji.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni bi_c-_Cilindru
Metodu ta’ l-eghmil tal-mastra; a_g_gustar ta’ fejn tid_hol u to_hro_g
il-karta; settjar ta’ _cilindri; settjar ta’ fejn tid_hol il-karta
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17 _g L.S.343.17 11
awtomatika; takke_g_gjar f’diversi forom; settjar ta’ l-isprayers; u_zu
tal-lay mark.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog_hol ta’ Stampatur fuq Makna Letterpress
 Kif isir ix-xog_hol _ha_ga wara l-o_hra; takke_g_gjar, l-iskop tieg_hu,
prin_cipji li jintu_zaw; takke_g_gjar minn ta_ht; takke_g_gjar minn fuq;
takke_g_gjar minn fuq bl-idejn jew mekkaniku; g_ha_zla ta’ l-armar tal-
mastra addattat; kaw_za u rimedji ta’ diffikultajiet komini; mani_g_g u
_ha_zna tal-forom;  u_zu tal-forniment u materjal ie_hor ta’ spazjar;
konji; diversi xorta ta’ immuntar; kejl tal-_hxuna tal-pjan_ca u tal-
blokka.
Impa_gnar ta’ tmien pa_gni mi_z-_zew_g na_hat jew b’forom differenti
jew bl-istess forma. G_hemil tal-mar_gini biex il-forma ssir skond il-
legatura.
IL-_HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Tag_hrif fundamentaii tal-linka u l-u_zu tajjeb tag_hha fuq karti
differenti; skop u u_zu ta’ o_g_getti li jg_hinu l-istampar; tnixxif;
trattib; tqabbil u ta_hlit tal-kuluri, kuluri opaki u trasparenti; ta_hlit
ta’ linka metallika; _ha_zna.
_Cilindri
Varjetajiet ta’ _cilindri g_hal-letterpress u g_hall-istampar; kura
meta jkunu jew meta ma jkunux fil-makna; tindif u u_zu ta’ solvents
xierqa; _ha_zna.
Karta
Qisien Ingli_zi tal-karta u tal-kartun_cin; tqassim tal-karta; qisien
ta’ biljetti u l-u_zu tag_hhom; deskrizzioni fil-qosor tal-karti ta’ l-
istampar u tal-kitba li l-aktar jintu_zaw; in-na_ha tajba u n-na_ha
_ha_zina tal-karta; watermark - direzzjoni fuq il-makna; e_zaminar
sempli_ci tal-karta; karatteristi_ci fi_zi_ci; diffikultajiet komuni li
jinqalg_hu fl-istampar; mani_g_g u u _ha_zna.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Aktar studju fuq ix-xog_hol bil-makna tal-letterpress inklu_z
xog_hol ta’ re_gistru bi pro_cess sempli_ci b’u_zu ta’ _zew_g kuluri jew
tlieta u/jew erba’ kuluri; rigar ta’ karta g_hal xog_hol tal-kotba; u_zu
ta’ mwejjed g_hall-irrigar; tqeg_hid u rigar ta’ plates.
LIGATURA U WAREHOUSING
Fil-ka_z ta’ apprendisti li jag_hmlu l-Ligatura u Warehousing b_hala
l-ferg_ha ta’ studju spe_cjali tag_hhom, il-Parti II tat-tag_hlim tag_hhom
jinqasam f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wie_hed, li matulhom
jinghataw it-ta_hri_g teoriku u prattiku li _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog_hol Fundamentali
G_hadd; tektik; tiwi bl-idejn jew bil-makna; _gbir; d_hul f’xulxin u
infilz; kollazzjonar; smashing; sti_c_cjar bil-wire; xog_hol tal-
giljottina.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
12 L.S.343.17 _h
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17
Tag_hrif _generali ta’ l-g_hodod tradizzjonali u tat-tag_hmir tal-
ligatura.
Materjal
Karta, kartun, xoqqa, _gilda, _gilda tan-nag_ha_g, materjal ie_hor,
kolla.
Ligatura - Ligatura ta’ Ktieb b’Manetta Wa_hda
T_hejjija ta’ l-isgwardi; markar g_hall-_hjata; _hjata ta’ ktieb
b’manetta wa_hda; markar g_hal-qtug_h tat-tarf ta’ barra; qtug_h tat-
truf bil-plough; markar tat-truf ta’ fuq u t’isfel; tfassil tal-kartun;
twa_h_hil tal-kartun mal-ktieb; preparazzjoni g_hall-mezzo-legatura;
kisi tad-dahar; preparazzjoni tal-_gnub; twa_h_hil ta’ l-isgwardi; mod
ie_hor tat-twa_h_hil ta’ l-isgwardi g_hal ktieb b’manetta wa_hda; diversi
xorta ta’ ligatura g_hal ktieb b’manetta wa_hda.
IT-TlELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Preparazzjoni ta’ Ktieb b’_Hafna Manetti g_hal-Ligatura mill-_Gdid
Ftuq; sinjaturi; ftuq ta’ kotba illegati sod; _cattjar tal-manetti;
pressar tal-manetti; qtug_h ta’ strixxi; tiswija ta’ manetti; tiswija ta’
karti singli u plates; kollazzjonar.
Ligatura S_hi_ha ta’ Kotba
Ktieb b’ligatura s_hi_ha; imdawwar u bid-dent; tektik tar-ras u tad-
dahar g_hall-iskwerjar; markar g_hall-_hjata fuq it-tiranti; t_hejjija tat-
tilar; _hjata tal-manetti fuq it-tiranti; g_hemil tal-katinetta; _gon_gir tal-
_hajta; g_heluq tal-_hjata; _cattjar ta’ karti mbewqa; inkollar ta’ l-
ewwel u l-a_h_har manetta; twa_h_hil minn na_ha wa_hda ta’ l-isgwardi;
inkollar tad-dahar; qtug_h tal-quddiem ta’ ktieb; tidwir tad-dahar;
_hru_g tad-dent; rinforzar bil-gar_za; rinforzar bil-karta; tfassil tal-
kartun; qtug_h minn fuq; qtug_h minn isfel; twa_h_hil tal-kurdi_cella u l-
gar_za; tfassil tal-qoxra; kisi tal-ktieb; ktieb bid-dahar _catt; ktieb
bid-dahar tond.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xorta ta’ kopertina
Ligatura s_hi_ha, mezza-ligatura, kwarta-ligatura; ligatura b’qoxra
iebsa; limp cover.
Ix-xog_hol kollu li g_handu x’jaqsam ma’ ligatura bi stil tal-
librerija, ligatura ta’ l-istationery.
IL-_HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog_hol ta’ l-A_h_har
Blind finishing; xog_hol bid-deheb; g_hemil ta’ ittri; u_zu tal-pressa
li tag_hmel l-ittri.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Tag_hmir u Xog_hlijiet O_hra
Ligatura spiral; titqib bil-pressa; qtug_h ta’ kantunieri fit-tond;
anjelli; titqib; g_hemil ta’ indi_ci.
STAMPAR TA’ TIKKETTI U _ZIGARELLI
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17 _g L.S.343.17 13
Fil-ka_z ta’ apprendisti li jie_hdu b_hala l-ferg_ha spe_cjali ta’
tag_hlim tag_hhom l-Istampar ta’ Tikketti u _Zigarelli, il-Parti II tat-
tag_hlim tag_hhom ti_gi maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur il-wie_hed
li matulhom jing_hataw ta_hri_g teoriku u prattiku kif _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni li Jistampaw il-Foil
Stampar ta’ xog_hol bit-tipi; line-blocks; solidi; stampar b’kulur
jew b’_zew_g u/jew bi tliet kuluri; qtug_h bil-forma.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Barra minn dak hawn fuq imsemmi, l-apprendisti ji_gu mg_hallma
wkoll: xog_hol tal-giljottina; qtug_h bil-pressa; qtug_h ta’ kantunieri
fit-tond; irbit bl-ispag, u pro_cess ta’ stampar bl-iscreen.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog_hol ta’ l-Istampatur bil-Makna tal-Foil
Kif isir ix-xog_hol _ha_ga wara l-o_hra; t_hejjija tal-materjal tax-
xog_hol u tal-foil; settjar ta’ blokki; takke_g_gjar, l-g_han tieg_hu, il-
prin_cipji li g_handhom jintu_zaw; settjar tat-temperatura xierqa,
pressa; a_g_gustar tal-_gibda; u_zu ta’ forom tal-qtug_h; tne_h_hija ta_z-
_zejjed; kif tie_hu _hsieb il-makna; tindif u lubrikazzjoni normali;
_harsien minn periklu.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog_hol ta’ l-Istampatur bil-Makna tal-Letterpress
Kif isir ix-xog_hol _ha_ga wara l-o_hra; t_hejjija ta_z-_zigarella/karta;
inka; blokki; settjar ta’ blokki; sistemi ta’ inka, settjar tal-klamar;
a_g_gustar tal-_gibda; takke_g_gjar; u_zu ta’ forom tal-qtug_h; tne_h_hija
ta_z-_zejjed; kif tie_hu _hsieb il-makna; tindif u lubrikazzjoni normali;
_harsien minn periklu.
IL-_HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Tag_hrif ba_ziku ta’ kif isir ix-xog_hol
Xog_hol sempli_ci bir-re_gistru bl-u_zu ta’ _zew_g kuluri jew tlieta;
settjar tal-forom tal-qtug_h; tqabbil u ta_hlit ta’ kuluri; g_hanijiet u
u_zu ta’ a_c_cessorji ta’ l-istampar; tnixxif; trattib.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Materjal li jintu_za
Inka ta’ l-istampar - kulur, il-ba_zi ta’ inka, tnixxif; stampar ta’
inka fuq karta; l-u_zu tajjeb ta’ inka fuq diversi materjal; l-
importanza li jkun hemm, distribuzzjoni ta’ inka fuq il-makna;
makni li jistampaw bi_c-_catt jew bir-romblu; materjal bil-kolla
minnu infih; kaw_zi u rimedji ta’ diffikultajiet komuni li g_handhom
x’jaqsmu ma’ l-istampar u mal-qtug_h.
SENGHA TA’ STAMPATUR BL-OFFSET
1. Il-perijodu ta’ tag_hlim fis-seng_ha ta’ Stampatur bl-Offset
ikun ta’ erba’ snin maqsum f’_zew_g partijiet kif _gej:
PARTI I
2. L-ewwel parti tkun g_hal perijodu ta’ sena li jinqasam fi
14 L.S.343.17 _h
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17
tliet perijodi ta’ erba’ xhur-il wie_hed li matulhom l-apprendisti
jing_hataw it-ta_hri_g teoriku u prattiku li _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ ERBA’ XHUR
Graphic Art Camera
G_hamla u kostruzzjoni ta’ gallery camera, dark room camera,
enlarger, kisi ta’ l-art; kisi tal-_hajt, dwal, s_hana, ventilazzjoni,
provvista ta’ l-ilma, sinkijiet g_hal pro_cessar, screens tal-_h_gie_g,
contact screen, rigatura ta’ l-iscreen, g_ha_zla ta’ rigatura, angoli ta’
l-iscreen, effett moire, mani_g_g ta’ l-iscreen.
IT-TIENI PERIJODU TA’ ERBA’ XHUR
Process Engraving
Prekawzjoniiiet g_has-sigurt_a ; deskrizzjoni ta’ kimika u l-u_zu u l-
mani_g_g ta’ materjal ie_hor inklu_z ram a_hmar, _zingu, aluminju,
manjesju, plastika; plates po_zittivi, plates negattivi, plates
albumini; granar ta’ plates; studju tal-grana; provvista ta’ dawl u_zat
g_hal printing down frame; differenza bejn offset plates, letter press
plates jew blokki; differenza bejn powderless etcher jew scanner
engraver.
IT-TIELET PERIJODU TA’ ERBA’ XHUR
Stampar bl-Offset
Prin_cipji _generali tal-makkinarju u istruzzjonijiet ta’ kif ja_hdmu
d-diversi partijiet; l-u_zu ta’ g_hodod: immuntar; press plate bl-
ippakkjar me_htie_g; provi tal-pressjoni bejn il-blanket u l-plate;
livell ta’ l-ilma mat-ta_hlita tal-klamar; tixrib uniformi.
PARTI II
3. Wara l-Parti I, l-apprendisti jid_hlu f’wa_hda mit-tliet ferg_hat
ta’ ta_hri_g li huma:
(a) Photolithography;
(b) Process Engraving;
(_c) Stampar bl-Offset;
(d) Pro_cess ta’ Stampar bl-Iscreen.
PHOTOLITHOGRAPHY
Fil-ka_z ta’ apprendisti li jie_hdu l-Photolithography b_hala l-
ferg_ha spe_cjali tag_hhom ta’ studju, il-Parti II tat-tag_hlim tag_hhom
tinqasam f’sitt perijodi ta sitt xhur-il wie_hed li matulhom jing_hataw
it-ta_hri_g teoriku u prattiku li _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
T_haddim tal-Graphic Art Camera
Tag_hrif ba_ziku tal-pro_cess; kostruzzjoni ta’ gallery camera;
darkroom camera; camera scales; lentijiet; focal lengths; kontroll
tad-dijaframma; V/Ratios; kwalitajiet ta’ dwal; iffokar bl-idejn;
ingrandiment u riduzzjoni bil-camera; image reversal; per_centa_g_g
tal-camera scales; provvista ta’ l-ilma; ventilazzjoni tad-darkroom;
vaski tal-pro_cessar; dawl tal-copyboard; kif jinsab il-qies tal-kopja;
line film; espo_zizzjoni ta’ kopja sempli_ci tal-line: _zvilupp; fixing;
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17 _g L.S.343.17 15
_hasil u inxif tan-negattma tal-line.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SlTT XHUR
Pro_cessar
Mi_zura ta’ l-intensit_a  tad-dawl; kopji bir-riflessjoni u bit-
trasmissjoni; tipi ta’ films; rapidit_a  ta’ film; kuntrasti ta’ film;
sensittivit_a  g_hall-kulur; developers u _zviluppar; kontroll tat-
temperatura: riduzzjoni u intensifikazzjoni, reversal kemikali;
ta_hlit ta’ soluzzjonijiet; riproduzzjoni ta’ ori_ginal bil-continuous
tone; _zviluppar, fixing, _hasil u tnixxif tan-negattiva; kuntrast u
kalkolu ta’ densit_a .
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
G_hemil ta’ negattiva Halftone
Ruled screen; contact screens; rigar ta’ l-iscreen; distanzi ta’ l-
iscreen; kontroll tal-kuntrast ta’ V/Ratios; negattiva halftone bir-
ruled screen u bil-contact screen; per_centa_g_g tad-dot;
kombinazzjoni ta’ halftone u line; espo_zizzjoni g_hal halftone;
espo_zizzjoni g_hall-flash; kontroll tal-kuntrast; riduzzjoni u
intensifikazzjoni; po_zittiva minn negattiva u negattiva minn
po_zittiva b’kuntatt.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
G_hemil ta’ Negattiva bil-Continuous Tone
Tipi ta’ film; kurvi karatteristi_ci; kontroll tal-kuntrast bl-
i_zviluppar; kurvi gamma; kopja ta’ riflessjoni u ta’ trasmissjoni;
densit_a  tan-negattiva f’relazz;oni mal-kopja; qari tad-densit_a  bid-
densitometer; irtokk sempli_ci.
IL-_HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Separazzjoni tal-Kulur
Tag_hrif elementari tal-kulur; ta_hlit ta’ adittiv; subtractive colour
photography; prin_cipli ta’ l-erba’ kuluri; filtri tri-colour; fatturi tal-
filtri; filtri tal-kulur narrow band; films ghas-separazzjoni tal-
kuluri; _zviluppar ta’ negattivi g_has-separazzjoni tal-kulur;
indentifikazzjoni tas-separazzjonijiet; stampar ta’ kulur; kombinar
ta’ negattivi separati f’kuntrast; korrezzjonijiet, l-importanza tar-
re_gistru.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Korrezzjoni tal-Kulur u Preparazzjoni tal-Plates
Prin_cipji fundamentali tal-korrezzjoni tal-kulur; _htie_ga tal-
korrezzjoni; masking fi stadju wie_hed jew f’_zew_g stadji; silver
masks; korrezzjoni tal-kulur bil-masks; korrezzjoni elettronika tal-
kulur; tne_h_hija tal-kulur minn ta_ht; po_zittivi halftone minn
negattivi separati; per_centa_g_g ta’ dots; soft u hard dots; kontroll ta’
kuntrast bil-magenta contact screen; kwantitajiet ta’ plates ta_z-
_zingu u ta’ aluminju; studji ta’ grana u grana tal-plates; kwalitajiet
ta’ dawl u_zati g_hal printing down frame; umdit_a  relattiva; stampar
tal-line; stampar halftone; blue key; double printing; g_hemil ta’
plates bl-albumina; pro_cess tad-deep etch; plates sensitizzati
(po_zittivi u negattivi); step and repeat; coating, _zviluppar u
16 L.S.343.17 _h
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17
pro_cessar.
PROCESS ENGRAVING
Fil-ka_z ta’ apprendisti li jie_hdu l-Process Engraving b_hala l-
ferg_ha spe_cjali tag_hhom ta’ studju, il-Parti II tat-tag_hlim tag_hhom
tinqasam f’_hames perijodi li l-ewwel tnejn minnhom ikunu ta’ sitt
xhur-il wie_hed u l-a_h_har tlieta jkunu ta’ tmien xhur-il wie_hed.
Matul dawn it-tliet sn:i jing_hataw it-ta_hri_g teoriku u prattiku li _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Metalli g_hall-Photo-engraving
Tag_hrif ba_ziku tal-pro_cess; qies u _hxuna u _hxuna ta_z-_zingu;
kwalitajiet fi_zi_ci ta’ metalli ta’ photo-engraving; ram a_hmar u
metalli o_hra addattati g_hal process engraving.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Tag_hmir g_hal Stampar fuq il-Metall. 
Il-whirler; whirler li ja_hdem bl-idejn u mekkaniku; kontroll tal-
_hxuna tal-kisi; pressure frames; vacuum frames; espo_zizzioni, u
lampi ta’ espo_zizzjoni; burning-in stove; makkinarju g_hall-e_c_cjar.
L-EWWEL PERIJODU TA’ TMIEN XHUR
Stampar fuq il-Metall bl-E_c_cjar Konvenzjonali
Preparazzjoni ta’ negattivi; irtokk ta’ difetti; l-u_zu tal-
photopaque; kisi sensittivi g_had-dawl; tag_hrif tajjeb ta’ formuli
fondamentali; re_zistenzi g_hall-a_cidu; tindif u graining tal-plate;
kisi tal-plate; kontroll ta’ l-espo_zizzjoni; differenza bejn blokki
g_hall-istampar bil-line u halftone; _zviluppar ta’ l-image; burning-
in; dragon’s blood; kontroll tat-t_haffir ta’ l-e_c_cjar; four-way
powdering; metedu tar-rolling up.
IT-TIENI PERIJODU TA’ TMIEN XHUR
Stampar fuq il-Metall bil-Etching
Makkinarju g_hall-powderless etching; vanta_g_gi ta’ dan il-
metodu; preparazzjoni tan-negattiva; kisi li jirre_zisti l-a_cidu; _heffa
tal-whirling; proporzjon ta’ a_cidu, ilma u _zejt; e_c_cjar tal-plate;
espo_zizzjoni tan-negattiva bil-line; espo_zizzjoni tan-negattiva bil-
halftone; metodu ta’ stampar doppju; _zviluppar u fixing ta’ plate;
kontroll tat-t_haffir ta’ l-e_c_cjar; burning-in; tindif tal-plate wara l-
e_c_cjar; plates tar-ram a_hmar u ta_z-_zingu; metalli o_hra.
IT-TIELET PERIJODU TA’ TMIEN XHUR
Irfinar, Immuntar u Provi
Id-dipartiment ta’ l-irfinar; tqassim; il-makna tar-routing; router
cutters; apparat g_hall-battent; g_hodda g_hall-engraving; immuntar;
provi bl-idejn; prova bit-torkju; kwalitajiet ta’ karta; inka ta’ l-
istampar; electronic scanner engraving; prekawzjoniijet g_has-
sigurt_a .
STAMPAR BL-OFFSET
Fil-ka_z ta’ apprendisti li jie_hdu l-Istampar bl-Offset b_hala l-
ferg_ha spe_cjali tag_hhom ta’ studju, il-Parti II tat-tag_hlim tag_hhom
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17 _g L.S.343.17 17
tinqasam f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wie_hed, li matulhom
jing_hataw it-ta_hri_g teoriku u prattiku li _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Plates ghall-Istampar bl-Offset
Stampar dirett u bl-offset; u_cu_h g_hall-istampar; angolu ta’
kuntatt; metodi tal-graining u grana; tag_hmir g_hall-istampar fuq
metalli; sustanzi ta’ kisi; plate performance; kwalitajiet ta’ plates
ta_z-_zingu u ta’ l-aluminju; effett ta’ l-umdit_a  relattiva; kisi tal-
plate; espo_zizzjoni u _zviluppar minn negattivi line; preparazzjoni
tal-plate g_hall-makna.
Linka u Karta
Linka ta’ l-istampar - pigment, vehicle, driers; trasferiment tal-
linka g_hal fuq il-karta; karta g_hall-istampar; tag_hrif elementari fuq
l-ittri; u_cu_h li jir_cievu linka u ilma; importanza tad-distribuzzjoni
tal-linka fuq il-makna.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makna u Xog_hol fuq il-Makna
Preparazzjoni g_hall-istampar; desensitising; gumming-up; offset
blanket; _cilindri g_hal-linka; _cilindri g_hall-ilma; t_haddim ta’ makna
offset; makkinarju bil-pjana u _cilindrika.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Stampar
Tag_hrif _generali tat-t_haddim tal-makna pre_zenti; g_hoti tal-linka
bil-plate ma_hduma, u tixrib tal-plate; _cekkjar ta_c-_cilindri g_hal
kuntatt uniformi mal-plate; pressjoni tal-blanket ma_c-_cilindru tal-
plate; feeding tal-makna; e_zaminar ta’ l-ewwel provi.
IL-_HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Stampar bil-Kulur
Linka ikkulurita g_hax-xog_hol tal-pro_cess; reflective index tal-
linka; sistema bl-istampar tal-kulur; importanza tar-re_gistrazzjoni;
ta_hlit ta’ kuluri; sistemi fundamentali ta’ tnixxif; armar ta_c-_cilindru
tal-plate skond it-tul ta’ l-istampa; produzzjoni ta’ stampa tajba li
tkun kollha bil-kulur.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Kura tal-Makna
Tindif ta_c-_cilindri tal-lastiku tal-plate; tindif ta_c-_cilindri ta’ l-
ilma; tibdil ta’ l-offset blanket; preparazzjoni tal-plate biex
tintrefa’; lubrikazzjoni tal-makna; preparazzjoni tal-makna g_hax-
xog_hol li jkun imiss.
PRO_CESS TA’ STAMPAR BL-ISCREEN
Fil-ka_z ta’ apprendisti li jie_hdu b_hala l-ferg_ha spe_cjali ta’
tag_hlim tag_hhom l-Istampar bil-Pro_cess ta’ l-iScreen, il-Parti II tat-
tag_hlim tag_hhom ti_gi maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur il-wie_hed
li matulhom jing_hataw ta_hri_g teoriku u prattiku kif _gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
18 L.S.343.17 _h
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17
Frames g_hall-Pro_cess bl-iScreen
Diversi xorta ta’ frames; twa_h_hil tal-materjal ta’ l-istencil mal-
frame; diversi xorta ta’ materjal; kif ji_gu klassifikati l-meshes;
nis_ga bil-gauze, leno, lixxa jew tafta; materjal ta’ l-iscreen tan-
nylon; nylon ji_g_gebbed; materjal ta’ l-iscreen tal-metall; nis_ga lixxa
jew twill; kif jit_hejja l-iscreen g_hall-istampar; tindif tan-nylon; kif
screen ta’ materjal tal-metall ji_gi trattat biex jer_ga’ jintu_za;
solventi; removers; biex l-iscreen jer_ga’ jin_gieb f’kondizzjoni
tajba.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Inka g_hall-Pro_cess ta’ l-iScreen
Klassifika ta’ inka g_hall-pro_cess; naturali jew sintetika; opaka,
trasparenti, semi-trasparenti (li minnha jg_haddi d-dawl); flat, ma
tleqqx g_hal kollox, tleqq, luminixxenti; tag_hrif ba_ziku ta’ inka u l-
u_zu tajjeb tag_hha fuq diversi u_cu_h, u_zu ta’ inka vinylite, inka fuq il-
_h_gie_g, inka li tonqox il-_h_gie_g, inka tessili, inka g_hall-por_cellana;
enamels, florixxenti, florixxenti fid-dawl; fosforixxenti; retarder;
extender; ba_zi trasparenti; kura u u_zu ta’ solventi; trattib; tnixxif;
tqabbil u ta_hlit ta’ kuluri.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Squeegee
Diversi xorta ta’ squeeges; materjal u_zat tal-lastiku; _hxuniet,
g_holi u tul tal-lastiku; tempra tal-lastiku ta’ l-isqueegees; kura u
tindif ta’ squeegees.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
T_hejjija ta’ l-istencil
Diversi xorta ta’ plates ta’ l-istampar; mag_hmula bl-idejn;
maqtug_hin b’sikkina, imblukkar, trattament g_hal ftu_h jew g_heluq
ta’ partijiet; plates fotografi_ci, dirett bir-ritratt; trasferiment bir-
ritratt; t_hejjija tal-plates tal-film; twa_h_hil tal-film ma’ l-iscreen;
tne_h_hija tal-film mill-iscreen; maskrar ta’ l-iscreen bil-karta u bit-
tape.
IL-_HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog_hol bir-Re_gistru g_hall-Istampar bil-Pro_cess ta’ l-iScreen
Kif isir ix-xog_hol _ha_ga wara l-o_hra; re_gistru tajjeb; teknika u
tag_hmir differenti; gwidi; make-ready; sheet; tape g_hall-maskrar;
kif tirre_gistra g_hal materjal o_hxon, o_g_getti kbar; cleats g_hall-
a_g_gustar.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni ta’ l-Istampar
Tag_hrif _generali tad-diversi mudelli u a_c_cessorji; vanta_g_gi u
_zvanta_g_gi ta’ makni bil-pro_cess ta’ l-iscreen; stampar fuq o_g_getti
_catti, _cilindri_ci u sferi_ci; makni u jigs g_hall-istampar fuq drapp;
makni li jag_htu kisja fl-a_h_har.
PRO_GETT DWAR IS-SENG_HA TA’ 
L-ISTAMPA - PRO_GETT NRU. 17 _g L.S.343.17 19
