POSTIJIET TA’ HSARA GHAS-SAHHA g K AP. 103.
KAPITOLU 103
ORDINANZA DWAR POSTIJIET TA’ HSARA 
GHAS-SAHHA 
Biex tipprovdi ghat-tibdil ta’ postijiet ta’ hsara ghas-sahha.
 (7 ta’ Lulju, 1939)*
Saret ligi bl-ORDINANZA XXXV ta’ 1-1939, u giet emendata bl-
Ordinanza VI ta' l-1959; bl-Avviz Legali 4 ta’ l-1963; u bl-Atti: LVIII ta’
l-1974, XLIX ta’ l-1981 u VIII ta’ l-1990.
Titolu fil-qosor. 
ta’ Hsara ghas-Sahha.
Tifsir.
fil-kelma "bini" jidhlu dar, kapanna, tinda jew forma ohra ta’
kenn temporanju jew permanenti;
fil-kelmiet "difetti sanitarji" jidhlu n-nuqqas ta’ arja, ta’ wisa’
jew ta’ ventilazzjoni, id-dlam, l-umdita, in-nuqqas ta’ fornitura ta’
ilma bizzejjed u fil-qabda jew ta’ kumditajiet sanitarji jew ta’
kumditajiet ohra;
fil-kelma "triq" jidhlu bitha, sqaq, passagg, pjazza jew post iehor
ta’ moghdija.
Il-President jista’ 
jiddikjara mhix 
sanitarja area ta’ 
tbattil.
Emendat: 
LVIII. 1974. 68.
3. Meta l-President ta’ Malta hu sodisfatt dwar area f’Malta
jew Ghawdex -
(a) illi d-djar f’dik l-area minhabba nuqqas ta’ tiswijiet
jew minhabba difetti sanitarji mhumiex tajba ghall-
abitazzjoni tan-nies, jew minhabba t-tqassim hazin
taghhom, jew id-dieq jew it-tqassim hazin tat-toroq,
huma perikoluzi jew ta’ hsara ghas-sahha ta’ l-abitanti
ta’ dik l-area, u li l-bini l-iehor fl-area, jekk ikun
hemm, huwa ghall-istess raguni perikoluz jew ta’
hsara ghas-sahha ta’ dawk l-abitanti; u
(b) illi l-ahjar mod sabiex l-area ma tibqax hekk, huwa li
jinhatt il-bini kollu fl-area,
il-President ta’ Malta jordna li dik l-area tigi deskritta fuq mappa
b’mod illi jithalla barra mill-area kull bini, li huwa ma jkunx
jidhirlu, ghal xi wahda mir-ragunijiet fuq imsemmija, li mhux
tajjeb ghall-abitazzjoni tan-nies jew li huwa perikoluz jew ta’ hsara
ghas-sahha, u, bi Proklama, jiddikjara l-area hekk deskritta bhala
area ta’ tbattil, jigifieri area li ghandha titbattal mill-bini kollu
skond id-disposizzjonijiet ta’ din l-Ordinanza:
Izda qabel ma jiddikjara area bhala area ta’ tbattil, il-
President ta’ Malta ghandu jkun sodisfatt illi hemm jew ghad ikun
hemm post adattat ghan-nies li jkollhom jitilqu minhabba t-tbattil
ta’ area qabel ma jsir l-ispustament li minn zmien ghal iehor ikun
*Ara Proklama Nru. XXXIII tas-7 ta’ Lulju, 1939.
 2      KAP. 103.h    POSTIJIET TA’ HSARA GHAS-SAHHA
jinhtieg matul il-hatt tal-bini f’dik l-area, jew f’partijiet differenti
taghha.
L-awtorita 
kompetenti 
ghandha tiehu 
hsieb tbattal l-area 
tat-tbattil. 
Emendat: 
VI.1959.3.
4. (1) Mill-aktar fis li jista’ jkun wara li area tkun giet
iddikjarata bhala area ta’ tbattil, l-awtorita kompetenti ghandha,
skond id-disposizzjonijiet ta’ din l-Ordinanza, tibda tbattal l-area
bil-mod il-wiehed jew l-iehor kif sejjer jinghad hawn jew parti bil-
mod il-wiehed u parti bl-iehor, jigifieri -
(a) billi tordna l-hatt ta’ bini fl-area; jew
(b) billi tixtri bini li jkun jinsab gewwa l-area u
tesegwixxi, jew b’mod iehor tizgura, il-hatt totali jew
parzjali ta’ dak il-bini.
(2) L-awtorita kompetenti biex tordna l-hatt ta’ bini f’area ta’
tbattil huwa d-Direttur tax-Xoghlijiet Pubblici, u l-awtorita
kompetenti biex tixtri bini li jinsab gewwa l-area huwa l-
Accountant General.
Ordni ghall-hatt. 
Emendat: 
LVIII. 1974.68.
5. (1) Meta dwar area iddikjarata area ta’ tbattil, id-Direttur
tax-Xoghlijiet Pubblici jiddecidi li jordna l-hatt ta’ bini f’dik l-
area, huwa ghandu jaghmel u jressaq quddiem il-President ta’
Malta sabiex jigi mwettaq minnu, ordni (f’din l-Ordinanza msejjah
"ordni ghall-hatt") li bih jordna l-hatt ta’ dak il-bini.
(2) L-ordni ghall-hatt ghandu jkun fil-forma stabbilita u
ghandu jiddeskrivi l-bini li ghalih jirreferixxi, u jiffissa z-zmien li
fih id-Direttur tax-Xoghlijiet Pubblici jrid li l-bini fl-area jigi
mbattal ghall-hatt u ghal dak il-fini huwa jista’ jiffissa zminijiet
differenti dwar bini differenti.
(3) Qabel ma jressaq l-ordni quddiem il-President ta’ Malta, id-
Direttur tax-Xoghlijiet Pubblici ghandu - 
(a) johrog fil-Gazzetta tal-Gvern avviz li bih igharraf li
gie maghmul dak l-ordni; u
(b) jinnotifika lis-sid jew sidien, u lill-kerrej jew detentur,
tal-bini msemmi fl-ordni, b’avviz li juri x’inhu l-iskop
ta’ dan l-ordni u li dan l-ordni sejjer jigi mressaq
quddiem il-President ta’ Malta sabiex jigi mwettaq
minnu, u jispecifika z-zmien, li ma ghandux ikun
anqas minn wiehed u ghoxrin gurnata, li fih tista’ ssir
oppozizzjoni ghal dak l-ordni:
Kap. 12.
Izda, jekk is-sid, jew xi wiehed jew xi whud mis-sidien, ma
jkunux maghrufa jew ikunu incerti jew assenti jew minuri jew
inkapaci u mhux legalment rapprezentati, l-avviz hawn fuq
imsemmi ghandu jigi nnotifikat lill-kuraturi mahtura mill-
Prim’Awla tal-Qorti Civili biex jirrapprezentaw dak is-sid jew
dawk is-sidien skond il-Kodici ta’ Organizzazzjoni u Procedura
Civili.
(4) Kull sid u kull persuna ohra li jkollhom jeddijiet ipotekarji
jew jeddijiet reali fuq il-bini, jistghu, fi zmien wiehed u ghoxrin
gurnata mill-hrug ta’ l-ordni ghall-hatt, jaghmlu oppozizzjoni ghal
dak l-ordni lill-Bord imsemmi fis-subartikolu ta’ wara dan,
minhabba li l-bini mhux hazin ghall-abitazzjoni tan-nies ghar
POSTIJIET TA’ HSARA GHAS-SAHHA g K AP. 103.
ragunijiet imsemmijin fl-artikolu 3 ta’ din l-Ordinanza, jew li jista’,
bi spiza ragonevoli, isir hekk tajjeb ghall-abitazzjoni tan-nies li ma
jkunx hemm perikolu jew hsara ghas-sahha tan-nies li joqoghdu
f’dak il-bini.
(5) Jekk ma ssirx oppozizzjoni minn ebda wahda mill-persuni
hawn fuq imsemmija, jew jekk kull oppozizzjoni li tkun saret tigi
rtirata, il-President ta’ Malta jista’ jwettaq l-ordni b’xi tibdil jew
minghajr tibdil; izda f’kull kaz iehor, qabel ma jwettaq l-ordni,
jordna li ssir investigazzjoni minn bord (f’din l-Ordinanza msemmi
"il-Bord") u jikkunsidra kull oppozizzjoni li ma tkunx giet irtirata u
r-rapport tal-Bord, u mbaghad wara jista’ jwettaq l-ordni, b’xi
tibdil jew minghajr tibdil, jew ma jwettaqx dak l-ordni.
Kap. 88. 
(6) Meta ordni ghall-hatt ma jigix imwettaq dwar bini
partikolari, dak l-ordni ma jitqiesx li jghodd ghal dak il-bini: izda
kull bini bhal dan jista’ jigi akkwistat imqar kontra r-rieda tas-sid
taht id-disposizzjonijiet ta’ l-Ordinanza dwar l-Akkwist ta’ Artijiet
ghal Skopijiet Pubblici.
(7) Meta, fil-fehma tal-Bord, bini li ma jkunx fih innifsu hazin
ghas-sahha, u li jkun mizmum tajjeb, jigi mdahhal f’area ta’ tbattil
minhabba l-kondizzjonijiet hziena ghas-sahha li ggib ir-rassa ta’
bini f’dik l-area, jew minhabba biss it-tqassim hazin ta’ dak il-bini
tieghu relattivament ghal bini iehor, jew minhabba d-dieq jew it-
tqassim hazin tat-toroq, il-Bord jista’ jirrikmanda li dak il-bini jkun
intitolat ghal indennizz specjali skond id-disposizzjonijiet tas-
subartikolu (3) ta’ l-artikolu 9 ta’ din l-Ordinanza; u, meta jwettaq
l-ordni, il-President ta’ Malta jista’ ghall-finijiet tal-hlas ta’
indennizz jiddikjara dan il-bini intitolat ghal kumpens specjali.
(8) Il-Bord ghandu jkun fih mhux anqas minn tliet persuni
mahtura mill-President ta’ Malta: wahda minnhom ghandha tkun
persuna li jkollha d-diploma tas-sahha pubblika, persuna li tezercita
l-professjoni ta’ avukat, u ohra li terzercita l-professjoni ta’ arkitett
u inginier civili. Ic-Chairman tal-Bord jigi mahtur mill-President
ta’ Malta.
(9) Mill-aktar fis li jista’ jkun wara li mill-President ta’ Malta
jigi mwettaq ordni ghall-hatt, id-Direttur tax-Xoghlijiet Pubblici
ghandu johrog avviz fil-Gazzetta tal-Gvern li jgharraf li l-ordni gie
mwettaq u jinnotifika bl-istess avviz lil kull persuna illi, wara li
tkun tat avviz ta’ l-oppozizzjoni taghha ghall-ordni, tkun dehret
biex issostni l-oppozizzjoni taghha fl-investigazzjoni li tkun saret
mill-Bord.
(10) L-ordni ghall-hatt jibda jsehh mid-data li fiha jkun gie
mgharraf it-twettiq tieghu fil-Gazzetta tal-Gvern.
Ezekuzzjoni ta’ 1-
ordni ghall-hatt u 
pieni ghal min 
jiksru.
Emendat: 
A.L. 4 ta’ l-1963; 
VIII.1990.3.
6. (1) Meta ordni ghall-hatt jibda jsehh, il-kerrejja jew id-
detenturi ta’ bini li ghalih ighodd l-ordni ghandhom johorgu minn
dak il-bini fi zmien sitt gimghat minn dak l-ordni jew f’dak iz-
zmien itwal li jaghti d-Direttur tax-Xoghlijiet Pubblici, u s-sid jew
is-sidien ghandhom ihottu dak il-bini qabel ma jaghlqu sitt gimghat
mid-data li fiha l-bini jitbattal, jew qabel ma jaghlaq dak iz-zmien
itwal li, skond ic-cirkostanzi, id-Direttur tax-Xoghlijiet Pubblici
jidhirlu xieraq li jaghti, u, jekk il-bini ma jigix mahtut qabel ma
 4      KAP. 103.h    POSTIJIET TA’ HSARA GHAS-SAHHA
jaghlaq dak iz-zmien, id-Direttur tax-Xoghlijiet Pubblici jista’
jidhol u jhott il-bini u jbigh il-materjal tieghu.
(2) Il-bini ma jitqiesx li gie mahtut mis-sid jew mis-sidien
tieghu sakemm il-materjal ma jigix imnehhi mill-area ta’ tbattil:
Izda d-Direttur tax-Xoghlijiet Pubblici jista’ jaghti permess
bil-miktub sabiex dak il-materjal jew bicca minnu jibqa’ fil-post
wara li l-bini jithatt jew sabiex tithatt bicca biss mill-bini, jekk ikun
sodisfatt li dak il-materjal jew il-bicca mhix mahtuta ta’ dak il-bini
ma jfixklux l-izvilupp ta’ l-area skond il-progett approvat mill-
Ministru responsabbli ghax-xoghlijiet pubblici, u taht il-
kundizzjoni espressa illi kemm-il darba l-Gvern jaghmel uzu ’1
quddiem minn dak il-materjal jew mill-bicca mhix mahtuta ta’ dak
il-bini, dan ma jaghtix jedd lis-sid ghal indennizz.
(3) L-ispejjez li jaghmel id-Direttur tax-Xoghlijiet Pubblici
taht is-subartikolu (1) ta’ dan l-artikolu jigu mnaqqsa mill-ammont,
jekk ikun hemm, li jgib il-bejgh tal-materjal izda ebda somma ohra
ma tista’ tintalab lis-sid jew sidien tal-bini ghall-ispejjez tal-hatt.
(4) Is-somma li tibqa’ f’idejn id-Direttur tax-Xoghlijiet
Pubblici wara li mill-prezz tal-bejgh tal-materjal jitnaqqsu l-
ispejjez tal-hatt, tinghata lis-sid jew sidien tal-bini.
(5) Jekk persuna li taf li hemm isehh ordni ghall-hatt u li dan l-
ordni japplika ghal xi bini, tuza dan il-bini kontra l-ordni, jew thalli
li hekk jigi wzat, tehel, meta tinsab hatja, mill-Qorti tal-Magistrati,
multa ta’ mhux izjed minn ghaxar liri, u, barra minn dan, penali ta’
lira ghal kull gurnata, jew parti ta’ gurnata, illi tuza dak il-bini, jew
thalli li jkun hekk uzat wara li hija tkun giet misjuba hekk hatja.
Bini fuq area ta’ 
tbattil. 
Emendat: 
A.L. 4 ta’ 1-1963; 
XLIX. 1981.6. 
Kap. 10.
7. Meta ordni ghall-hatt jibda jsehh, ebda art li ghaliha jkun
ighodd l-ordni ma tista’ tigi wzata ghal skop ta’ bini jew xort’ohra
zviluppata hlief skond il-progett approvat mill-Ministru
responsabbli ghax-xoghlijiet pubblici skond id-disposizzjonijiet
tal-Kodici tal-Pulizija:
Izda xejn f’dan l-artikolu ma ghandu jitqies li jillimita jew
inaqqas is-setgha tal-Ministru responsabbli ghax-xoghlijiet
pubblici li, f’kull zmien li jkun, jiddikjara area bhala li hija area, li
taqa’ taht il-progett taht id-disposizzjonijiet ta’ l-artikolu 16 ta’ dak
il-Kodici.
Ordni ta xiri 
obbligatorju. 
Emendat: 
VI. 1959.3; 
LVIII. 1974.68. 
Kap. 88.
8. (1) Meta d-Direttur tax-Xoghlijiet Pubblici jidhirlu li
mhux spedjent li jordna l-hatt ta’ bini li jkun jinsab f’area ta’
tbattil, huwa ghandu jgharraf b’dan lill-Accountant General, u l-
Accountant General meta jkun gie hekk imgharraf ghandu jressaq
ghat-twettieq quddiem il-President ta’ Malta ordni ta’ xiri
obbligatorju, li bih jiddikjara li dak il-bini jinhtieg li jinxtara ghall-
finijiet ta’ din l-Ordinanza u kull ordni bhal dan ghandu l-istess
effett, ghall-finijiet ta’ procedimenti ta’ esproprjazzjoni, bhad-
dikjarazzjoni msemmija fl-artikolu 3 ta’ l-Ordinanza dwar l-
Akkwist ta’ Proprjeta ghal Skopijiet Pubblici.
(2) Qabel ma jressaq ordni ta’ xiri obbligatorju quddiem il-
President ta’ Malta, l-Accountant General ghandu jhares id-
disposizzjonijiet tas-subartikoli (2) sal-(10) inkluzivament ta’ l-
POSTIJIET TA’ HSARA GHAS-SAHHA g K AP. 103.
artikolu 5 ta’ din l-Ordinanza (dwar l-ordni tal-hatt) u d-
disposizzjonijiet ta’ dawk is-subartikoli jghoddu ghall-ordni ta’ xiri
obbligatorju daqs li kieku minflok il-kelmiet "ordni tal-hatt" u
"Direttur tax-Xoghlijiet Pubblici", fejn jidhlu f’dawk is-subartikoli,
kien hemm il-kelmiet "ordni ta’ xiri obligatorju" u "Accountant
General" rispettivament.
Indennizz. 
Emendat: 
LVIII. 1974.68. 
Kap. 88.
9. (1) L-indenniz li ghandu jithallas ghal bini li jkun jinsab
f’area ta’ tbattil u li dwaru jkun hemm isehh ordni ta’ xiri
obbligatorju, ikun il-valur, fiz-zmien ta’ meta ssir l-istima, ta’ l-art,
bhala sit imbattal mill-bini u lest biex jista’ jigi zviluppat, u ghandu
jikkomprendi l-valur tal-materjal wara li titnaqqas l-ispiza tal-hatt;
u, bla hsara ta’ din il-limitazzjoni, dan il-kumpens jigi likwidat
mill-Bord ta’ Arbitragg dwar Artijiet skond id-disposizzjonijiet ta’
l-Ordinanza dwar l-Akkwist ta’ Artijiet ghal Skopijiet Pubblici.
(2) Meta bini akkwistat obbligatorjament taht id-
disposizzjonijiet ta’ din l-Ordinanza jigi mahtut f’parti biss mill
awtorita kompetenti u meta l-parti mhix mahtuta tal-bini tigi wzata
mill-awtorita kompetenti fit-tlugh ta’ bini gdid, komprizi l-
pedamenti, il-kumpens hawn fuq imsemmi ghandu jikkomprendi l-
ispiza tal-kostruzzjoni ta’ dik il-parti tal-bini ezistenti li ma tkunx
giet mahtuta.
(3) Meta bini huwa intitolat ghal kumpens specjali skond
dikjarazzjoni tal-President ta’ Malta taht is-subartikolu (7) ta’ l-
artikolu 5 ta’ din l-Ordinanza, il-Bord ta’ Arbitragg dwar Artijiet
ghandu - 
(a) fil-kaz ta’ bini kompriz f’ordni tal-hatt, jaghti
kumpens f’dak il-proporzjon mal-valur li kien jigi
likwidat ghal dak il-bini, li kieku ma giex kompriz fl-
ordni tal-hatt, skond ma l-Bord ta’ Arbitragg dwar
Artijiet jidhirlu xieraq;
(b) fil-kaz ta’ bini kompriz f’ordni ta’ xiri obbligatorju,
jaghti, barra l-valur ta’ l-art u tal-materjal skond is-
subartikolu (1) ta’ dan l-artikolu, kumpens f’dak il-
proporzjon mal-valur li kien jigi likwidat ghal dak il-
bini, li kieku ma giex kompriz fl-ordni ta’ xiri
obbligatorju, skond ma l-Bord ta’ Arbitragg dwar
Artijiet jidhirlu xieraq.
Kap. 88.
(4) B’dak kollu li jinghad f’dan l-artikolu, id-disposizzjonijiet
ta’ dan l-artikolu m’ghandhomx effett fil-kaz ta’ bini li dwaru ma
jkunx gie milqugh mill-President ta’ Malta, ordni tal-hatt jew ordni
ta’ xiri obbligatorju, u jghoddu ghal dan il-bini minghajr ebda
limitazzjoni d-disposizzjonijiet ta’ l-Ordinanza dwar l-Akkwist ta’
Artijiet ghal Skopijiet Pubblici.
Kumpens ghall 
ispejjez tal-garr. 
Emendat: 
A.L. 4 ta’ l-1963.
10. (1) Il-Ministru resposabbli ghax-xoghlijiet pubblici jista’
jawtorizza l-hlas lil kull persuna li jkollha titlaq minn bini li ghalih
ighodd l-ordni tal-hatt jew l-ordni ta’ xiri obbligatorju, ta’ somma
ragonevoli li jidhirlu sewwa ghall-ispejjez tal-garr minn dak il-bini,
u lil kull persuna li tahdem xi sengha jew ikollha negozju f’dak il-
bini, il-hlas ukoll ta’ somma ragonevoli li jidhirlu sewwa ghat-telfa
li, fil-fehma tal-Ministru responsabbli ghax-xoghlijiet pubblici,
 6      KAP. 103.h    POSTIJIET TA’ HSARA GHAS-SAHHA
hija tista’ tbati minhabba t-tfixkil li jgib fis-sengha jew fin-negozju
taghha l-hrug minn dak il-bini.
(2) Meta l-hatt jew xiri obbligatorju ta’ bini li jkun jinsab
f’area ta’ tbattil ikun, fic-cirkostanzi partikolari, ta’ hsara
eccezzjonali lis-sid jew lis-sidien, il-Ministru responsabbli ghax-
xoghlijiet pubblici jista’ jawtorizza l-hlas ta’ somma ex gratia lis-
sid jew sidien barra kull kumpens iehor li ghalih is-sid jew sidien
jistghu jkunu xort’ohra intitolati taht is-subartikoli (1), (2) u (3) ta’
l-artikolu 9 ta’ din l-Ordinanza.
Setgha tal-Ministru 
responsabbli ghax-
xoghlijiet pubblici 
li jaghmel 
regolamenti.
Emendat: 
A.L. 4 ta’ l-1963.
11. Il-Ministru responsabbli ghax-xoghlijiet pubblici jista’,
b’regolamenti - 
(a) jistabbilixxi l-formula ta’ l-ordnijiet tal-hatt u ta’ l-
ordnijiet ta’ xiri obbligatorju;
(b) jaghti setghat lill-Bord mahtur ghall-finijiet ta’ din l-
Ordinanza, u jistabbilixxi l-proceduri tieghu;
(c) jiffissa d-drittijiet li ghandhom jithallsu ghal proceduri
quddiem il-Bord;
(d) jistabbilixxi l-mod li bih id-Direttur tax-Xoghlijiet
Pubblici jista’ jbigh jew jiddisponi minn materjal ta’
bini wara l-hatt tieghu; u
(e) in generali jaghmel disposizzjonijiet biex jigu esegwiti
d-disposizzjonijiet ta’ din l-Ordinanza.
