PROGETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PROGETT NRU. 18 g L.S.343.16 1
LEGISLAZZJONI SUSSIDJARJA 343.16
PROGETT DWAR FITTERS TA’ L-ELETTRIKU
- PROGETT NRU. 18
16 ta’ April, 1971
L-AVVIZ LEGALI 28 ta’ l-1971, kif emendat bl-Avvizi Legali 124 ta’ l-
1976, 61 u 86 ta’ l-1967, 51 ta’ l-1978 u 80 ta’ l-1979.
Titolu u 
applikazzjoni.
Kap. 343.
1. It-titolu ta’ dan il-Progett hu Progett dwar Fitters ta’ l-
Elettriku - Progett Nru. 18 - u ghandu japplika ghas-sengha ta’
fitter ta’ l-elettriku f’stabbiliment, liema xoghol qed jigi b’dan
jissejjah sengha skond it-tifsir u ghall-finijiet ta’ l-Att dwar is-
Servizzi ta’ Impieg u Tahrig.
Tifsir.
Emendat:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977.
Kap. 252.
2. F’dan il-progett, kemm-il darba r-rabta tal-kliem ma
tehtiegx xort’ohra -
"festi tas-soltu" tfisser il-granet (barra l-Hadd) dikjarati ghal dak
iz-zmien bhala btajjel pubblici skond jew taht l-Att dwar il-Jum
Nazzjonali u Btajjel Pubblici ohra;
"Direttur" tfisser id-Direttur tax-Xoghol u tinkludi kull ufficjal
tad-Dipartiment tax-Xoghol awtorizzat minnu bil-miktub kif imiss
biex jagixxi minfloku;
"sighat tax-xoghol" tfisser il-hin f’kull gurnata li matulu l-
apprendisti jkunu ghad-disposizzjoni tal-principal eskluzi l-
intervalli permessi ghall-ikel u ghall-mistrieh, izda nkluz kull
perijodu ta’ taghlim specifikat mid-Direttur jew nuqqas mill-post
tan-negozju tal-principal bil-permess tal-principal.
Kwalifiki ghad-
dhul.
Emendat:
A.L. 51 ta’ l-1978.
3. (a) Ebda persuna ma tista’ tigi mpjegata bhala apprendista
taht il-progett specifikat fit-Taqsima I ta’ l-Iskeda
kemm-il darba ma jigix muri ghas-sodisfazzjon tad-
Direttur li dik il-persuna tkun spiccat jew ir-raba’ sena
ta’ Skola Sekondarja jew il-kors kollu ta’ l-Iskola tas-
Snajja’.
(b) Ebda persuna ma tista’ tigi mpjegata bhala apprendista
taht dan il-progett specifikat fit-Taqsima II ta’ l-Iskeda
kemm-il darba dik il-persuna ma tkunx spiccat b’mod
sodisfacenti kors tekniku approvat li jwassal ghal
Certifikat fl-Ezami Intermediate tas-City and Guilds
tal-London Institute fis-sengha relattiva jew ghal-
Licenza A ta’ l-Electrical Wireman jew jekk ma tkunx
ghaddiet ezami miktub jew orali jew it-tnejn ta’ dak il-
livell.
Perijodu ta’ tahrig.
ghalih ghandhom ikunu dawk specifikati fit-Taqsima I u fit-
Taqsima II, skond il-kaz, ta’ l-Ewwel Skeda.
Obbligu ta’ 
principal.
5. Principal li jhaddem apprendisti skond dan il-progett ikun
obbligat li jharrighom u jaghtihom il-facilitajiet li jitharrgu skond
id-disposizzjonijiet ta’ dan il-progett.
2 L.S.343.16 h
PROGETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PROGETT NRU. 18
Klassijiet ta’ 
istruzzjoni.
6. (1) Id-Direttur jista’ jispecifika b’avviz bil-miktub moghti
lill-principal dawk il-klassijiet ta’ istruzzjoni li l-apprendisti
mpjegati taht dan il-progett ghandhom jattendu. Dawk il-klassijiet
ma ghandhomx jiehdu izjed minn ghaxar sighat f’kull gimgha.
(2) Kull principal hekk avzat ghandu jaghti lil kull apprendista
mpjegat taht dan il-progett, il-facilitajiet biex jattendi dawk il-
klassijiet matul il-perijodu kollu ta’ taghlim.
(3) Jekk xi apprendista ma jattendix xi klassijiet ta’ istruzzjoni
f’xi gurnata minghajr raguni gusta, il-principal ikollu d-dritt li
jnaqqas mill-paga ta’ l-apprendista tnaqqis ta’ minn tnax wiehed
tar-rata fil-gimgha dwar kull nofs ta’ nhar jew parti minnu li jonqos
li jattendi:
Izda meta l-apprendista jkun imhaddem gimgha ta’ hamest
ijiem it-tnaqqis ghandu jkun bir-rata ta’ minn ghaxra wiehed tar-
rata fil-gimgha dwar kull nofs ta’ nhar jew parti minnu li jonqos li
jattendi.
Sighat ta’ xoghol u 
sahra.
7. (1) Is-sighat ta’ xoghol ta’ apprendisti mpjegati taht dan il-
progett ma ghandhomx ikunu izjed minn disa’ sighat f’kull gurnata:
Izda l-principali jistghu jhaddmu apprendisti bis-sahra bl-
approvazzjoni tad-Direttur, li jista’ jimponi dawk il-kondizzjonijiet
li jidhirlu xierqa, bir-rati ta’ hlas li gejjin:
(a) ghall-hin kollu mahdum izjed minn disa’ sighat kuljum
- hin u nofs;
(b) ghall-hin kollu mahdum izjed minn hamsa u erbghin
siegha f’xi gimgha, eskluz kull hin imhallas bir-rati ta’
sahra - hin u nofs;
(c) ghall-hin kollu mahdum fil-Hdud u fil-vaganzi tas-
soltu - hin doppju.
(2) L-apprendisti ta’ taht is-16-il sena ma jistghux ikunu
mpjegati bejn il-11 p.m. ta’ jum u s-6 a.m. tal-jum ta’ wara.
Pagi. 8. Il-pagi li ghandhom jithallsu lill-apprendisti taht dan il-
progett ikunu dawk specifikati fit-Tieni Skeda.
Izda apprendista ma jkunx awtomatikament intitolat ghall-
hlas tal-paga oghla relattiva kemm-il darba fil-fehma tad-Direttur
ma jkunx zamm progress sodisfacenti.
Mistrieh fil-
gimgha.
9. L-apprendisti jinghataw gurnata shiha ta’ mistrieh f’kull
gimgha kalendarja.
Vaganzi.
Sostitwit:
A.L. 86 ta’ l-1977.
10. L-apprendisti jkollhom dritt, f’kull sena kalendarja, ghal -
(a) il-vaganzi tas-soltu kollha b’paga shiha, u
(b) wara tliet xhur fl-impieg, leave ta’ vaganza ta’ dak in-
numru ta’ granet tax-xoghol b’paga shiha li jkun daqs
in-numru ta’ granet tax-xoghol li dak l-apprendist
partikolari normalment ikollu jattendi ghax-xoghol
matul perijodu ta’ erba’ gimghat:
Izda -
(a) l-apprendisti kollha li jkun ilhom fl-impieg ghal anqas
PROGETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PROGETT NRU. 18 g L.S.343.16 3
minn sena jkollhom dritt ghal dik il-parti ta’ l-
imsemmi leave ta’ vaganza li tkun bi proporzjon ghan-
numru ta’ xhur fl-impieg, u
(b) leave ta’ vaganza ma jistax normalment jittiehed f’xi
gurnata li fiha l-apprendist ikun mehtieg jattendi skola
ghal taghlim teoriku.
Leave ghal mard.
Kap. 318.
11. (1) Wara li jaghmlu l-ewwel sitt xhur ta’ taghlim, l-
apprendisti jkollhom dritt ghal ghoxrin gurnata leave ghal mard
b’paga shiha f’kull sena kalemdarja nieqes kull beneficcju ghal
mard li ghalih jista’ jkollhom dritt taht l-Att dwar is-Sigurta
Socjali:
Izda certifikat mediku li jiccertifika irnkapacita  ghax-
xoghol li jkopri l-perijodu ta’ nuqqas ghandu jinghata lill-principal,
li jista’ jehtieg lit-tabib tieghu li jezamina lill-apprendista.
(2) L-apprendisti ma jkollhomx dritt ghall-hlas ta’ xi paga
ghall-ewwel tliet ijiem ta’ kull perijodu ta’ leave ghal mard:
Izda n-numru ta’ granet bla hlas ta’ leave ghal mard ma
jitnaqqasx mid-dritt ghal leave ghal mard bi hlas.
Leave ghal luttu.
mewt ta’ xi hadd mnnn dawn li gejjin: il-mara ta’, ir-ragel ta’,
omm, missier (jew il-persuna li dak iz-zmien kienet fil-fatt qed
taghmilha ta’ omm jew missier skond il-kaz), iben, bint, hu jew oht,
l-apprendista.
Leave ghal 
korriment.
Mizjud:
A.L. 80 ta’ l-1979.
Kap. 318.
13. Apprendist ikun intitolat ghal sena leave ghal korriment
b’paga shiha nieqes l-ammont shih ta’ kull beneficcju ghal
korriment li ghalih apprendist ikollu dritt skond l-Att dwar is-
Sigurta  Socjali, jekk ikorri waqt il-qadi attwali ta’ dmirijietu u dak
il-korriment ma jkunx minhabba negligenza kontributorja minn
naha tieghu jew minhabba li jkun kiser regoli ta’ harsien mill-
periklu stabbiliti mill-management.
L-EWWEL SKEDA
(Artikolu 4)
SENGHA TA’ FITTER TA’ L-ELETTRIKU
TAQSIMA I
Progett ta’ Hames Snin
1. (1) Il-perijodu ta’ taghlim fis-sengha ta’ Fitter ta’ l-
Elettriku ghal persuni li ma jkollhomx ic-Certifikat Intermediate
tas-City and Guilds jew Licenza A ta’ Electrical Wireman, ikun ta’
hames snin.
(2) Dak il-perijodu ghandu jkun maqsum f’erba’ partijiet
separati li minnhom l-ewwel, it-tieni, it-tielet u r-raba’ jkunu ghal
perijodu ta’ tnax-il xahar, tmintax-il xahar, erbgha u ghoxrin xahar
u sitt xhur rispettivament.
2. Matul kull wiehed minn dawk il-partijiet, l-apprendisti
4 L.S.343.16 h
PROGETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PROGETT NRU. 18
jinghataw tahrig teoriku u prattiku kif specifikat hawn taht:
Parti I - L-Ewwel Tnax-il Xahar
 Perijodu ta’ Induzzjoni
Kura u uzu tajjeb ta’ ghodda ta’ l-idejn komuni bhal imrietel,
mazzi, furmaturi, limi, srieraq, pnietel, tornaviti, spanners, tnalji
(inkluzi dawk ta’ l-elettricisti u dawk bil-ponot tondi), shears,
imqassijiet (inkluzi mqassijiet ta’ l-elettricisti ghall-qtugh u tqaxxir
ta’ cables zghar. Markar semplici. Tahrig fl-uzu ta’ limi, segi,
imrietel u furmaturi catti, riga, skwerra u kumpass. Tahrig fil-
manigg ta’ metalli li ma fihomx hadid u materjali ta’ izolament.
Tahrig fl-uzu ta’ pnietel, trapani ta’ l-idejn, tapsijiet u dadi,
tornaviti u spanners. Konnessjonijiet ta’ wajerjar elettriku semplici
ta’ fili flessibbli ma’ fittings ta’ l-elettriku. Uzu ta’ taghmir ta’ kejl
bhal dividers, gauges tal-wire, blokka ta’ l-immarkar u gauge tal-
fond. Saldjar artab. Introduzzjoni ta’ ghodod u materjali ta’ saldjar.
Uzu, kura u manutenzjoni ta’ saldaturi. Tahrig fi-istannjar u l-
gongir ta’ partijiet stannjati. Ezaminar biex wiehed jara jekk il-
gongituri humiex tajbin u hziena. Saldjar ta’ fili komuni bhal V.R.I.
u P.V.C. sa gongituri 7/1.6 mm. (7/.064) imzewwga u Tee. Saldjar
ta’ flexes u komponenti zghar ma’ tags u tag-boards. Introduzzjoni
ta’ xoghol semplici tat-torn.
Parti II - It-Tmintax-il Xahar ta’ Wara
Iwwajerjar u Ezaminar ta’ Servizz ta’ Dawl u Power
Sweating lugs fuq cables u preparazzjoni tat-truf tal-cable. L-
eghmil u l-uzu ta’ jigs u templates semplici, manifatturar ta’
gongituri f’bus bars, markar u titqib ta’ panewijiet. Uzu tajjeb ta’
trapani ta’ l-elettriku u makni tat-titqib. Prekawzjonijiet ta’
sigurezza. Metodi ta’ kif izzomm ’l isfel il-bcejjec tax-xoghol. Uzu
ta’ coolants. Taghrif ta’ strumenti ta’ kejl li l-aktar jintuzaw bhal
megger, voltmeter u ampermeter. Ghemil ta’ cirkuwiti tad-dawl
aktar difficli bi switches two-way u intermedjarji. Tqassim ta’
cirkuwiti tad-dawl u tas-shana, bini ta’ dawk ic-cirkuwiti minn
unita  tal-kontroll ta’ konsumaturi. Aktar tahrig fis-sistema ta’
wajerjar inkluzi cirkuwiti tondi u accessorji ghal uzu domestiku u
industrjali. Tharis tar-Regolamenti I.E.E. u prekawzjonijiet ta’
earthing. Wajerjar ta’ cirkuwiti ta’ muturi u tad-dawl fil-kanen.
Parti III - L-Erbgha u Ghoxrin Xahar ta’ Wara
Stallazzjoni u Manutenzjoni ta’ Makkinarju u Taghmir
Tnehhija u twahhil ta’ pulleys, tibdil ta’ ball-bearings minn
xaftijiet ta’ mutur elettriku. Uzu ta’ mikrometri, feelers u dial.
Zmuntar, tindif, ezaminar u tibdil ta’ partijiet danneggati, immuntar
mill-gdid u ezaminar ta’ muturi elettrici u switch-gear. Ezaminar
ta’ rezistenza ta’ izolazzjoni. Ezaminar u tiswija ta’ gear tal-
kontroll, manifattura ta’ partijiet zghar difettuzi u rewinding ta’
overload u contactor coils. Tindif ta’ commutators u tqeghid ta’
brushes. Armature drop test. Skimmjar ta’ commutators u fondir
tal-mica. Kura u iccargjar ta’ batteriji. Tfittix ta’ cirkuwiti u
preparazzjoni ta’ disinni ta’ cirkuwitu. Ezaminar biex jinstabu
difetti f’muturi, f’apparati u f’cirkuwiti. Illanjar ta’ muturi u
makkinarju, coupling dirett u drives bic-cinga ohra. Sejba ta’ difetti
PROGETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PROGETT NRU. 18 g L.S.343.16 5
u ezaminar ta’ transformers ta’ l-iwweldjar u tal-power.
Prekawzjonijiet ta’ sigurezza qabel ma jinbeda x-xoghol. Immuntar
ta’ makni bil-pedestal u cekkjar ta’ l-ispazju ta’ l-arja. Tfittix u
sejba ta’ difetti aktar difficli f’muturi, f’apparati u f’cirkuwiti.
Parti IV - L-Ahhar Sitt Xhur
Matul l-ahhar sitt xhur ta’ taghlim, l-apprendisti jispecjalizzaw fi
kwalunkwe fergha partikolari ta’ xoghol, li tintaghzel mid-Direttur
meta jiehu in konsiderazzjoni l-htigiet tal-principal u x-xewqa u l-
kapacitajiet ta’ l-apprendista.
TAQSIMA II
1. (1) Il-perijodu ta’ tahrig fis-sengha ta’ Fitter ta’ l-Elettriku
ghal persuni li jkollhom ic-certifikat Intermediate tas-City and
Guilds jew Licenza A ta’ l-Electrical Wireman, ikun ta’ tliet snin.
(2) Dak il-perijodu ghandu jitqassam f’erba’ partijiet spparati
li minnhom l-ewwel, it-tieni, it-tielet u r-raba’ jkunu ghal perijodu
ta’ tliet xhur, disa’ xhur, tmintax-il xahar u sitt xhur rispettivament.
 2. Matul kull wahda minn dawk il-partijiet, l-apprendisti
jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku specifikat hawn taht:
Parti I - L-Ewwel Tliet Xhur
Perijodu ta’ Induzzjoni
Kura u uzu tajjeb ta’ ghodda ta’ l-idejn komuni bhal imrietel,
mazzi, furmaturi, limi, srieraq, pnietel, tornaviti, spanners, tnalji
(inkluzi dawk ta’ l-elettricisti u dawk bil-ponot tondi), shears,
imqassijiet (inkluzi mqassijiet ta’ l-elettricisti ghall-qtugh u tqaxxir
ta’ cables zghar). Markar semplici. Tahrig fl-uzu ta’ limi, segi,
imrietel u furmaturi catti, riga, skwerra u kumpass. Tahrig fil-
manigg ta’ metalli li ma fihomx hadid u materjali ta’ izolament.
Tahrig fl-uzu ta’  pniezel, trapani ta’ l-idejn, tapsijiet u dadi,
tornaviti u spanners. Konnessjonijiet ta’ wajerjar etettriku semplici
ta’ fili flesibbli ma’ fittings ta’ l-elettriku. Uzu ta’ taghmir ta’ kejl
bhal dividers, gauges tal-wire, blokka ta’ immarkar u gauge tal-
fond. Saldjar artab. Introduzzjoni ta’ ghodod u materjali ta’ saldjar.
Uzu, kura u manutenzjoni ta’ saldaturi. Tahrig fl-istannjar u l-
gongir ta’ partijiet stannjati. Ezaminar biex wiehed jara jekk il-
gongituri humiex tajbin jew hziena. Saldjar ta’ fili komuni bhal
V.R I. u P.V.C. sa gongituri 7/1.6 mm. (7/.064) imzewwga u Tee.
Saldjar ta’ flexes u komponenti zghar ma’ tags u tag-boards.
Introduzzjoni ta’ xoghol semplici tat-torn.
 Parti II - Id-Disa’ Xhur ta’ Wara
Iwwajerjar u Ezaminar ta’ Servizz ta’ Dawl u Power
Sweating lugs fuq cables u preparazzjonijiet tat-truf tal-cable. L-
eghmil u l-uzu ta’ jigs u templates semplici, manifatturar ta’
gongituri f’bus bars, markar u titqib ta’ panewijiet. Uzu tajjeb ta’
trapani ta’ l-elettriku u makni tat-titqib. Prekawzjonijiet ta’
sigurezza. Metodi ta’ kif izzomm ’l isfel il-bcejjec tax-xoghol. Uzu
ta’ coolants. Taghrif ta’ strumenti ta’ kejl li l-aktar li jintuzaw -
bhal megger, voltmeter u ampermeter. Ghemil ta’ cirkuwiti tad-
dawl aktar difficli bi switches two-way u intermedjarji. Tqassim ta’
6 L.S.343.16 h
PROGETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PROGETT NRU. 18
cirkuwiti tad-dawl u tas-shana, bini ta’ dawk ic-cirkuwiti minn
unita  tal-kontroll tal-konsumaturi. Aktar tahrig fis-sistema ta’
wajerjar inkluzi cirkuwiti tondi u accessorji ghal uzu domestiku u
industrjali. Tharis tar-Regolamenti I.E.E. u prekawzjonijiet ta’
earthing. Wajerjar ta’ cirkuwiti ta’ mutur u tad-dawl fil-kanen.
Parti III - It-Tmintax-il Xahar ta’ Wara
Stallazzjoni u Manutenzjoni ta’ Makkinarju u Taghmir
Tnehhija u twahhil ta’ pulleys, tibdil ta’ ball-bearings minn
xaftijiet ta’ mutur elettriku. Uzu ta’ mikrometri, feelers u dial.
Zmuntar, tindif u tibdil ta’ partijiet danneggati, immuntar mill-gdid
u ezaminar ta’ muturi elettrici u switchgear. Ezaminar ta’
rezistenza ta’ izolazzjoni. Ezaminar u tiswija ta’ gear tal-kontroll,
manifattura ta’ partijiet zghar difettuzi u rewinding ta’ overload u
contactor coils. Tindif ta’ commutators u tqeghid ta’ brushes.
Armature drop test. Skimmjar ta’ commutators u fondir tal-mica.
Kura u iccargjar ta’ batteriji. Tfittix ta’ cirkuwiti u preparazzjoni
ta’ disinni u cirkuwiti. Ezaminar biex jinstabu difetti f’muturi,
f’apparati u f’cirkuwiti. Illanjar ta’ muturi u makkinarju, coupling
dirett u drivers bic-cinga ohra. Sejba ta’ difetti u ezaminar ta’
transformers ta’ l-iwweldjar u tal-power. Prekawzjoniiiet ta’
sigurezza qabel ma jinbeda x-xoghol. Immuntar ta’ makni bil-
pedestal u cekkjar ta’ l-ispazju ta’ l-arja. Tfittix u sejba ta’ difetti
aktar difficli f’muturi, f’apparati u f’cirkuwiti.
Parti IV - L-Ahhar Sitt Xhur
Matul l-ahhar sitt xhur ta’ taghlim, l-apprendisti jispecjalizzaw fi
kwalunkwe fergha partikolari ta’ xoghol, li tintaghzel mid-Direttur
meta jiehu in konsiderazzjoni l-htigiet tal-principal u x-xewqa u l-
kapacitajiet ta’ l-apprendista.
Sostitwita:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977;
A.L. 80 ta’ l-1979.
IT-TIENI SKEDA
(Artikolu 8)
Pagi li ghandhom jithallsu lil Apprendisti
Il-pagi li jithallsu lil apprendisti fis-snajja’ msemmija
f’dan il-progett ghandhom ikunu kif gej:
(a) meta t-taghlim ikun ghal hames snin:
Sena Pagi fil-
gimgha
L-Ewwel ................................... Lm10.55,0
It-Tieni ..................................... Lm12.55,0
It-Tielet ..................................... Lm14.56,0
Ir-Raba’ .................................... Lm16.57,0
Il-Hames ................................... Lm18.57,0
(b) meta t-taghlim ikun ghal tliet snin:
Sena Pagi fil-
gimgha
PROGETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PROGETT NRU. 18 g L.S.343.16 7
L-Ewwel ................................... Lm14.56,0
It-Tieni ..................................... Lm16.57,0
It-Tielet ..................................... Lm18.57,0.
