PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16 g L.S.343.14 1
LEGISLAZZJONI SUSSIDJARJA 343.14
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U 
SNAJJA LI JAGHMLU MAGHHA
- PROGETT NRU. 16
20 ta’ Frar, 1970
L-AVVIZ LEGALI 20 ta’ l-1970, kif emendat bl-Avvizi Legali 47 u 77 ta’
l-1970, 37 ta’ l-1971, 124 ta’ l-1976, 61 u 86 ta’ l-1967, 51 ta’ l-1978 u 80
ta’ l-1979.
Titolu u 
applikazzjoni.
Kap. 343.
1. It-titolu ta’ dan il-Progett hu Progett dwar l-Inginerija
Mekkanika u Snajja’ li jaghmlu maghha - Progett Nru. 16 - u
ghandu japplika ghas-snajja’ ta’ fitter ta’ vetturi tal-mutur, fitter
generali, haddiem fi pjanci tal-metall, kaldaran, haddied, fundatur,
welder u panel beater f’kull fabbrika, liema impiegi qeghdin
hawnhekk jissejhu snajja’ skond it-tifsir u ghall-finijiet ta’ l-Att
dwar is-Servizzi ta’ Impieg u Tahrig.
Tifsir.
Emendat:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977.
Kap. 252.
2. F’dan il-progett, kemm-il darba r-rabta tal-kliem ma
tehtiegx xort’ohra -
"festi tas-soltu" tfisser il-granet (barra l-Hadd) dikjarati ghal dak
iz-zmien bhala btajjel pubblici skond jew taht l-Att dwar il-Jum
Nazzjonali u Btajjel Pubblici ohra;
"Direttur" tfisser id-Direttur tax-Xoghol;
"sighat tax-xoghol" tfisser il-hin f’kull gurnata li matulu l-
apprendisti jkunu ghad-disposizzjoni tal-principal eskluzi l-
intervalli permessi ghall-ikel u ghall-mistrieh, izda nkluz kull
perijodu ta’ taghlim fil-Kullegg jew nuqqas mill-post tan-negozju
tal-principal bil-permess tal-principal.
Kwalifiki ghad-
dhul.
Sostitwit:
A.L. 37 ta’ l-1971;
A.L. 51 ta’ l-1978.
3. Ebda persuna ma tista’ tigi mpjegata bhala apprendista taht
dan il-progett kemm-il darba ma jigix muri ghas-sodisfazzjon tad-
Direttur li dik il-persuna tkun spiccat jew ir-raba’ sena ta’ Skola
Sekondarja jew il-kors kollu ta’ l-Iskola tas-Snajja’.
Perijodu ta’ tahrig.
mutur, fitter generali, haddiem fi pjanci tal-metall, kaldaran,
haddied, fundatur, welder u panel beater u t-tahrig teoriku u
prattiku relattiv ghalihom ghandhom ikunu dawk specifikati fit-
Taqsima I, fit-Taqsima II, fit-Taqsima III, fit-Taqsima IV, fit-
Taqsima V, fit-Taqsima VI, fit-Taqsima VII, u fit-Taqsima VIII
rispettivament ta’ l-Iskeda.
Obbligu ta’ 
principal.
5. Principal li jimpjega apprendisti taht dan il-progett ikun
obbligat li jghallimhom u jaghtihom facilitajiet biex jigu mghallma
fis-sengha relattiva skond id-disposizzjonijiet ta’ dan il-progett.
Klassijiet ta’ 
taghlim.
6. (1) Id-Direttur jista’ jispecifika b’avviz bil-miktub moghti
lill-principal dawk il-klassijiet ta’ taghlim li ma ghandhomx jiehdu
iktar minn ghaxar sighat f’kull gimgha, li l-apprendisti mpjegati
taht dan il-progett ghandhom jattendu.
(2) Kull principal hekk avzat ghandu jaghti lil kull apprendista
mpjegat taht dan il-progett, facilitajiet biex jattendi dawk il-
2 L.S.343.14 h
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16
klassijiet matul il-perijodu kollu ta’ tahrig.
(3) Jekk xi apprendista jonqos milli jattendi xi klassijiet ta’
taghlim f’xi gurnata minghajr kawza gusta, il-principal ikollu d-
dritt li jnaqqas mill-paga ta’ l-apprendista ammont ta’ daqs minn
tnax wiehed tar-rata fil-gimgha dwar kull nofs ta’ nhar jew parti
minnu ta’ nuqqas:
Izda meta l-apprendista jkun imhaddem gimgha ta’ hamest
ijiem it-tnaqqis ghandu jkun bir-rata ta’ minn wiehed ghaxra tar-
rata fil-gimgha dwar kull nofs ta’ nhar jew parti minnu ta’ nuqqas.
Sighat ta’ xoghol u 
sahra.
Sostitwit:
A.L. 47 ta’ l-1970.
7. (1) Il-hinijiet ta’ xoghol ta’ apprendisti mpjegati taht dan
il-progett ma ghandhomx ikunu iktar minn disa’ sighat f’kull
gurnata:
Izda l-principali jistghu jhaddmu apprendisti bis-sahra bl-
approvazzjoni tad-Direttur, li jista’ jimponi dawk il-kondizzjonijiet
li jidhirlu xierqa, bir-rati ta’ hlas li gejjin:
(a) ghal kull hin ta’ xoghol izjed minn disa’ sighat kuljum
- hin u nofs;
(b) ghal kull hin ta’ xoghol izjed minn hamsa u erbghin
siegha f’kull gimgha, eskluz kull hin imhallas b’rata
ta’ sahra - hin u nofs;
(c) ghal kull hin ta’ xoghol fil-Hdud u fil-vaganzi tas-
soltu - hin doppju.
(2) Apprendisti taht l-eta  ta’ 16-il sena ma jistghux jigu
mhaddma bejn il-11 p.m. ta’ gurnata u s-6 a.m. tal-gurnata ta’ wara.
Pagi. 8.  Il-pagi li ghandhom jithallsu lil apprendisti fis-snajja’ li
ghalihom japplika dan il-progett ghandhom ikunu dawk specifikati
fit-Tieni Skeda:
Izda apprendista ma jkunx intitolat awtomatikament ghall-
hlas tar-rata ta’ paga oghla relattiva jekk fil-fehma tad-Direttur ma
jkunx ghamel progress sodisfacenti.
Mistrieh fil-
gimgha.
9. Apprendisti ghandhom jinghataw gurnata shiha ta’ mistrieh
f’kull gimgha kalendarja.
Vaganzi.
Sostitwit:
A.L. 77 ta’ l-1970;
A.L. 86 ta’ l-1977.
10. L-apprendisti jkollhom dritt, f’kull sena kalendarja, ghal -
(a) il-vaganzi tas-soltu kollha b’paga shiha, u
(b) wara tliet xhur fl-impieg, leave ta’ vaganza ta’ dak in-
numru ta’ granet tax-xoghol b’paga shiha li jkun daqs
in-numru ta’ granet tax-xoghol li dak l-apprendist
partikolari normalment ikollu jattendi ghax-xoghol
matul perijodu ta’ erba’ gimghat:
Izda -
(a) l-apprendisti kollha li jkun ilhom fl-impieg ghal anqas
minn sena jkollhom dritt ghal dik il-parti ta’ l-
imsemmi leave ta’ vaganza li tkun bi proporzjon ghan-
numru ta’ xhur fl-impieg, u
(b) leave ta’ vaganza ma jistax normalment jittiehed f’xi
gurnata li fiha l-apprendist ikun mehtieg jattendi skola
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16 g L.S.343.14 3
ghal taghlim teoriku.
Leave ghal mard.
Kap. 318.
11. (1) Wara li jaghlqu u l-ewwel sitt xhur ta’ tahrig, l-
apprendisti jkunu intitolati ghal tnax-il gurnata leave ghal mard
b’paga shiha f’kull sena kalendarja nieqes kull beneficcju ghall-
mard li ghalih huma jista’ jkollhom dritt skond l-Att dwar is-
Sigurta  Socjali:
Izda ghandu jigi prezentat certifikat mediku li jiccertifika
inkapacita  ghax-xoghol li jkopri l-perijodu ta’ assenza lill-principal
li jista’ jehtieg lit-tabib tieghu li jezamina lill-apprendista.
(2) L-apprendisti ma jkunu intitolati ghal ebda hlas ta’ paga
ghall-ewwel tliet ijiem ta’ kull perijodu ta’ leave ghal mard:
Izda n-numru ta’ granet bla hlas ta’ permess ghall-mard ma
ghandux jitnaqqas mid-dritt ta’ leave ghal mard bi hlas.
Leave ghal luttu.
mewt ta’ xi wiehed minn dawn li gejjin: il-mara, ir-ragel, l-omm, il-
missier (jew il-persuna li f’dak iz-zmien kienet fil-fatt qeghda
taghmilha ta’ omm jew ta’ missier) iben, bint, hu u oht l-
apprendista.
Leave ghal 
korriment.
Mizjud:
A.L. 80 ta’ l-1979.
Kap. 318.
13. Apprendist ikun intitolat ghal sena leave ghal korriment
b’paga shiha, nieqes l-ammont shih ta’ kull beneficcju ghal
korriment li ghalih apprendist ikollu dritt skond l-Att dwar is-
Sigurta  Socjali, jekk ikorri waqt il-qadi attwali ta’ dmirijietu u dak
il-korriment ma jkunx minhabba negligenza kontributorja minn
naha tieghu jew minhabba li jkun kiser regoli ta’ harsien mill-
periklu stabbiliti mill-management.
Emendata:
A.L. 37 ta’ l-1971.
L-EWWEL SKEDA
(Artikolu 4)
TAQSIMA I
SENGHA TA’ FITTER TA’ VETTURI BIL-MUTUR
1. Il-perijodu ta’ tahrig fis-sengha ta’ fitter ta’ vetturi bil-mutur
ghandu jkun ta’ tliet snin fil-kaz apprendisti li jkollhom ic-certifikat
Intermediate tas-City and Guilds of London Institute fis-sengha, jew li
jkunu kisbu livell ekwivalenti ghas-sodisfazzjon tad-Direttur qabel ma
dahlu apprendisti, jew ta’ hames snin fil-kazijiet l-ohra kollha.
2. Kull wiehed mill-perijodi specifikati fil-paragrafu 1 ghandhom
jitqassmu fi tmien sezzjonijiet separati li matul kull wahda minnhom l-
apprendisti jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku specifikat hawn taht: 
SEZZJONI I
Xoghol tal-Bank
Introduzzjoni: revizjoni ta’ taghrif baziku; prekawzjonijiet ghas-sigurta ;
prekawzjonijiet ta’ nar u ta’ elettriku; regolamenti ta’ hwienet tax-xoghol;
xorta ta’ moros tal-bank; metodi kif issir prattika fix-xoghol bl-uzu ta’
sega, imrietel, limi u scrapers.
Immarkar semplici: l-uzu ta’ riga, imrietel, u centre-punch scriber,
divider, skwerra, surface gauge, vee-blocks, mejda ta’ l-immarkar, angle-
plate.
Titqib u Reaming: xorta ta’ trapani; prattika fl-uzu ta’ drill braces ta’ l-
idejn u tas-sider; makni ta’ titqib bl-elettriku, ta’ l-idejn u tal-bank; l-uzu
tal-morsa ta’ l-idejn; metodi kif jinzamm ix-xoghol, xorta u uzu ta’
4 L.S.343.14 h
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16
reamers.
Qtugh ta’ kamini bl-idejn, qtugh ta’ kamini minn gewwa; titqib u tapsjar
ta’ Standard, British Standard Whitworth, British Standard Fine, British
Association u vee-threads metrici; qtugh ta’ kamini minn barra; uzu ta’
mastri li jaggustaw (mastri split jew sfuzi) u die-nuts.
Sinn tal-ghodda: angoli ta’ truf u ponot li jaqtghu; sinn ta’ scrapers u
mwielaq.
Qisien u spezzjonar: Skali ta’ qisien Inglizi u Metrici; uzu ta’ riga u
kumpass, vernier caliper, height gauge, protractor, mikrometru, gauge tal-
fond, guage biex jitkejjel l-angolu, sett ta’ kombinazzjoni, feeler gauge,
dial-indicator, surface plate, limit gauges u slip gauges.
Principji u istruzzjoni ta’ saldjar, brizar u trattib ta’ metalli.
SEZZJONI II
1. Korrozjoni
Kif taghraf li hemm, trattament ta’ u metodu ta’ evitar ta’ korrozjoni.
Tindif u kura tal-body; hasil; lustrar tax-xoghol taz-zebgha; tindif tal-
makna; zieda ta’ ilma fil-batterija; infih ta’ tyres; cekkjar tar-radiator u
tal-livelli taz-zejt tal-makna; tindif ta’ xoghol taz-zebgha u thejjija ghal
spray mill-gdid.
2. Lubrikazzjoni tal-Makna u tax-Chassis
Prekawzjonijiet ghas-sigurta  waqt l-iggakkjar; uzu tajjeb ta’ zjut u
lubrikanti; tiswija u manutenzjoni ta’ tyres; tnehhija, bdil u ezaminar tar-
roti tal-karrozza; ezaminar biex tibbilancja r-roti.
SEZZJONI III
Elettriku
Prekawzjonijiet ghas-sigurta ; servizz, ezaminar u cargjar ta’ batteriji;
servizz u ezaminar ta’ sparking plugs; servizz, tiswija u ezaminar ta’
dynamos u starters; tfittxija tad-difetti fid-dawl u fis-circuits awziljari;
bdil ta’ bozoz u hgieg; servizz tas-sistemi ta’ l-ignition, kontroll tal-
vultagg u cut-out.
SEZZJONI IV
Steering u Sospensjoni
Prekawzjonijiet ghas-sigurta ; kwalitajiet ta’ steering u sospensjoni;
cekkjar ta’ sistemi; aggustament ghad-deterjorar; tiswija u tibdil ta’
partijiet; cekkjar tal-gometrija ta’ l-isteering; aggustament tal-linja tar-roti;
toe-in; camber angle; king pin u inklinazzjoni.
SEZZJONI V
Sistemi ta’ Brejkijiet
Prekawzjonijiet ghas-sigurta ; kwalitajiet ta’ sistemi ta’ brejkijiet ez.
cam-operated, idrawliku, vacuum, servo-assisted, brejkijiet ta’ pressjoni
gholja u ta’ l-arja; tahrig prattiku fuq chocks ta’ sistema, aggustar, tiswija u
testjar.
SEZZJONI VI
Sistemi ta’ Trasmissjoni
Prekawzjonijiet ghas-sigurta ; servizz, tiswija u testjar ta’ clutches, gear-
boxes, universal joints, shaft tad-tidwir, u axles ta’ wara.
SEZZJONI VII
Makni Internal u  Combustion 
(Petrol u Compression Ignition)
Prekawzjonijiet ghas-sigurta ; istruzzjoni generali u xoghol prattiku fuq
manutenzjoni u servizz tal-makna, inkluzi: 
(a) L-uzu ta’ taghmir ta’ testjar biex jingharfu difetti.
(b) Cekkjar ghad-deterjorar u clearance korrett tal-partijiet tal-
makna.
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16 g L.S.343.14 5
(c) Timing tal-valvoli u ta’ l-ignition.
(d) Tnehhija ta’ carbon, iggrindjar u lappjar ta’ valvoli; tnehhija
u tqeghid mill-gdid tal-gwidi; aggustar ta’ tappets.
(e) Cekkjar ghad-deterjorar u clearance ta’ bores tac-cilindru,
piston  rings, gudgeon pins, crank shaft, bronzini u conrod
alignment.
(f) Zarmar, tindif u armar ta’ karburaturi.
(g) Reboring tac-cilindri, tnehhija ta’ carbon u grindjar tal-
valvoli (diesel).
(h) Zarmar ta’ makni fl-ordni korretta.
(i) Twahhil mill-gdid u armar ta’ shafts, pistons u connecting
rods.
(j) Aggustar tal-pompi tal-fuel injector.
(k) Tindif u settjar mill-gdid ta’ nozzles (injectors).
SEZZJONI VIII
Revizjoni generali, specjalizzazzjoni f’wahda mit-Taqsimiet III jew
Taqsimiet IV, V, VI jew Taqsima VII.
Istruzzjoni fis-sewqan.
3. Meta z-zmien ta’ tahrig ikun ghal tliet snin, is-Sezzjoni I, II, III,
IV, V, VI, VII u VIII ghandhom ikunu ghal tliet, tliet, tliet, tliet, tliet, tliet,
sitt xhur u tnax-il xahar rispettivament u meta z-zmien ta’ tahrig ikun ghal
hames snin is-Sezzjoni I, II, III, IV, V, VI, VII u VIII ikunu ghal disa’, sitt,
sitt, erba’, erba’, erba’ xhur u tnax u hmistax-il xahar rispettivament.
TAQSIMA II
SENGHA TA’ FITTER GENERALI
1. Il-perijodu ta’ tahrig fis-sengha ta’ fitter generali ghandu jkun ta’
tliet snin fil-kaz ta’ apprendisti li jkollhom ic-certifikat Intermediate tas-
City and Guilds of London Institute fis-sengha jew li jkunu kisbu livell
ekwivalenti ghas-sodisfazzjon tad-Direttur qabel il-bidu tat-tahrig u ta’
hames snin fil-kazijiet l-ohra kollha.
2. Kull wiehed mill-perijodi specifikati fil-paragrafu 1 ta’ din it-
Taqsima ghandu jinqasam f’sitt sezzjonijiet separati li matul kull wahda
minnhom l-apprendista jinghata t-tahrig teoriku u prattiku specifikat hawn
taht:
SEZZJONI I
Taghrif baziku
Prattika fil-hanut tax-xoghol u tahrig fil-hanut biex ikopri l-principji
generali dwar prekawzjonijiet ghas-sigurta ; prevenzjoni ta’ incidenti;
prekawzjonijiet dwar hruq u elettriku; l-ewwel sokkors, respirazzjoni
artificjali.
L-Ordinanza dwar il-Fabbriki; kura u uzu ta’ ghodda ta’ l-idejn u
ghodda specjali; uzu ta’ mikrometru; ghodda ta’ l-immarkar u metodi; uzu
ta’ trapani; kwalitajiet ta’ kamini u fejn jintuzaw; qtugh ta’ kamini bit-taps
u bid-dadi; xorta ta’ rivets u fejn jintuzaw; konnessjonijiet ta’ irbattir
semplici; ghodod ta’ l-irbattir u metodi ta’ irbattir; saldjar; uzu ta’ blow
lamps u saldaturi; xorta ta’ fluxes uzati; kif taghraf saldatura iebsa u ratba.
SEZZJONI II
Proprjetajiet ta’ Metalli
Komposizzjoni, proprjetajiet fizici u uzu ghall-inginerija ta’ hadid
fondut, azzar mild, azzar medium u high carbon, ramm ahmar, ramm isfar,
bronz bil-fosfru, metall abjad u tahlita hafifa; identifikazzjoni ta’ metalli
bl-applikazzjoni ta’ ezamijiet semplici tal-hanut tax-xoghol; konvenjenza
ta’ metalli ghal saldar artab u iebes, brizar u weldjar.
Korrosjoni
Prekawzjonijiet ghas-sigurta ; kif taghraf il-korrozjoni; il-kawzi u l-
effetti taghha; kura u prevenzjoni; kura kontra l-korrozjoni applikata ghal
6 L.S.343.14 h
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16
metalli; trattamenti temporanji applikati lil metalli ghat-tharis kontra l-
korrozjoni.
Trattament tal-Metalli bis-Shana
Prekawzjonijiet ghas-sigurta , raguniiiet ghal u effetti ta’ trattamenti bis-
shana ta’ metalli komuni; normalizzar u effetti ta’ trattib ta’ azzar bil-
karbonju u azzar high speed; process ta’ case hardening.
Makni tat-titqib
Minn liema partijiet huma maghmula u thaddim ta’ makni tat-titqib;
titqib through u blind holes; uzu ta’ moros, klampijiet, angle plate, vee-
blocks; metodi kif issinn trapani u ghodod ta’ qtugh; heffa u feeds ta’
qtugh; uzu ta’ lubrikanti ghal qtugh.
Cwani
Introduzzjoni generali ghal cwani u xoghol semplici dwar dawn il-
makni.
Strumenti ta’ kejl
Xoghol iktar avvanzat fl-immarkar; uzu ta’ vernier height gauge,
vernier calliper, angle plate u surface table; limiti u iffitjar (British
Standard 1916); uzu ta’ reamers ta’ l-idejn u mekkanici.
Xoghol ta’ Metall
Prekawzjonijiet ghas-sigurta ; uzu ta’ ghodod u taghmir tax-xoghol ta’
pjanci tal-metall; kwalitajiet ta’ sims u joints ta’ pjanci tal-metall; saldar
artab u brizar; metodi ta’ qtugh ta’ pjanci tal-metall mehtiega fil-
manifattura ta’ clips, stays u brackets; processi ta’ irbattir solidi, tubular u
blind; taghwig ta’ tubi u flaring.
3. Wara t-Tieni Sezzjoni l-apprendisti ghandhom jidhlu f’wahda
mis-sezzjonijiet specjali ta’ tahrig, jigifieri dik ta’ machine operator u dik
ta’ fitter tal-makni.
FITTER GENERALI (MACHINE OPERATOR)
SEZZJONI III
It-Torn
Tornjar ta’ xoghol li jehtieg sliding, boring, facing u l-uzu ta’ steadies;
l-uzu ta’ l-attachment tat-turnjar taper; off-setting tat-tail stock biex isiru
tapers esterni u interni precizi; qtugh ta’ kamini singli u multistart; tornjar
u titqib li jinvolvi xoghol tal-faceplate.
SEZZJONI IV
Il-Makna tal-Milling
Milling ta’ ucuh catti b’relazzjoni angulari u ta’ dimensjoni korretta, bl-
uzu ta’ face u slot cutters; uzu ta’ feed screw dials biex tigi ottjenuta l-
istock removal massima fir-roughing cuts u l-kontroll ta’ qtugh ta’ tlestija;
milling li jinvolvi faccata, faccata u genb u forma jew qtugh iehor li
jipproduci tolerance dwar relazzjoni bejn wahda ghall-ohra; uzu tad-
dividing head ghal gear cutting u operazzjonijiet spiral milling.
SEZZJONI V
Tahrig prattiku f’wahda jew izjed minn dawn il-makni li gejjin:
(a) Cana: incanar ta’ ucuh f’relazzjoni right-angled f’setting
wiehed; formar ta’ ucuh angolari u slots.
(b) Mola: molar cilindriku jew tal-ghodda u tal-cutter; l-uzu ta’
din il-makna ghal xoghol ta’ molar jew is-sinn mill-gdid ta’
milling cutters.
(c) Makna tas-slotting: uzu ta’ din il-makna ghall-produzzjoni
ta’ key ways jew splines. 
SEZZJONI VI
Applikazzjoni generali u sodizza fit-tahrig ta’ qabel.
impieg tal-futur, prospetti u opportunitajiet; tahditiet fuq ix-xoghol tad-
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16 g L.S.343.14 7
Direzzjoni, Trade Unions u Impjegati fl-Industrja; tmexxija ghat-tahrig
f’impieg specjalizzat.
FITTER GENERAL (FITTER TAL-MAKNI)
SEZZJONI III
Makna Internal Combustion
Prekawzjonijiet ghas-sigurta ; kompressjoni, ignition, principji ta’ makni
four stroke u two-stroke; tkessih, lubrikazzjoni, principji ta’ karburazzjoni
u fuel injection; kostruzzjoni u thaddim ta’ partijiet komponenti u ancillari;
timing tal-valvoli u ta’ l-ignition; aggustar tal-karburaturi; pompi tal-fuel
injection u atomisers, inkluz it-timing.
SEZZJONI IV
Makna Internal Combustion (ikompli)
Prekawzjonijiet ghas-sigurta ; principji u applikazzjoni ghal torque
loading; zmuntar, tnehhija ta’ karbon, tnaddif, osservazzjoni u immuntar
ta’ partijiet; metodi ghall-kejl ta’ deterjorar u clearance ta’ partijiet, ez.
valvoli u valve-seats, crank-shafts, big ends; running in u testjar wara
qlugh generali; difetti fit-thaddim u kif jigu irrangati.
SEZZJONI V
Pressar biz-zejt jew ilma u bl-arja
Prekawzjonijiet ghas-sigurta ; principji generali, kostruzzjoni u
operazzjoni ta’ mekkanizmu ta’ jacking li jahdmu biz-zejt jew bl-ilma;
xorta ta’ fluwidi ta’ zejt u ilma; prekawzjonijiet fil-mili ta’ recipjenti;
tigdid ta’ immuntar tas-seals, metodi ta’ bleeding u prining ta’ sistemi taz-
zejt; kif jinsadd fejn ikun jaghmel f’pajpijiet ta’ pressjoni gholja u f’joints
tal-wicc; principji generali, kostruzzjoni u thaddim ta’ partijiet komponenti
ta’ kompressuri li jahdmu mal-makna; metodu ta’ lubrikazzjoni; testjar
ghad-deterjorar u kondizzjoni ta’ valvoli; aggustar tal-clutch u tac-cineg li
jdawru l-makna; teknika ta’ kif tqabbad u twaqqaf il-makna; difetti waqt il-
hdim u r-rimedji taghhom.
SEZZJONI VI
Applikazzjoni generali u sodizza fit-tahrig ta’ qabel.
Tmexxija: impieg tal-futur, prospetti u opportunitajiet; tahditiet fuq ix-
xoghol tad-Direzzjoni, Trade Unions u Impjegati fl-Industrja; tmexxija
ghat-tahrig f’impieg specjalizzat.
4. Meta t-tahrig ikun ghal tliet snin, is-Sezzjonijiet I, II, III, IV, V u
VI ikunu ta’ sitt xhur il-wahda; u meta t-tahrig ikun ghal hames snin is-
Sezzjonijiet I, II, III, IV, V u VI jkunu ta’ sitta, tnax, tmien u tmien u
tmintax-il xahar rispettivament.
TAQSIMA III - SENGHA TA’ HADDIEM FI PJANCI TAL-METALL
1. Il-perijodu ta’ taghlim fis-sengha ta’ haddiem fi pjanci tal-metall
ghandu jkun ta’ erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ tahrig, l-apprendisti ghandhom
jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku kif specifikat hawn taht:
(a) Xoghol tal-pjanci tal-metall li jinkludi - ghemil, tiswija,
tqeghid u twahhil bl-id jew bil-makna ta’ partijiet tal-pjanci
tal-metall kif ikun mehtieg inkluz hdim, martellar, taghwig,
qtugh, gongir, ingulmar, intaljar, wiring, flanging, tigbid,
ftuh, ghemil ta’ kanali, irbattir, titqib, limar, lixxar ta’ truf,
tapjar, ramjar, stanjar u saldjar hafif, brizar, trattib ta’
metalli, tahfir, titligh u lixxar.
(b) Xoghol generali li jinkludi - uzu ta’ l-ghodod u strumenti tal-
qies adattati; sinn ta’ ghodod; tishin addattat ta’ metalli
differenti; fluxes u l-uzu taghhom; tlestija ta’ oggetti li jridu
jigu ibbrizati jew iwweldjati; uzu ta’ l-ghodda li taghmel il-
gandotti; il-gilljottina, il-jenny, ir-romblu u l-makna tat-
taghwig.
(c) Prekawzjonijiet ghas-sigurta  fil-hwienet tax-xoghol.
8 L.S.343.14 h
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16
(d) Kif jidhirlu l-principal, l-apprendista jista’ jigi mghallem
ukoll
JEW
Weldjar bl-Elettriku
(i) Taghrif tat-taghmir ghall-iwweldjar, li jinkludi: l-uzu
tal-generaturi ta’ l-elettriku, rezistenzi, ammeters,
voltmeters, electrodes, uzu ta’ l-ghodda addattata,
kura u manutenzjoni ta’ dak hawn fuq imsemmi.
(ii) Striking arc jigifieri d-depozitu ta’ qtar ta’ metall
imdewweb, effett ta’ distortion, l-uzu xieraq ta’
kurrenti, distanza xierqa ta’ l-electrode mix-xoghol.
(iii) Xoghol generali ta’ weldjar li jinkludi: preparazzjoni
tax-xoghol ghall-iweldjar u posizzjoni u procedura
tal-weld fuq is-simijiet tan-naha ta’ barra; xoghol fuq
u madwar pjanci kwadri; xoghol minn tarf jew genb
ta’ pjanci; pjanci fuq xulxin; xoghol madwar cirku,
weldjar ta’ cirku fuq pjanca catta; kif tifforma passati
ma’ pjanca mwaqqfa u pjanca catta; passati cirkolari
f’saqaf kif ukoll madwar pajpijiet
JEW
Weldjar bl-Acitilena Ossigenata
Taghrif ta’ l-impjant ghall-iweldjar; uzu tal-gassijiet u
c-cilindri, regulaturi, blowpipes u mekkanizmu iehor
ghall-iweldjar; uzu ta’ l-ghodda addattata; kura u
manutenzjoni ta’ dak hawn fuq, imsemmi. Kif
tipprepara xoghol ghall-iweldjar, posizzjoni u
procedura ta’ weldjar; hruq ta’ simijiet bi tlestija
ghall-iweldjar; weldjar ta’ truf u kantunieri; xoghol
fuq u madwar pjanci kwadri; taghqid ta’ kantunieri;
xoghol ta’ pjanci fuq xulxin; kif tiwweldja tubu ma
pjanca u rkejjen f’kantunieri; taghqid ta’ tubi, tees,
kantumeri, intersezzjonijiet, minkeb; taghqid flimkien
ta’ metalli differenti; brizar bil-bronz u bil-fidda; it-
teknika kif tapplika s-shana lokali u totali; mili ta’
ucuh mikula; kif isiru mill-gdid ucuh iebsa; qtugh bin-
nar; titqib bin-nar; weldjar madwar pajpijiet; taghqid
ta’ kanen tipici, tees, bends, elbows u reducers,
flangijiet.
TAQSIMA IV - SENGHA TA’ KALDARAN
1. Il-perijodu ta’ taghlim fis-sengha ta’ kaldaran ghandu jkun ta’
erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ tahrig, l-apprendisti ghandhom
jinghataw tahrig teoriku u prattiku f’dan li gej:
Il-kura ta’ l-ghodda u l-accessorji ta’ kaldaran; saldjar, stanjar,
saldjar bic-carruta, brizar bil-fidda; brizar ta’ flangijiet u pjanci tal-metall
bil-forga, gass, acitilena, ossigenu u blowpipe; taghwig ta’ pajpijiet tal-
metalli kollha; manufattura ta’ pajpijiet mill-pjanci; espansjonijiet; coils
tal-pajpijiet, tankijiet, heaters ta’ l-istim, geysers, silencers, landi ta’ l-
ilma, imbibet u borom; mili ta’ bronzini, bushes, metallic packing, trust
blocks u bronzini kbar; prekawzjonijiet ghas-sigurta  fil-hwienet tax-
xoghol.
TAQSIMA V - SENGHA TA’ HADDIED
1. Il-perijodu ta’ taghlim fis-sengha ta’ haddied ghandu jkun ta’
hames snin.
2. Matul kull wahda minn dawn is-snin, l-apprendisti ghandhom
jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku specifikat hawn taht: 
L-EWWEL SENA
Tahrig Teoriku Tahrig Prattiku
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16 g L.S.343.14 9
IT-TIENI SENA
IT-TIELET SENA
IR-RABA’ SENA
L-Ewwel sitt xhur
WELDJAR BL-ACITILENA OSSIGENATA
Teorija elementari tal-forga. Uzu ta’ l-inkwina tal-forga.
Operazzjonijiet generali bil-
forga.
Kif isir bil-ponta materjal
kwadru,  tond jew catt.
Il-forga tal-haddied tax-xorta
miftuha jew vojta.
Ingast u tigbid ta’ sezzjoni
kwadra ma’ sezzjoni tonda.
Kif tqabbad u zzomm in-nar. Ingast u tigbid ta’ sezzjoni tonda
ma’ sezzjoni kwadra.
Metallurgija elementari, hadid u
azzar.
Kif tbiddel il-forma ta’ materjal
tond u kwadru.
Uzu tal-qisien u kumpassi.
Tigbid ta’ ponta ta’ l-iskarpell,
ponta kwadra, ponta tonda.
Tahrig Teoriku Tahrig Prattiku
Stima ta’ materjal mehtieg ghal
xoghol tal-forga.
Ingast, tigbid u ghemil ta’ kanali.
Kalkolu tal-piz approssimattiv
kull pied ta’ vireg tal-hadid u azzar.
Formar, twessiegh u titqib ta’
collars.
Stima ta’ tulijiet approssimattivi
ta’ materjal mehtieg ghal tigbid u
xoghol tal-jumping.
Tghawwig ta’ angoli bir-rokna
kwadra.
Tifsir u natura ta’ weldjar bin-nar. Ghoti ta’ forma ibbuzzata,
taghwig u gogiljar.
Kondizzjonijiet generali mehtiega
biex tiwweldja tajjeb.
Ghemil ta’ shackle pins u strap
hinges.
Xorta ta’ weldjar jew scarf. Xoghol bil-forga ta’ xorta
komuni ta’ fastening, jointings u
connections, hfief u tqal.
Tahrig Teoriku Tahrig Prattiku
Xoghol bil-forga ta’ azzar ta’ l-
ghodda.
Xoghol tal-forga.
Temperatura tal-forga. Produzzjoni ta’ bubini, wrench
hooks, double eye lever, lever arms,
stays, box spanners, cappetti, viti
thumb, vireg accentric, reversing
lever, vireg li jikkonnettu, brake
shafts, staneg, crieki.
Shana addattata ghal hadid u
azzar.
Tahrig Teoriku Tahrig Prattiku
Sistemi ta’ pressjoni gholja u
pressjoni baxxa.
Id-depozitu ta’ qtar fuq wicc catt.
Taghmir ta’ weldjar bi pressjoni
gholja.
Weldjar ta’ kantunieri bl-uzu ta’
filler rods, butt welds, fillet welds,
tee joints.
Regolaturi ta’ pressjoni. Weldjar ta’ hadid fondut bil-
bronz.
Blowpipes u l-bekk. Kif tibni fuq hadid fondut.
Manka u konnessjonijiet tal-gass. Qtugh ta’ pjanci u ta’ pajpijiet bl-
acitilena ossigenata.
10 L.S.343.14 h
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16
WELDJAR BL-ELETTRIKU
Meta ma jkunx hemm facilitajiet ta’ weldjar, ghandhom isiru
arrangamenti biex l-iwweldjar isir fi stabbiliment approvat ghal hekk mid-
Direttur tax-Xoghol, taht it-tmexxija ta’ ghalliema li jkollhom esperjenza.
IR-RABA’ SENA
It-tieni sitt xhur
IL-HAMES SENA
TAQSIMA VI - SENGHA TA’ FUNDATUR
1. Il-perijodu ta’ taghlim fis-sengha ta’ fundatur ghandu jkun ta’
erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ taghlim, l-apprendisti ghandhom
jinghataw tahrig teoriku u prattiku f’dan li gej:
(a) Xoghol tal-Fonderija inkluz: il-kura u l-uzu ta’ l-ghodda tal-
fonderija u l-accessorji; infurmar bir-ramel frisk biex
L-immuntar ta’ taghmir.
Prekawzjonijiet ghas-sigurta  u
kura tat-taghmir.
Il-fjamma tal-blowpipe.
Metodi ta’ weldjar u
manipulazzjoni tal-blowpipe.
Teknika ta’ l-iwweldjar.
Preparazzjoni ta’ joints ghal azzar
artab.
Applikazzjoni ta’ weldjar tal-
bronz fuq hadid fondut.
Tahrig Teoriku Tahrig Prattiku
Principji generali ta’ l-iwweldjar
bl-elettriku.
Id-depozitu ta’ qtar kontinwu
f’posizzjoni catta.
Weldjar ta’ joint imrikkba
f’posizzjoni catta.
Taghmir ta’ l-iwweldjar.
Weldjar bl-elettriku; prekawzjo-
nijiet ghas-sigurta .
Weldjar ta’ tee joints.
Weldjar mad-dawra u fl-irkejjen.
Weldjar ta’ pjanci tal-metall light
gauge.
Tahrig Teoriku Tahrig Prattiku
Materjal u l-uzu tieghu. Prattika fit-trattib, tqawwija u fit-
tempra ta’ azzar ta’ l-ghodda.
Metallurgija elementari hadid u
azzar.
Ghemil ta’ ghodda.
Punches, drifts, jullers sets, hot
sets, swages, hand mandrel, bolster
for harrow tal-hadid.
Tahrig Teoriku Tahrig Prattiku
Is-shana addattata ta’ hadid u
azzar.
Xoghol tal-forga ta’ rkejjen,
xikel, gang, accessorji ta’ katina.
Kif tinnormalizza, trattab,
tqawwi, temperatura ta’ qawwa,
tghaddas fl-ilma ghat-tempra u
taghti forma.
Ghodda li terfa’ biha.
Xoghol tal-forga ghal metalli li
ma jkunx fihom hadid.
Terminologija wzata fis-sengha
ta’ haddied.
Ghemil ta’ molol, trattib,
normalizzazzjoni u temprar.
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16 g L.S.343.14 11
tipproduci xoghol tal-fondut, billi tuza’ taqlib ta’ taht fuq,
tghaddis u forom miftuhin; infurmar bir-ramel xott; infurmar
bit-tafel; taghmel l-animi fit-tafal u fir-ramel taz-zejt; tahlit
u titwib ta’ metalli li ma fihomx hadid biex isiru legaturi;
tidwib ta’ giza u hadid fondut antik biex isir hadid fondut
gdid; kif jahdem u l-forn kif tiksih, kif isir il-qliegh, kif tibni
t-toqba ta’ l-iskart u t-toqba tal-hadid imdewweb, kif timla’
l-forn bil-faham, bil-hadid u bil-gebel tal-gir, kif tiftah it-
toqba biex johrog il-hadid u taghlaqha.
(b) Ramel ghall-forom: minn x’hiex hu maghmul u l-
proprjetajiet fizici tieghu.
(c) Metalli li fihom il-hadid u metalli li ma fihomx hadid:
karatteristici u proprjetajiet fizici.
(d) Legaturi (komuni): minn x’hiex huma maghmula u l-
proprjetajiet fizici taghhom.
(e) Fuel: Faham tal-hagra, faham tal-kokk u zejt, l-uzu taghhom
fix-xoghol ta’ fonderija; kif isir il-faham tal-kokk mill-
faham tal-hagra.
(f) Prekawzjonijiet ghas-sigurta  fil il-hwienet tax-xoghol.
TAQSIMA VII - SENGHA TA’ WELDER
1. Il-perijodu ta’ taghlim fis-sengha ta’ welder ghandu jkun ta’ erba’
snin.
2. Matul kull wahda minn dawk is-snin, l-apprendisti ghandhom
jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku kif specifikat hawn taht:
L-EWWEL SENA
Tahrig Teoriku Tahrig Prattiku
Trattament generali ta’ principji
bazici u l-process ta’ l-iwweldjar;
paragun fil-qosor ma’ metodi ohra
ta’ kif tghaqqad il-metalli.
Introduzzjoni fit-taghmir tal-
hanut ta’ l-iwweldjar.
Prekawzjonijiet ghas-sigurta  fl-
iwweldjar bl-acitilena ossigenata u
weldjar bl-elettriku b’mod
partikolari l-mod korrett ta’ earthing
ta’ taghmir ta’ l-elettriku,
protezzjoni ta’ l-ghajnejn u tal-wicc
matul l-iwweldjar u l-qtugh.
Impjant ta’ weldjar; filler rods;
electrodes u x-xoghol taghhom;
regolamenti dwar l-iwweldjar;
protezzjoni ta’ taghmir ta’ l-
iwweldjar; l-evitar ta’ hela ta’
electrodes; materjal u l-kwalitajiet
tieghu ghall-iwweldjar; metodi tal-
hanut tax-xoghol biex jingharaf il-
hadid u l-azzar.
Magazzinagg u kif tuza’
b’sigurezza c-cilindri tal-gass,
prekawzjonijiet ghall-hruq.
Prekawzjonijiet ghas-sigurta  li
ghandhom jigu mharsa fl-uzu tat-
taghmir.
Acitilena Ossigenata Acitilena Ossigenata
Xoghol ta’ komponenti ta’
pressjoni baxxa u gholja fis-sistema
ta’ weldjar bl-acitilena ossigenata.
Metodi ta’ cilindri li jissupplixxu l-
acitilena ossigenata, kontenuti u rata
ta’ hrug.
Armar u thaddim ta’ taghmir ta’
weldjar bl-acitilena ossigenata;
aggustament ta’ fjamma u
pressjonijiet ta’ gass addattati ghal
daqsijiet ta’ bekk differenti dwar
xoghol li jkun qed isir.
Struttura ta’ ossidemu tal-fjamma
ta’ acitilena ossigenata ta’ settjar ta’
fjamma u l-uzu taghhom,
temperaturi u applikazzioni.
(Azzar Artab)
Depozitu ta’ qtar fuq wicc catt
minghajr l-uzu tal-filler rod.
Ghazla tal-bekk korrett u d-daqs
ta’ filler rods; kontroll tal-velocita
tal-gass u kif jeffettwa l-prattika ta’
l-iwweldjar.
Weldjar ta’ kantunieri minghajr l-
uzu ta’ filler rods.
Depozitu ta’ qtar b’filler rod fuq
wicc catt.
12 L.S.343.14 h
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16
IT-TIENI SENA
Manipulazzjoni tal-filler rod u
tal-blow pipe; kif jeffettwaw il-heffa
ta’ l-iwweldjar. Teknika ta’ l-
iwweldjar tal-ward tax-xellug u l-
ward tal-lemin; angolu tal-blow
pipe, u tal-filler rod. Vantaggi u
limitazzjonijiet. Metodi ta’ bidu
mill-gdid ghall-evitar ta’ hofor.
Bini ta’ saffi ta’ metall ta’ l-
iwweldjar biex isiru welds tar-rokna
b’filler rod.
Ghemil ta’ butt welds.
Ghemil ta’ lap welds.
Ghemil ta’ fillet welds u ta’ tee
joints.
Weldjar f’posizzjoni wieqfa.
Weldjar f’post f’saqaf.
Weldjar ta’ materjal light gauge.
Weldjar bl-Elettriku Weldjar bl-Elettriku
Deskrizzjoni ta’ funzjoniijet
bazici u semplici ta’ kurrent li
jinbidel u taghmir ta’ weldjar bl-
elettriku bil-kurrent dirett,
gradazzjoni tal-kurrent, cirkuwitu
stabbillit u voltagg ghall-iwweldjar.
Armar u thaddim ta’ kurrent li
jinbidel u taghmir ta’ weldjar bl-
elettriku bil-kurrent dirett.
L-electric arc u x-xoghol tieghu
f’electrodes li jinhlew u li ma
jinhlewx, weldjar bl-elettriku.
Kif tixghel u zzomm l-
aggustament tal-kurrent ta’ l-arc, u
l-qawwa tal-kurrent addattata ghal
daqsijiet ta’ l-electrodes u hxuniet
ta’ pjanci differenti.
Fffetti prodotti minn kisi bl-
electrode difettuz.
Teknika ta’ Iwweldjar bl-
Elettriku. (Fuq azzar artab).
Sezzioni tal-valur tal-kurrent
korrett ghad-daqs ta’ l-electrode.
Kif izzomm u tikser l-arc; l-
angolu li zzomm l-electrode max-
xoghol; weaving ta’ l-electrode;
hofra u penetrazzjoni ta’ l-arc; it-tul
ta’ l-arc u vultagg ta’ l-arc; qawwa
ta’ kurrent ghall-iwweldjar;
stabbilita  ta’ l-arc; arc blow.
Effett tat-tibdil fil-voltagg ta’
provvista.
Metodi kif tqabbad l-arc, ksur ta’
l-arc, tqabbid mill-gdid, effetti tal-
kontroll tas-slag tal-kurrent tat-tul
ta’ l-arc, heffa, angolu ta’ l-
electrode f’posizzjonijiet differenti.
Ghazla tat-tip ta’ joint, plain butt
joint, single vee butt joint, double
vee butt joint, double U butt joint,
single vee tee joint, single fillet lap
joint, double fillet lap joint, flush
corner joint, joint tar-rokna nofs
tond, joint tar-rokna shiha,
intermitted welds, tack weld; qisien
ta’ welds, rinfurzar ta’ welds;
posizzjoni tal-welds, mindud jew
wieqaf; wieqaf fuq; wieqaf isfel;
f’saqaf.
Kwantita  ta’ metall depozitat.
Deskrizzjoni semplici ta’ taghmir
ancillari ghall-iwweldjar u ghodod
mehtiega ghall-iwweldjar bl-
acitilena ossigenata u bl-elettriku.
Kwalitajiet ta’ preparazzjoni
ghall-iwweldjar, metodu ta’
preparazzjoni, settjar ta’ gaps.
Tahrig Teoriku Tahrig Prattiku
Acitilena Ossigenata Acitilena Ossigenata
Teknika ta’ weldjar ghall-ghemil
ta’ butt lap u tee joints.
Weldjar bil-gass ta’ pajpijiet ta’
azzar artab li jkunu f’posizzjoni li
jduru jew f’posizzjoni fissa.
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16 g L.S.343.14 13
IT-TIELET SENA
Effett tal-forma ta’ fellet weld,
leg length u throat thickness.
Weldjar ta’ tubi light gauge, butt
weld, seam weld, tubi ma’ ucuh
catti; weldjar ta’ pjanca mqeghda
ma’ tubi; pjanca insert ma’ tubi; tee
joint fit-tubi; weldjar ta’ pjanci fi
truf is-saqaf ma’ tubi; lattice tubing;
joints.
Kif taghraf difetti f’joints
iwweldjati bil-gass kif imfissra bil-
Bitish Standard 1295.
Deskrizzjoni semplici ta’ blow
pipe ghall-iwweldjar bil-gass ghas-
sistemi bi pressjoni baxxa u bi
pressjoni gholja; regolamenti, kura u
operazzjoni ta’ pressjoni tal-gass fi
stadju wiehed u f’diversi stadji,
prekawzjonijiet ghas-sigurta .
Weldjar bil-bronz fuq pjanci ta’ l-
azzar artab bi hxuniet differenti.
Weldjar bil-bronz ta’ lap joints.
Weldjar bil-bronz ta’ hadid
fondut.
Weldjar bl-Elettriku Weldjar bit-tidwib ta’ ramm
ahmar.
Procedura u teknika ta’ weldiar
ghall-ghemil ta’ butt, lap u tee fillet
joints fuq pjanci u joints tal-
pajpijiet.
Brizar fuq il-bronz u ramm
ahmar.
Weldjar ta’ hadid fondut, b’filler
rods tal-hadid fondut.
Deskrizzjoni semplici ta’ mpjant
ta’ l-iwweldjar li jahdem fuq kurrent
li jinbidel jew kurrent dirett.
Bini fuq pjanci tal-hadid fondut.
Weldjar ta’ aluminju fuq pjanci 1/
16", 1/8", 1/4" u 1/2".
Konnessjonijiet ta’ taghmir ta’ l-
iwweldjar mal-main ta’ l-elettriku;
arrangamenti ta’ earthing; uzu ta’
taghmir ghall-kejl fl-iwweldjar bl-
elettriku.
Lap joint, fillet weld fuq tee
joints, weld tat-tarf, kantuniera ta’
barra.
Weldjar bl-Elettriku
Ammeters, voltmeters, long test
ammeters.
Bini ta’ saffi ta’ metall ta’ l-
iwweldjar fuq wicc catt.
Kapacita  ghall-iwweldjar bl-
elettriku ta’ diversi metalli.
Bini ta’ shaft jew wicc tond.
Weldjar ta’ pajpijiet ta’ l-azzar
artab f’posizzjoni li jduru jew
f’posizzjoni fissa. 
Weldjar ta’ tubi; weldjar ta’ tee
joint fit-tubi; weldjar ta’ planci fi
truf is-saqaf fuq tubi.
Weldjar ta’ lattice tubing joints.
Weldjar ta’ hadid wrought; hadid
li jkollu percentagg baxx ta’
karbonju, azzar high tensile.
Weldjar ta’ hadid fondut.
Weldjar ta’ azzar li ma
jissaddadx.
Weldjar ta’ ramm ahmar, ramm
isfar, phosphor bronze u aluminju.
Weldjar ta’ azzar galvanizzat.
Weldjar bil-metodu step back.
Weldjar bil-block sequence.
Weldjar bil-wandering
sequences.
Tahrig Teoriku Tahrig Prattiku
14 L.S.343.14 h
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16
Qtugh bl-Acitilena Ossigenata,
kimika tal-qtugh bl-acitilena
ossigenata; effetti tal-qtugh ta’ l-
azzar; processi ta’ qtugh bl-acitilena
ossigenata.
Qtugh ta’ pjanci bl-acitilena
ossigenata.
Principji generali ta’ qtugh bil-
fjamma.
Qtugh ghad-dritt bl-uzu ta’
gwida; qtugh ta’ pjanci, testaturi
diversi ta’ preparazzjoni tal-weld.
Teknika tal-qtugh bil-fjamma. Tishin bl-eghrik ta’ weldjar fuq
il-joint iwweldjata.
Qtugh bil-fjamma bl-idejn. Qtugh ta’ hxuniet differenti ta’
pjanci.
Qtugh bil-fjamma bil-makna. Qtugh ta’ pajpijiet, vireg
angolati, vireg forma tee, vireg
forma I.
Teknika ta’ operazzjoni wahda ta’
l-iwweldjar bil-gass ’il fuq
f’direzzjoni vertikali, teknika tan-
naha tal-lemin; vantaggi u
limitazzjonijiet.
Qtugh ta’ toqob tondi bl-uzu tat-
trammel gauge.
Iwweldjar ta’ pajpijiet bil-gass
biex jifilhu pressjoni qawwija.
Teknika ta’ l-iwweldjar ’il fuq u
’l isfel f’direzzjoni vertikali.
Vantaggi u limitazzjonijiet.
Weldjar ta’ pjanci ta’ l-azzar
artab fil-fabbrikazzjoni u fit-tiswija.
Butt welds f’pajpijiet ta’ azzar
artab bl-iwweldjar bl-idejn bl-uzu
tal-metal arc.
Qtugh ta’ skorfini fuq boltijiet
minghajr ma ssir hsara lill-kamini.
Il-htiega li azzar li jigi trattat bis-
shana jigi msahhan minn qabel.
Weldjar ta’ butt, lap u fillet joints
f’linji ta’ pajpijiet.
Teknika ta’ l-iwweldjar ghat-
tiswija u manutenzjoni ta’ hadid
fondut.
Kif bcejjec deterjorati f’taghmir
ta’ l-inginerija jigu irrangati.
Kawzi ta’ diformazzjoni matul u
wara l-iwweldjar. Kontroll tad-
diformazzjoni.
Kif partijiet deterjorati li ma
fihomx hadid f’taghmir ta’ l-
inginerija jigu irrangati.
Difetti generali fil-welds kif
jidhru fi spezzjon bl-ghajn,
ezaminar fil-hanut tax-xoghol,
ezamijiet mikroskopici kif imfissra
fil-British Standard 1295. Kawzi u
rimedji ta’ difetti.
Aktar prattika fit-teknika right
ward u left ward.
Weldjar bl-Elettriku
Butt welds fi pjanci bejn il-1" u z-
2" f’posizzjoni downhand.
Provi sempiici fil-hwienet tax-
xoghol - bend test, nick and oil weld
tests.
Double vee butt welds fi pjanci
ta’ hxuna bejn in-1/2" u t-3/4"
f’posizzjoni vertikali.
Tqeghid ta’ straight runs fuq
pjanca ta’ hxuna approssimattiva ta’
3/8" f’posizzjoni overhead.
Fillet welded tee joints fi pjanca
ta’ hxuna approssimattiva ta’ 3/16"
f’posizzjoni overhead.
Tqeghid ta’ pads b’hafna saffi
b’azzar li jiflah ghad-deterjorar
f’posizzjoni vertikali.
Weldjar ta’ flangijiet 3/8" sa 1/2"
ma’ pajpijiet. L-iwweldjar ghandu
jsir bit-tidwir.
Weldjar fil-post ta’ ferghat tal-
joints ta’ pajpijiet li jkunu ndaqs
jew mhux indaqs.
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16 g L.S.343.14 15
IR-RABA’ SENA
L-Ewwel sitt xhur
Butt joints, bic-crieki tal-backing,
f’pajpijiet ta’ dijametru bejn iz-2" u
l-4".
Multi run weld f’azzar li jigi
trattat bis-shana biex tigi murija l-
htiega ta’ tishin minn qabel, biex
jigu evitati tendenzi ta’ tixqieq
Kif partijiet deterjorati f’taghmir
ta’ l-inginerija jigu irrangati.
Tiswija ta’ hadid fondut
f’makkinarju u taghmir.
Tahrig Teoriku Tahrig Prattiku
Acitilena Ossigenata Acitilena Ossigenata
Filler rods ghal htigiet ta’
iwweldjar bil-gass kif imfisser fil-
British Standard 1453.
Kisi bil-bronz bit-tqeghid ta’ qtar
dritt sopprapost fuq ucuh cilindrici.
Teknika ta’ weldjar bil-gass
f’weldjar bil-fusion u weldjar bil-
bronz.
Hadid fondut jew pajp ta’ l-azzar.
Weldjar bl-Elettriku Butt u fillet joints bejn metalli
diversi 1/16" ramm ahmar ma’
ramm isfar, galvanizzat ma’ ramm
ahmar, comb ma’ ramm isfar jew
ramm ahmar.
Klassifika ta’ electrodes ghall-
uzu fl-iwweldjar bl-elettriku kif
imfisser fil-British Standard 1719.
Teknika ta’ weldjar fil-hadid
fondut ghal welds li jinhadmu bil-
makna.
Weldjar bil-bronz ta’ butt, tee u
lap joints fi pjanci tar-ramm ahmar
ta’ 1/16" u 1/8".
Xjenza elementari ta’ l-
iwweldjar, espansjoni u
kontrazzjoni. Kejl ta’ temperatura,
kondizzjoni, konvensjoni u
radjazzjoni; kwalitajiet mekkanici
ta’ metalli komuni.
L-iwweldjar bil-bronz ta’ bell
joints u branch pipe joint f’tubu tar-
ramm ahmar bein il-1" u z-2".
Il-brizar bil-fjamma ta’ tee u lap
joints f’aluminju ta’ hxuna ta’ 1/16"
u 1/8".
Weldjar ta’ forom li ma jkunx
fihom hadid li jkunu jehtiegu tishin
minn qabel b’mod partikolari forom
ta’ l-aluminju, forom li jkollhom iz-
zingu bhala bazi u forom ta’ legaturi
bil-magnesium.
Tiswija ta’ forom li ma fihomx
hadid fi fran tal-maghdum bl-uzu ta’
faham jew fjamma bil-gass bl-arja,
fusion ghal kollox u weldjar bil-
bronz.
Il-forma mill-gdid ta’ snin tal-
gass kbar tal-hadid fondut, bl-
istaddjar u bit-tqeghid ta’ bronz.
Butt welds f’azzar austenitic fuq
1/16" sa 1/8" fil-posizzjoni
downhand u vertikali.
16 L.S.343.14 h
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16
IR-RABA’ SENA
It-tieni sitt xhur
Matul dan il-perijodu l-apprendisti ghandhom jispecjalizzaw f’taqsima
partikolari ta weldjar applikat li tigi maghzula mid-Direttur li jzomm
quddiem ghajnejh kemm il-htigiet tal-principal kif ukoll ix-xewqat u l-
kapacita  ta’ l-apprendista.
TAQSIMA VIII - SENGHA TA’ PANEL BEATER
1. Il-perijodu ta’ taghlim fis-sengha ta’ panel beater ghandha tkun
ta’ erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ taghlim, l-apprendisti ghandhom
jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku specifikat hawn taht: 
(a) Xoghol ta’ panel beating li jinkludi: ghemil, tiswija, tqeghid
u twahhil bl-id jew bil-makna ta’ partijiet tal-pjanci tal-
metall kif ikun mehtieg maghdud hdim, martellar, taghwig,
qtugh, gongir, intaljar, tidwir, tigbid, ftuh, ghemil ta’ kanali,
irbattir, titqib, limar, lixxar ta’ truf, ramjar, stanjar, saldjar
hafif u taghbija, brizar, trattib ta’ metalli, tahfir, titligh u
lixxar.
(b) Xoghol generali li jinkludi: uzu ta’ l-ghodda adattata u
strumenti ghall-qies; sinn ta’ ghodda; tishin adattat ta’
metalli differenti; pasta ta’ l-issaldjar u l-uzu taghha; tlestija
ta’ oggetti li jridu jigu ibbrizati jew iwweldjati; kif tuza l-
ghodda ghall-giljottina, il-jenny machine u makna tar-
rumblar.
(c) Weldjar bl-Acitilena Ossigenata - taghrif ta’ l-impjant ghall-
iwweldjar; uzu tal-gassijiet u tac-cilindri, regulaturi, blow
pipes u mekkanizmu iehor ghall-iwweldjar; uzu ta’ l-ghodda
adattata; kura u manutenzjoni ta’ dak imsemmi hawn fuq.
Kif tipprepara x-xoghol ghall-iwweldjar fl-ahjar posizzjoni li
tista’ u skond il-procedura tal-weldjar; tidwib ta’ metalli
biex isir il-weldjar; weldjar tat-truf u kantunieri; xoghol fuq
u madwar pjanci kwadri; taghqid ta’ kantunieri; xoghol ta’
pjanci fuq xulxin; kif tiwweldja tubu ma’ pjanca u rkejjen
f’kantunieri; taghqid ta’ tubi; tees, kantunieri,
intersezzjonijiet, minkeb; brizar bil-bronz; it-teknika kif
tapplika s-shana lokalizzata u totali; mili ta’ ucuh; qtugh bin-
nar; titqib bin-nar; weldjar madwar kanen, taghqid ta’ kanen
komuni, minkeb ghamla T, minkbejn u reducers.
Butt u fillet joints bejn metalli
differenti 1/4" ramm isfar ma’ azzar
artab, azzar bil-manganese ma’
azzar b’ligatura baxxa, azzar li ma
jsaddadx ma’ azzar artab, hadid
fondut ma’ azzar artab.
L-iwweldjar ta’ hadid fondut li
jkun jehtieg tishin ghal kollox minn
qabel, tishin lokalizzat minn qabel
jew tishin indirett minn qabel
b’electrodes li jkun fihom u li ma
jkunx fihom il-hadid.
Il-kisi iebes ta’ hadid fondut bejn
3/8" sa 1/2" bl-uzu tat-teknika tal-
buttering.
L-uzu ta’ electrodes li jkun fihom
u li ma jkunx fihom il-hadid ghall-
iwweldjar ta’ ucuh miksura tas-
sezzjoni hoxna fuq hadid fondut.
Weldjar ta’ pajpijiet ta’ pressjoni
qawwija ta’ diversi hxuniet
f’posizzjoni ta’ rotazzjoni u fissa.
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16 g L.S.343.14 17
(d) Prekawzjonijiet ghas-sigurta  fil-hwienet tax-xoghol.
(e) Fuq ghazla tal-principal l-apprendista jista’ jigi mghallem
ukoll 
JEW
Weldjar bl-Elettriku
(i) Taghrif tat-taghmir ghall-iwweldjar li jinkludi: l-uzu
tal-generaturi ta’ l-elettriku, rezistenzi, ammeters,
voltmeters, electrodes, uzu ta’ l-ghodda addattata,
kura u manutenzjoni ta’ dak hawn fuq imsemmi.
(ii) Striking arc jigifieri d-depozitu ta’ qtar ta’ metall
imdewweb, effett ta’ distortion, l-uzu xieraq ta’
kurrent, distanza xierqa ta’ l-electrode mix-xoghol.
(iii) Xoghol generali ta’ weldjar li jinkludi - preparazzjoni
tax-xoghol ghall-iwweldjar u posizzjoni u procedura
tal-weld; weldjar fuq is-simijiet tan-naha ta’ barra;
xoghol, fuq u madwar pjanci kwadri; xoghol minn tarf
jew genb ta’ pjanci; pjanci fuq xulxin; xoghol madwar
cirku; weldjar ta’ cirku fuq pjanca catta; kif tifforma
passati ma’ pjanca mwaqqfa u pjanca catta; passati
cirkolari f’saqaf kif ukoll madwar pajpijiet.
JEW
Weldjar bl-Acitilena Ossigenata
Taghrif ta’ l-impjant ghall-iwweldjar; uzu tal-gassijiet
u c-cilindri, regulaturi, blow pipes u mekkanizmu
iehor ghall-iwweldjar; uzu ta’ l-ghodda addattata;
kura u manutenzjoni ta’ dak hawn fuq imsemmi. Kif
tipprepara x-xoghol ghall-iwweldjar, posizzjoni u
procedura ta’ weldjar; hruq ta’ sims bi tlestija ghall-
iwweldjar; weldjar ta’ truf u kantunieri; xoghol fuq u
madwar pjanci kwadri; taghqid ta’ kantunieri; xoghol
ta’ pjanci fuq xulxin; kif tiwveldja tubu ma’ pjanca u
rkejjen f’kantunieri; taghqid ta’ tubi, tees, kantunieri,
intersezzjonijiet, minkeb, taghqid flimkien ta’ metalli
differenti; brizar bil-bronz u bil-fidda; it-teknika kif
tapplika s-shana lokali u totali; mili ta’ ucuh mikula;
kif isiru mill-gdid ucuh iebsa; qtugh bin-nar; titqib
bin-nar; weldjar madwar pajpijiet; taghqid ta’ kanen
tipici, tees, bends, elbows u reducers, flangijiet.
Sostitwita:
A.L. 37 ta’ l-1971;
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977;
A.L. 80 ta’ l-1979.
IT-TIENI SKEDA
(Artikolu 8)
Pagi li jithallsu lill-Apprendisti
Il-pagi li jithallsu lill-apprendisti fis-snajja’ imsemmija
f’dan il-progett ghandhom ikunu kif gej:
(a) meta t-taghlim ikun ghal tliet snin:
Sena: Pagi fil-
gimgha
L-ewwel .................................... Lm14.56,0
It-tieni ....................................... Lm16.57,0
It-tielet ...................................... Lm18.57,0
(b) meta t-taghlim ikun ghal erba’ snin:
Sena: Pagi fil-
gimgha
18 L.S.343.14 h
PROGETT DWAR L-INGINERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAGHMLU MAGHHA- PROGETT NRU. 16
L-ewwel .................................... Lm10.55,0
It-tieni ....................................... Lm13.22,0
It-tielet ...................................... Lm15.90,0
Ir-raba’ ..................................... Lm18.57,0
(c) meta t-taghlim ikun ghal hames snin:
Sena: Pagi fil-
gimgha
L-ewwel .................................... Lm10.55,0
It-tieni ....................................... Lm12.55,0
It-tielet ...................................... Lm14.56,0
Ir-raba’ ..................................... Lm16.57,0
Il-hames .................................... Lm.18.57,0.
