PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17 g L.S.343.17 1
LEGISLAZZJONI SUSSIDJARJA 343.17
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ L-ISTAMPA
- PROGETT NRU. 17
11 ta’ Gunju, 1971
L-AVVIZ LEGALI 43 ta’ l-1971, kif emendat bl-Avvizi Legali 124 ta’ l-
1976, 61 u 86 ta’ l-1967, 51 ta’ l-1978 u 80 ta’ l-1979.
Titolu u 
applikazzjoni.
Kap. 343.
1. It-titolu ta’ dan il-Progett hu Progett dwar is-Sengha ta’ l-
Istampa - Progett Nru. 17 - u ghandu japplika ghas-snajja’ ta’ (a)
Stampatur tal-Letterpress u (b) Stampatur ta’ l-Offset, liema
xoghlijiet qed jissejjhu snajja’ skond u ghall-finijiet ta’ l-Att dwar
is-Servizzi ta’ Impieg u Tahrig.
Tifsir.
Emendat:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977.
Kap. 252.
2. F’dan il-progett, kemm-il darba r-rabta tal-kliem ma
tehtiegx xort’ohra -
"festi tas-soltu" tfisser il-granet (barra l-Hadd) dikjarati ghal dak
iz-zmien bhala btajjel pubblici skond jew taht l-Att dwar il-Jum
Nazzjonali u Btajjel Pubblici ohra;
"Direttur" tfisser id-Direttur tax-Xoghol u tinkludi kull ufficjal
tad-Dipartiment tax-Xoghol awtorizzat minnu bil-miktub kif imiss
biex jagixxi minfloku;
"sighat tax-xoghol" tfisser il-hin f’kull gurnata li matulu l-
apprendisti jkunu ghad-disposizzjoni tal-principal eskluzi l-
intervalli permessi ghall-ikel u ghall-mistrieh, izda nkluz kull
perijodu ta’ taghlim specifikat mid-Direttur jew nuqqas mill-post
tan-negozju tal-principal bil-permess tieghu;
"stabbiliment maghruf" tfisser l-Istitut ta’ St Patrick’s jew l-
Istitut ta’ San Guzepp jew kull stabbiliment ta’ livell li jipparaguna
maghhom li jkun maghruf bhala tali mill-Ministru tax-Xoghol,
Impiegi u Sigurta .
Kwalifiki ghad-
dhul.
Sostitwit:
A.L. 51 ta’ l-1978.
3. Ebda persuna ma tista’ tigi mpjegata bhala apprendista taht
dan il-progett kemm-il darba ma jigix muri ghas-sodisfazzjon tad-
Direttur li dik il-persuna tkun spiccat jew ir-raba’ sena ta’ Skola
Sekondarja jew il-kors kollu ta’ l-Iskola tas-Snajja’.
Perijodu ta’ tahrig.
dan il-progett ikun ta’ erba’ snin:
Izda perijodu jew perijodi li b’kollox ma jkunux izjed minn
tnax-il xahar jistghu jitnaqqsu mil-imsemmija perijodu ta’ erba’
snin jekk l-apprendista juri ghas-sodisfazzjon tad-Direttur li, wara
li jkun ghamel xi kors xieraq ta’ stabbiliment maghruf, ikollu
taghrif kompetenti ta’ xi process jew processi specifikati fil-Parti II
tat-Taqsimiet I u II ta’ l-Iskeda.
(2) It-tahrig teoriku u prattiku li jinghata lill-apprendisti
ghandu jkun skond id-disposizzjonijiet ta’ l-Iskeda.
Obbligi tal-
principal.
5. Principal li jhaddem apprendisti taht dan il-progett ikun
obbligat li jghallimhom u jaghtihom facilitajiet li jitghallmu fis-
sengha relattiva skond id-disposizzjonijiet ta’ dan il-progett.
2 L.S.343.17 h
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17
Klassijiet ta’ 
istruzzjoni.
6. (1) Id-Djrettur jista’ jispecifika b’avviz moghti bil-miktub
lill-principal il-klassijiet ta’ istruzzjoni li apprendisti mpjegati taht
dan il-progett ghandhom jattendu; dawk il-klassijiet ma
ghandhomx jiehdu aktar minn ghaxar sighat f’gimgha wahda.
(2) Kull principal hekk avzat ghandu jaghti lil kull apprendist
mpjegat taht dan il-progett facilitajiet biex jattendi dawk il-
klassijiet matul il-perijodu ta’ tahrig.
(3) Jekk xi apprendist jonqos li jattendi xi klassi ta’ istruzzjoni
f’xi gurnata minghajr raguni xierqa, il-principal ikun jista’ jnaqqas
mil-paga ta’ l-apprendist ammont ta’ daqs minn tnax wiehed tar-
rata fil-gimgha ghal kull nofs ta’ nhar jew parti minnu ta’ nuqqas:
Izda meta apprendist jithaddem gimgha ta’ hamest ijiem it-
tnaqqis ghandu jkun bir-rata ta’ minn ghaxra wiehed tar-rata fil-
gimgha ghal kull nofs ta’ nhar jew parti minnu ta’ nuqqas.
Sighat ta’ xoghol u 
sahra.
7. (1) Is-sighat ta’ xoghol ta’ apprendisti mpjegati taht dan il-
progett ma ghandhomx ikunu izjed minn disa’ sighat f’kull gurnata:
Izda principali jistghu jimpjegaw apprendisti bis-sahra bl-
approvazzjoni tad-Direttur, li jista’ jimponi dawk il-kondizzjonijiet
li jidhirlu xierqa, bir-rati ta’ hlas li gejjin:
(a) ghall-hin kollu mahdum izjed minn disa’ sighat kull
jum: hin u nofs;
(b) ghall-hin kollu mahdum izjed minn hamsa u erbghin
siegha f’kull gimgha, eskluz kull hin imhallas bir-rati
ta’ sahra: hin u nofs;
(c) ghall-hin kollu mahdum fil-gurnata ta’ mistrieh fil-
gimgha: hin doppju.
(2) L-apprendisti taht is-sittax-il sena ma jkunux jistghu jigu
mpjegati bejn il-11 p.m. ta’ gurnata u s-6 a.m. tal-gurnata ta’ wara.
Pagi.
Sostitwit:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977;
A.L. 80 ta’ l-1979.
8. Il-pagi li jithallsu lil apprendisti fis-snajja’ li ghalihom
japplika dan il-progett ghandhom ikunu kif gej:
Mistrieh fil-
gimgha.
9. L-apprendisti jinghataw gurnata shiha ta’ mistrieh kull
gimgha kalendarja. 
Vaganzi.
Sostitwit:
A.L. 86 ta’ l-1977.
10. L-apprendisti jkollhom dritt, f’kull sena kalendarja, ghal -
(a) il-vaganzi tas-soltu kollha b’paga shiha, u
(b) wara tliet xhur fl-impieg, leave ta’ vaganza ta’ dak in-
numru ta’ granet tax-xoghol b’paga shiha li jkun daqs
in-numru ta’ granet tax-xoghol li dak l-apprendist
partikolari normalment ikollu jattendi ghax-xoghol
matul perijodu ta’ erba’ gimghat:
Izda -
Sena Paga fil-
gimgha
L-Ewwel ................................... Lm10.55,0
It-Tieni ..................................... Lm13.22,0
It-Tielet ..................................... Lm15.90,0
Ir-Raba’ .................................... Lm18.57,0.
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17 g L.S.343.17 3
(a) l-apprendisti kollha li jkun ilhom fl-impieg ghal anqas
minn sena jkollhom dritt ghal dik il-parti ta’ l-
imsemmi leave ta’ vaganza li tkun bi proporzjon ghan-
numru ta’ xhur fl-impieg, u
(b) leave ta’ vaganza ma jistax normalment jittiehed f’xi
gurnata li fiha l-apprendist ikun mehtieg jattendi skola
ghal taghlim teoriku.
Leave ghal mard.
Kap. 318.
11. (1) Wara li jaghmlu l-ewwel sitt xhur ta’ taghlim, l-
apprendisti jkollhom dritt ghal ghoxrin gurnata leave ghal mard
b’paga shiha f’kull sena kalendarja nieqes kull beneficcju ghall-
mard li ghalih ikollhom dritt skond l-Att dwar is-Sigurta  Socjali:
Izda certifikat mediku li jiccertifika inkapacita  ghax-
xoghol li jkopri l-perijodu ta’ nuqqas ghandu jinghata lill-principal,
li jista’ jehtieg lit-tabib tieghu li jezamma lill-apprendist.
(2) L-apprendisti ma jkollhom dritt ghal hlas ta’ ebda paga
ghall-ewwel tliet ijiem ta’ kull perijodu ta’ leave ghal mard:
Izda n-numru ta’ granet ta’ leave ghal mard bla hlas ma
ghandhomx jitnaqqsu mid-dritt ghal-leave ghal mard bi hlas.
Leave ghal luttu.
mewt ta’ xi hadd minn dawn li gejjin: mart, ir-ragel ta’, omm,
missier (jew il-persuna li dak iz-zmien kienet fil-fatt qed taghmilha
ta’ omm jew missier skond il-kaz), iben, bint, hu jew oht, l-
apprendist.
Leave ghal 
korriment.
Mizjud:
A.L. 80 ta’ l-1979.
Kap. 318.
13. Apprendist ikun intitolat ghal sena leave ghal korriment
b’paga shiha, nieqes l-ammont shih ta’ kull beneficcju ghal
korriment li ghalih apprendist ikollu dritt skond l-Att dwar is-
Sigurta  Socjali, jekk ikorri waqt il-qadi attwali ta’ dmirijietu u dak
il-korriment ma jkunx minhabba negligenza kontributorja minn
naha tieghu jew minhabba li jkun kiser regoli ta’ harsien mill-
periklu stabbiliti mill-management.
Emendata:
A.L. 51 ta’ l-1978.
SKEDA
(Artikolu 4)
TAQSIMA I
SENGHA TA’ STAMPATUR TAL-LETTERPRESS
1. Il-perijodu ta’ taghlim fis-sengha ta’ Stampatur tal-
Letterpress ghandu jkun ta’ erba’ snin maqsum f’zewg partijiet kif
gej:
L-EWWEL PARTI
2. L-ewwel parti ghandha ddum sena u tkun maqsuma f’zewg
perijodi ta’ sitt xhur il-wiehed li matulhom l-apprendisti jinghataw
tahrig teoriku u prattiku kif gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Introduzzjoni ghas-Sengha
Tqeghid fil-post ta’ garzelli, prova mill-vantagg u xoghol li
4 L.S.343.17 h
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17
ghandu x’jaqsam ma’ dan; tqassim tal-garzella; is-sistema tal-
punti; qisien ta’ l-ispazli; point line; point set; ghemil ta’ mizura;
komposizzjoni ta’ xoghol diga  stampat; gustifikazzjoni tal-vers;
principji generali ta’ l-ispazjar; il-qbid ta’ tipi; uzu ta’ vantagg;
gheluq; gbid tal-provi; markar ta’ min jikkoregi l-provi;
korrezzjonijiet; skomponiment; zbarazzar.
Arrangament ta’ Pagna ta’ Gazzetta
L-arrangament ta’ pagna minn versi; id-daqs tal-format; rigi u
borduri; rigi u cut-offs; numri tal-pagni; varjazzjonijiet tad-data; il-
pjan u l-pagna; intestaturi u l-kliem relattivi ghall-blokki.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Taghlim biex tittiehed kura tal-makna u struzzjonijiet dwar il-
funzjoni ta’ diversi partijiet taghha; is-sistema tal-punti; l-uzu ta’
ghodod u materjal; gheluq tal-forom u tqeghid f’makna; prattika
fuq platini li jiehdu l-karta bl-idejn; armar tal-mastra; regular ta’
pressjoni; tqeghid u rangar ta’ xoghlijiet semplici; irpar tas-sigurta .
Makni tal-Platina
Taghrif fuq il-makna tal-platina; pressa li tahdem b’sistema
vertikali u li tiehu l-karta awtomatikament; ghazla ta’ armar skond
ix-xorta tal-forma; aggustar ta’ makni; kontroll ta’ linka u
pressjoni.
PARTI II
3. Wara l-Ewwel Parti, l-apprendisti jintefghu ghal wiehed
mis-sitt ferghat ta’:
(a) Komposizzjoni bl-Idejn;
(b) Komposizzjoni bil-Makna;
(c) Thaddim ta’ Keyboard tal-Monotype;
(d) Thaddim ta’ Caster tal-Monotype;
(e) Stampar bil-Letterpress;
(f) Legatura ta’ kotba u Warehousing; u
(g) Stampar ta’ Tikketti u Zigarelli.
KOMPOSIZZJONI BL-IDEJN
Fil-kaz ta’ apprendisti li jiehdu l-Komposizzjoni bl-Idejn bhala l-
fergha specjali tat-taghlim taghhom, il-Parti II tat-taghlim taghhom
tinqasam f’sitt perijodi ta’ sitt xhur il-wiehed li matulhom
jinghataw tahrig teoriku u prattiku kif gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni ta’ l-Ikkastjar tax-Xorta Ludlow, Elrod jew Nebitype
Versi b’tipi varjati; bjanki; tqassim ta’ tabelli; forom bir-rigi;
replika tal-vers; xoghol tar-riga komplikat - mimdud u wieqaf.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Arrangament ta’ Pagna ta’ Gazzetta
Settjar semplici u intestaturi li jkunu dejjem l-istess; programmi;
previzjonijiet u rizultati; sotto-intestaturi; l-effett ta’ spazju bejn il-
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17 g L.S.343.17 5
versi; ir-relazzjom ta’ daqs tat-tipa u mizura; stil ta’ introduzzjoni
f’kolonna wahda; stil ta’ introduzzjoni f’zewg kolonni; avvizi
zghar; reklami mahduma b’ittri varjati; settjar ta’ l-ewwel ittri
mnizzlin - skond is-sengha.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Settjar minn manuskritti; uzu ta’ metodi ghal kalkolazzjonijiet
ta’ l-original; interlini u materjal ta’ l-ispazjar; tqeghid tajjeb ta’ l-
inizjali; dhul ’l gewwa fil-versi; settjar mill-gdid ta’ reklami.
Principji Generali tat-Tipi
Tifsir ta’ l-original; ghazla ta’ karattri tat-tipi addattati ghall-
original; arrangament bil-bordura u bi spazjar ghall-bilanc, kuntrast
u aggruppar; skwerjar; spazjar bejn l-ittri, kliem u versi; uzu ta’
hafna spazju; margini; posizzioni tat-tipi fuq il-karta; metodu ta’
kif tqieghed tajjeb it-tipi f’posthom waqt li tkun tiskomponi.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xoghol Generali u Kummercjali
Stationery tan-negozju; formuli kummercjali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xoghol tat-tabelli
bir-rigi u minghajrhom; karti tal-bilanc; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
Heffa Minima: 650 ens korretti kull siegha f’komposizzjoni
komuni.
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xoghol tal-Kotba
Pagni faccata ta’ xulxin, intestatura ta’ kull pagna, numru tal-
pagni, margini, intestaturi tal-kapitoli, il-pagna ta’ quddiem u ta’
wara li jinsabu fi ktieb.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Settjar liberu ta’ diversi stili; manigg ta’ kwalunkwe xoghol; stil
ta’ l-ufficcju. Impagnar ta’ kotba u kull xoghol iehor.
Heffa Minima: 1,000 ens korretti fis-siegha f’settjar ta’
komposizzjoni komuni u xoghol ta’ kolonni.
KOMPOSIZZJONI BIL-MAKNA
Fil-kaz ta’ apprendisti li jsegwu Komposizzjoni bil-Makna bhala
l-fergha specjali taghhom ta’ studju, il-Parti II tat-taghlim taghhom
tinqasam f’seba’ perijodi, li l-ewwel tnejn minnhom ikunu ta’ tliet
xhur-il wiehed u l-ahhar hamsa jkunu ta’ sitt xhur. Matul il-kors ta’
dawn it-tliet snin huma jinghataw tahrig teoriku u prattiku kif gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ TLIET XHUR
Principji Generali tat-Tipi
Tifsir ta’ l-original; arrangament bil-burdura u bi spazjar ghal
bilanc, kuntrast u aggruppar.
Xoghol Generali u Kurnmercjali
Stationery tan-negozju; formuli kummercjali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xoghol tat-tabelli
6 L.S.343.17 h
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17
bir-rigi u minghajrhom; karti tal-bilanc; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
IT-TIENI PERIJODU TA’ TLIET XHUR
Makna ta’ l-Ikkastjar tax-Xorta Ludlow, Elrod u Nebitype
Versi b’tipi varjati; bjanki; tqassim ta’ tabelli; forom bir-rigi;
replika tal-vers; xoghol tar-riga komplikat - mimdud u wieqaf.
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Teknika tal-Keyboard
Posizzjoni korretta fuq il-keyboard; sistema ta’ l-uzu tas-swaba
fuq il-keyboard; introduzzjoni sistematika ghax-xoghol; tifsiriet
semplici tal-Linotype.
Kura tal-Makna
Tindif u ghoti ta’ zejt normali.
Ezercizzji fuq il-Keyboard
Uzu tas-swaba fuq il-keyboard - l-id leminija u l-id xellugija; l-
uzu ta’ zewg ittri maqghudin u tal-hajfen; sentenzi li jkun fihom l-
alfabett kollu.
Tibdil
Forom, skieken, mizuri, magazini.
Ezercizzji fuq il-Keyboard
Marki tal-punteggatura; prattika ta’ ittri kapitali; kapitali u ittri
zghar; numri; prattika biz-zewg ittri tal-matrica; prattika bil-
karattri korsivi u bold.
Heffa minima: 2,000 ens korretti kull siegha f’komposizzjoni
komuni.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Ezercizzji fuq il-Keyboard
Settjar ta’ ittri kapitali; kbar u zghar; numri bil-frazzjonijiet
prattika ta’ versi u paragrafi, xoghol ta’ mizura dejqa, illanjar ta’
kolonni bin-numri, ilsna barranin bl-uzu ta’ l-alfabett ruman;
prattika tas-sengha; stil ta’ l-ufficcju.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Ezercizzju tal-Keyboard
Centrar ta’ vers; settjar biz-zewg ittri tal-matrica; settjar ta’ versi
kontinwi f’mizura doppja jew izjed; centrar ta’ poeziji jew gruppi
ta’ versi; numri iccentrati; xoghol ta’ l-ewwel ittra mnizzla.
Kif Taghraf Waqfien u Kif Jigi Rrangat
Tindif ta’ splashes.
Heffa mimma: 4,500 ens korretti fis-siegha minn maniskritt jew
dattilografat
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Diversi kwalitajiet ta’ settjar
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17 g L.S.343.17 7
Tqassim ta’ karta tal-bilanc; centrar ta’ kliem fuq kolonni bin-
numri; dhul ’il gewwa u lanjar ta’ paragrafi; ripetizzjoni ta’ vers
biz-zewg ittri tal-matrica
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xoghol Iktar Intensiv Fuq Diversi Kwalitajiet ta’ Settjar
Taghrif generali tad-diversi mudelli u partijiet li jintuzaw fil-
makna.
Heffa minima: 7,000 ens korretti f’xoghol komuni u xoghol ta’
kolonni.
THADDIM TA’ KEYBOARD TAL-MONOTYPE
Fil-kaz ta’ apprendisti li jsegwu Thaddim ta’ Keyboard tal-
Monotype bhala fergha ta’ studju specjali taghhom, il-Parti II tat-
taghlim taghhom ghandha tkun maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt
xhur-il wiehed li matulhom jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku
kif gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Principji Generali tat-Tipi
Tifsir ta’ l-original; ghazla tal-karattru tat-tipi adattati skond l-
original; arrangament bil-burdura u bi spazjar ghal bilanc, kuntrast
u agruppar; skwerjar; spazjar bejn ittri, kliem u versi; uzu ta’ hafna
spazju; margini; posizzjoni tat-tipi fuq il-karta; metodu ta’ tqeghid
tajjeb tat-tipi varjati f’posthom waqt li tkun tiskomponi.
Xoghol Generali u Kummercjali
Stationery tan-negozju; formuli kummercjali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xoghol tat-tabelli
bir-rigi u minghajrhom; karti tal-bilanc; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Principji Fundamentali tas-Sistema tal-Monotype
Tifsir u applikazzjoni ta’ set u l-principji tas-sistema ta’ unit.
Teknika ta’ Thaddim
Posizzjoni kif toqghod bil-qeghda; posizzjoni fuq il-keyboard;
uzu korrett tas-swaba.
Mizuri u Gustifikazzjoni
Mizuri ekwivalenti mill-kartuna; ghemil tal-mizura tal-keyboard;
tqeghid tar-romblu tal-karta; bidu ta’ thaddim ta’ romblu;
komposizzjoni; il-kancellament tal-vers; tqassim u gustifikazzjoni
ta’ versi ta’ xoghol komuni; it-touch tal-bar ta’ l-ispazju; l-itwal u
l-iqsar tul ta’ versi; xoghol bil-unit wheel; l-iskala ta’
gustifikazzjoni; kura u tindif tal-keyboard; stil ta’ l-ufficcju.
Xoghol relattiv tal-partijiet tal-mekkanizmu tal-keyboard mill-
key sal-perforazzjoni.
Arrangament ta’ toqob; identifikazzjoni ta’ perforazzjonijiet;
qari tar-romblu; relazzjoni tal-key-bar lugs ghall-mekkanizmu tal-
perforazzjoni; il-lukkett li jwaqqaf ir-romblu; settjar ta versi bi
8 L.S.343.17 h
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17
prova.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Operazzjonijiet simili ghal dawk fir-Raba’ Sitt Xhur inkluz it-
tibdil tal-format; il-keybanks; keybars; u stopbars; tibdil ta’ l-iskala
ta’ gustifikazzjoni; tabella li turi ekwivalenza bil-punti ghar-riga;
il-constant;
L-Ezercizzji tal-Keyboard
Centrar ta’ kliem f’versi; allowance ghal inizjali u blokki;
poeziji; hdim ta’ tabelli bil-metodu tal-unit wheel; ranging leaders
bi spazji fissi jew varjabbli; karta tal-bilanc; solid-dot leaders.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Kaxxi tal-Matrici u Format
Arrangamenti ta’ l-alfabett 2, 5, 6 u 7.
Karta tar-romblu tal-Monotype
Kif taghraf karta difettuza; hazna tal-karta; it-tikketta tar-
romblu.
L-Ezercizzji tal-Keyboard
Allowance ghar-riga; xoghol tad-diamond leader; gustifikazzjoni
multipla; intestaturi imdawrin u versi bir-riga em; mizuri ’l fuq
minn 65 set ems; xoghol tat-tabelli ta’ mizura wiesgha; orarji.
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Dettalji tax-Xoghol tal-Caster v Mekkanizmi Mehtiega minn
Operaturi tal-Keyboard
It-thaddim ta’ mekkanizmu ta’ gustifikazzjoni; il-posizzjoni tad-
die-case; diffikultajiet tal-caster li jinqaighu minn thaddim
difettuz; wedges.
L-Ezercizzji tal-Keyboard
Xoghol ripetut; uzu tal-lukkett tar-romblu; xoghol ta’
programmi; allowance ghar-riga komplikat; intestaturi ta’ tipi
izghar ghal kolonni; bicciet tal-braces; gustifikazzjoni bejn l-ittri.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Accessorji tal-Keyboard l-Aktar li Jintuzaw
Unit-adding; spazjar ta’ l-ittri; accessorji ta’ spazjar ma’ l-ittri.
L-Ezercizzji tal-Keyboard
Units mizjuda biex isiru karattri mal-wisgha normali; units
mizjuda ma’ karattri ta’ intestaturi u numri wara xulxin; units
mizjuda ma’ ittri f’komposizzjoni komuni; komposizzjoni ta’
imitazzjoni tat-typewriter; komposizzjoni tat-typewriter
gustifikata; komposizzjoni tat-tabelli tat-typewriter; karattru daqs
ta’ zewg versi; accessorji biex timla u ticcentra; accessorji ghat-
tabelli.
THADDIM TA’ CASTER TAL-MONOTYPE
Fil-kaz ta’ apprendisti li jaghmlu t-Thaddim ta’ Caster tal-
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17 g L.S.343.17 9
Monotype bhala l-fergha specjali ta’ l-istudju, il-Parti II tat-taghiim
taghhom tkun maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wiehed li
matulhom jinghataw tahrig teoriku u prattiku kif gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Principji Generali tat-Tipa
Tifsir ta’ l-original; ghazla tal-karattri tat-tipi adattati skond l-
original; arrangament bil-bordura u bi spazjar ghall-bilanc, kuntrast
u aggruppar; skwerjar; spazjar bejn ittri, kliem u versi; uzu ta’
hafna spazju; margini; posizzjoni tat-tipi fuq il-karta; metodu ta’
tqeghid tajjeb tat-tipi varjati f’posthom waqt li tkun tiskomponi.
Xoghol Generaii u Kummercjali
Stationery tan-negozju; formoli kummercjali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xoghol tat-tabelli
bir-rigi u minghajrhom; karti tal-bilanc; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Mekkanizmu tal-Caster u Karatteristici Principali
Direzzjoni tat-tidwir tai-romblu; air tower; lukkett li jwaqqaf ir-
romblu.
Metall ghall-Kompozizzjoni
Skimmjar; tidwib mill-gdid; karbonizzazzjoni tat-tarf tal-piston
u pump body channels; tindif tal-pump body u tan-nozzle;
temperatura tal-metall u tal-forma.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Heffa tal-Casting
Revoluzzjonijiet kull minuta; ingranagg li jbiddel il-heffa;
tabella ta’ l-ingranagg li jbiddel il-heffa.
Istruzzjonijiet Generali ghal Attendants tal-Caster
Tindif u lubrikazzjoni; temperatura; regolazzjoni ta’ l-ilma;
tibdil; zmuntar.
Taghrif ta’ Accessorji tat-Taghmir
Tindif tal-filtru ta’ l-arja; kompressur ta’ l-arja; aggustar tal-
valvula tas-sigurta .
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Sejba ta’ Difetti
Tipi ikkastjati hazin; titjir ta’ metall bejn il-kaxxa tal-matrici u l-
forma; titjir tal-metall bejn in-nozzle u l-forma; l-irjus tat-tipi
jinkisru; it-tipi jigu makkjati jew danneggati; tipi ma jikkastjawx -
tipa li ma tikkastjax ghalkemm il-mekkanizmu tal-pompa jkun
jahdem; it-tipi jduru fil-kanal tat-tipi.
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Sejba ta’ Difetti
Tipi li jaqghu, jinkisru u jsoddu l-blokka tal-kanal tat-tipi; versi
li ma jingibdux gol-vantagg; xfar mat-tipi; il-pompa ma tahdimx;
10 L.S.343.17 h
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17
ii-pompa taghmel hsejjes ta’ tahbit; lanjar difettuz; minn fejn tidhol
il-karta difettuz; gustifikazzjoni mhux perfetta; il-karta ma
titgerbibx; bleeding feet; gamjar tal-piston.
Tibdil Minn Daqs ta’ Komposizzjoni ta’ Tipi Ghal Daqs Iehor
Partijiet li jinbidlu; bdil tal-forma; il-kaxxa tal-matrici u wedge
normali; iggib il-qis; lanjar; uzu ta’ mikrometru; aggustar tal-
matrici mal-forma; pin tac-centrar; immullar tat-tipa; kura tal-
matrici; produzzjoni ta’ tipi tajbin.
IS-SITT FERIJODU TA’ SITT XHUR
Accessorji tat-Tidwib bl-Elettriku
Bdil ta’ l-elementi; regolatur tat-temperatura awtomatika.
Kastjar ta’ l-Interlini u tar-Rigatura
Bdil minn ikkastjar tat-tipi ghal ikkastjar ta’ l-interlini u tar-
rigatura; zmuntar tal-forma biex titnaddaf; immuntar mill-gdid tal-
forma; aggustar tal-gib plate tal-forom bi cross block moderna;
taghrif biex izzomm precizjoni fil-forma tal-kompozizzjoni tal-
kwadrati u l-ispazji.
STAMPAR BIL-LETTERPRESS
Fil-kaz ta’ apprendisti li jaghmlu l-istampar bil-Letterpress bhala
l-fergha specjali taghhom ta’ l-istudju, il-Parti II tat-taghlim
taghhom tkun maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wiehed li
matulhom jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku li gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Legatura u Prattika tal-Warehouse
Ghadd; tektik tal-karti; tiwi bl-idejn u/jew bil-makna; gbir; dhul
f’xulxin u infilz; kollazzjonar: smashing; pakkjar; twahhil jew kisi
b’kopertina; irbit bl-ispag; irbit b’zigarella; hjata; sticcjar bil-wire;
xoghol tal-giljottina.
Jekk il-principal ikun irid, l-apprendist jista’ wkoll jigi
mghallem: twahhil ta’ pagni zejda fi ktieb; tidwir tad-dahar ta’
ktieb u hrug tad-dent; ghemil tal-qoxra; ghemil ta’ ittri fuq il-
qoxra; twahhil tal-qoxra; ezaminar u cekkjar; qoxra separata fuq
barra; irbit bi strixxa karta; kollazzjonar ta’ xoghol stampat fuq
karti differenti; twahhil ta’ karti hekk li jkunu jistghu jinqalghu;
kollar tax-xifer; perforazzjoni; titqib bil-pressa; qtugh ta’
kantunieri fit-tond; anjelli; titqib; ghemil ta’ indici.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni tal-Platina
Stampar ta’ xoghol bit-tipi; halftones; solidi; uzu ta’ l-ispray
gun; imbuzzar; numerazzjoni; qtugh bil-forma; pre-registering
formes; set off; oggetti li jghinu fl-istampar; accessorji.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni bic-Cilindru
Metodu ta’ l-eghmil tal-mastra; aggustar ta’ fejn tidhol u tohrog
il-karta; settjar ta’ cilindri; settjar ta’ fejn tidhol il-karta
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17 g L.S.343.17 11
awtomatika; takkeggjar f’diversi forom; settjar ta’ l-isprayers; uzu
tal-lay mark.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xoghol ta’ Stampatur fuq Makna Letterpress
 Kif isir ix-xoghol haga wara l-ohra; takkeggjar, l-iskop tieghu,
principji li jintuzaw; takkeggjar minn taht; takkeggjar minn fuq;
takkeggjar minn fuq bl-idejn jew mekkaniku; ghazla ta’ l-armar tal-
mastra addattat; kawza u rimedji ta’ diffikultajiet komini; manigg u
hazna tal-forom;  uzu tal-forniment u materjal iehor ta’ spazjar;
konji; diversi xorta ta’ immuntar; kejl tal-hxuna tal-pjanca u tal-
blokka.
Impagnar ta’ tmien pagni miz-zewg nahat jew b’forom differenti
jew bl-istess forma. Ghemil tal-margini biex il-forma ssir skond il-
legatura.
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Taghrif fundamentaii tal-linka u l-uzu tajjeb taghha fuq karti
differenti; skop u uzu ta’ oggetti li jghinu l-istampar; tnixxif;
trattib; tqabbil u tahlit tal-kuluri, kuluri opaki u trasparenti; tahlit
ta’ linka metallika; hazna.
Cilindri
Varjetajiet ta’ cilindri ghal-letterpress u ghall-istampar; kura
meta jkunu jew meta ma jkunux fil-makna; tindif u uzu ta’ solvents
xierqa; hazna.
Karta
Qisien Inglizi tal-karta u tal-kartuncin; tqassim tal-karta; qisien
ta’ biljetti u l-uzu taghhom; deskrizzioni fil-qosor tal-karti ta’ l-
istampar u tal-kitba li l-aktar jintuzaw; in-naha tajba u n-naha
hazina tal-karta; watermark - direzzjoni fuq il-makna; ezaminar
semplici tal-karta; karatteristici fizici; diffikultajiet komuni li
jinqalghu fl-istampar; manigg u u hazna.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Aktar studju fuq ix-xoghol bil-makna tal-letterpress inkluz
xoghol ta’ registru bi process semplici b’uzu ta’ zewg kuluri jew
tlieta u/jew erba’ kuluri; rigar ta’ karta ghal xoghol tal-kotba; uzu
ta’ mwejjed ghall-irrigar; tqeghid u rigar ta’ plates.
LIGATURA U WAREHOUSING
Fil-kaz ta’ apprendisti li jaghmlu l-Ligatura u Warehousing bhala
l-fergha ta’ studju specjali taghhom, il-Parti II tat-taghlim taghhom
jinqasam f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wiehed, li matulhom
jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku li gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xoghol Fundamentali
Ghadd; tektik; tiwi bl-idejn jew bil-makna; gbir; dhul f’xulxin u
infilz; kollazzjonar; smashing; sticcjar bil-wire; xoghol tal-
giljottina.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
12 L.S.343.17 h
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17
Taghrif generali ta’ l-ghodod tradizzjonali u tat-taghmir tal-
ligatura.
Materjal
Karta, kartun, xoqqa, gilda, gilda tan-naghag, materjal iehor,
kolla.
Ligatura - Ligatura ta’ Ktieb b’Manetta Wahda
Thejjija ta’ l-isgwardi; markar ghall-hjata; hjata ta’ ktieb
b’manetta wahda; markar ghal-qtugh tat-tarf ta’ barra; qtugh tat-
truf bil-plough; markar tat-truf ta’ fuq u t’isfel; tfassil tal-kartun;
twahhil tal-kartun mal-ktieb; preparazzjoni ghall-mezzo-legatura;
kisi tad-dahar; preparazzjoni tal-gnub; twahhil ta’ l-isgwardi; mod
iehor tat-twahhil ta’ l-isgwardi ghal ktieb b’manetta wahda; diversi
xorta ta’ ligatura ghal ktieb b’manetta wahda.
IT-TlELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Preparazzjoni ta’ Ktieb b’Hafna Manetti ghal-Ligatura mill-Gdid
Ftuq; sinjaturi; ftuq ta’ kotba illegati sod; cattjar tal-manetti;
pressar tal-manetti; qtugh ta’ strixxi; tiswija ta’ manetti; tiswija ta’
karti singli u plates; kollazzjonar.
Ligatura Shiha ta’ Kotba
Ktieb b’ligatura shiha; imdawwar u bid-dent; tektik tar-ras u tad-
dahar ghall-iskwerjar; markar ghall-hjata fuq it-tiranti; thejjija tat-
tilar; hjata tal-manetti fuq it-tiranti; ghemil tal-katinetta; gongir tal-
hajta; gheluq tal-hjata; cattjar ta’ karti mbewqa; inkollar ta’ l-
ewwel u l-ahhar manetta; twahhil minn naha wahda ta’ l-isgwardi;
inkollar tad-dahar; qtugh tal-quddiem ta’ ktieb; tidwir tad-dahar;
hrug tad-dent; rinforzar bil-garza; rinforzar bil-karta; tfassil tal-
kartun; qtugh minn fuq; qtugh minn isfel; twahhil tal-kurdicella u l-
garza; tfassil tal-qoxra; kisi tal-ktieb; ktieb bid-dahar catt; ktieb
bid-dahar tond.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xorta ta’ kopertina
Ligatura shiha, mezza-ligatura, kwarta-ligatura; ligatura b’qoxra
iebsa; limp cover.
Ix-xoghol kollu li ghandu x’jaqsam ma’ ligatura bi stil tal-
librerija, ligatura ta’ l-istationery.
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xoghol ta’ l-Ahhar
Blind finishing; xoghol bid-deheb; ghemil ta’ ittri; uzu tal-pressa
li taghmel l-ittri.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Taghmir u Xoghlijiet Ohra
Ligatura spiral; titqib bil-pressa; qtugh ta’ kantunieri fit-tond;
anjelli; titqib; ghemil ta’ indici.
STAMPAR TA’ TIKKETTI U ZIGARELLI
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17 g L.S.343.17 13
Fil-kaz ta’ apprendisti li jiehdu bhala l-fergha specjali ta’
taghlim taghhom l-Istampar ta’ Tikketti u Zigarelli, il-Parti II tat-
taghlim taghhom tigi maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur il-wiehed
li matulhom jinghataw tahrig teoriku u prattiku kif gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni li Jistampaw il-Foil
Stampar ta’ xoghol bit-tipi; line-blocks; solidi; stampar b’kulur
jew b’zewg u/jew bi tliet kuluri; qtugh bil-forma.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Barra minn dak hawn fuq imsemmi, l-apprendisti jigu mghallma
wkoll: xoghol tal-giljottina; qtugh bil-pressa; qtugh ta’ kantunieri
fit-tond; irbit bl-ispag, u process ta’ stampar bl-iscreen.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xoghol ta’ l-Istampatur bil-Makna tal-Foil
Kif isir ix-xoghol haga wara l-ohra; thejjija tal-materjal tax-
xoghol u tal-foil; settjar ta’ blokki; takkeggjar, l-ghan tieghu, il-
principji li ghandhom jintuzaw; settjar tat-temperatura xierqa,
pressa; aggustar tal-gibda; uzu ta’ forom tal-qtugh; tnehhija taz-
zejjed; kif tiehu hsieb il-makna; tindif u lubrikazzjoni normali;
harsien minn periklu.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xoghol ta’ l-Istampatur bil-Makna tal-Letterpress
Kif isir ix-xoghol haga wara l-ohra; thejjija taz-zigarella/karta;
inka; blokki; settjar ta’ blokki; sistemi ta’ inka, settjar tal-klamar;
aggustar tal-gibda; takkeggjar; uzu ta’ forom tal-qtugh; tnehhija
taz-zejjed; kif tiehu hsieb il-makna; tindif u lubrikazzjoni normali;
harsien minn periklu.
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Taghrif baziku ta’ kif isir ix-xoghol
Xoghol semplici bir-registru bl-uzu ta’ zewg kuluri jew tlieta;
settjar tal-forom tal-qtugh; tqabbil u tahlit ta’ kuluri; ghanijiet u
uzu ta’ accessorji ta’ l-istampar; tnixxif; trattib.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Materjal li jintuza
Inka ta’ l-istampar - kulur, il-bazi ta’ inka, tnixxif; stampar ta’
inka fuq karta; l-uzu tajjeb ta’ inka fuq diversi materjal; l-
importanza li jkun hemm, distribuzzjoni ta’ inka fuq il-makna;
makni li jistampaw bic-catt jew bir-romblu; materjal bil-kolla
minnu infih; kawzi u rimedji ta’ diffikultajiet komuni li ghandhom
x’jaqsmu ma’ l-istampar u mal-qtugh.
SENGHA TA’ STAMPATUR BL-OFFSET
1. Il-perijodu ta’ taghlim fis-sengha ta’ Stampatur bl-Offset
ikun ta’ erba’ snin maqsum f’zewg partijiet kif gej:
PARTI I
2. L-ewwel parti tkun ghal perijodu ta’ sena li jinqasam fi
14 L.S.343.17 h
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17
tliet perijodi ta’ erba’ xhur-il wiehed li matulhom l-apprendisti
jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku li gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ ERBA’ XHUR
Graphic Art Camera
Ghamla u kostruzzjoni ta’ gallery camera, dark room camera,
enlarger, kisi ta’ l-art; kisi tal-hajt, dwal, shana, ventilazzjoni,
provvista ta’ l-ilma, sinkijiet ghal processar, screens tal-hgieg,
contact screen, rigatura ta’ l-iscreen, ghazla ta’ rigatura, angoli ta’
l-iscreen, effett moire, manigg ta’ l-iscreen.
IT-TIENI PERIJODU TA’ ERBA’ XHUR
Process Engraving
Prekawzjoniiiet ghas-sigurta ; deskrizzjoni ta’ kimika u l-uzu u l-
manigg ta’ materjal iehor inkluz ram ahmar, zingu, aluminju,
manjesju, plastika; plates pozittivi, plates negattivi, plates
albumini; granar ta’ plates; studju tal-grana; provvista ta’ dawl uzat
ghal printing down frame; differenza bejn offset plates, letter press
plates jew blokki; differenza bejn powderless etcher jew scanner
engraver.
IT-TIELET PERIJODU TA’ ERBA’ XHUR
Stampar bl-Offset
Principji generali tal-makkinarju u istruzzjonijiet ta’ kif jahdmu
d-diversi partijiet; l-uzu ta’ ghodod: immuntar; press plate bl-
ippakkjar mehtieg; provi tal-pressjoni bejn il-blanket u l-plate;
livell ta’ l-ilma mat-tahlita tal-klamar; tixrib uniformi.
PARTI II
3. Wara l-Parti I, l-apprendisti jidhlu f’wahda mit-tliet ferghat
ta’ tahrig li huma:
(a) Photolithography;
(b) Process Engraving;
(c) Stampar bl-Offset;
(d) Process ta’ Stampar bl-Iscreen.
PHOTOLITHOGRAPHY
Fil-kaz ta’ apprendisti li jiehdu l-Photolithography bhala l-
fergha specjali taghhom ta’ studju, il-Parti II tat-taghlim taghhom
tinqasam f’sitt perijodi ta sitt xhur-il wiehed li matulhom jinghataw
it-tahrig teoriku u prattiku li gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Thaddim tal-Graphic Art Camera
Taghrif baziku tal-process; kostruzzjoni ta’ gallery camera;
darkroom camera; camera scales; lentijiet; focal lengths; kontroll
tad-dijaframma; V/Ratios; kwalitajiet ta’ dwal; iffokar bl-idejn;
ingrandiment u riduzzjoni bil-camera; image reversal; percentagg
tal-camera scales; provvista ta’ l-ilma; ventilazzjoni tad-darkroom;
vaski tal-processar; dawl tal-copyboard; kif jinsab il-qies tal-kopja;
line film; espozizzjoni ta’ kopja semplici tal-line: zvilupp; fixing;
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17 g L.S.343.17 15
hasil u inxif tan-negattma tal-line.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SlTT XHUR
Processar
Mizura ta’ l-intensita  tad-dawl; kopji bir-riflessjoni u bit-
trasmissjoni; tipi ta’ films; rapidita  ta’ film; kuntrasti ta’ film;
sensittivita  ghall-kulur; developers u zviluppar; kontroll tat-
temperatura: riduzzjoni u intensifikazzjoni, reversal kemikali;
tahlit ta’ soluzzjonijiet; riproduzzjoni ta’ original bil-continuous
tone; zviluppar, fixing, hasil u tnixxif tan-negattiva; kuntrast u
kalkolu ta’ densita .
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Ghemil ta’ negattiva Halftone
Ruled screen; contact screens; rigar ta’ l-iscreen; distanzi ta’ l-
iscreen; kontroll tal-kuntrast ta’ V/Ratios; negattiva halftone bir-
ruled screen u bil-contact screen; percentagg tad-dot;
kombinazzjoni ta’ halftone u line; espozizzjoni ghal halftone;
espozizzjoni ghall-flash; kontroll tal-kuntrast; riduzzjoni u
intensifikazzjoni; pozittiva minn negattiva u negattiva minn
pozittiva b’kuntatt.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Ghemil ta’ Negattiva bil-Continuous Tone
Tipi ta’ film; kurvi karatteristici; kontroll tal-kuntrast bl-
izviluppar; kurvi gamma; kopja ta’ riflessjoni u ta’ trasmissjoni;
densita  tan-negattiva f’relazz;oni mal-kopja; qari tad-densita  bid-
densitometer; irtokk semplici.
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Separazzjoni tal-Kulur
Taghrif elementari tal-kulur; tahlit ta’ adittiv; subtractive colour
photography; principli ta’ l-erba’ kuluri; filtri tri-colour; fatturi tal-
filtri; filtri tal-kulur narrow band; films ghas-separazzjoni tal-
kuluri; zviluppar ta’ negattivi ghas-separazzjoni tal-kulur;
indentifikazzjoni tas-separazzjonijiet; stampar ta’ kulur; kombinar
ta’ negattivi separati f’kuntrast; korrezzjonijiet, l-importanza tar-
registru.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Korrezzjoni tal-Kulur u Preparazzjoni tal-Plates
Principji fundamentali tal-korrezzjoni tal-kulur; htiega tal-
korrezzjoni; masking fi stadju wiehed jew f’zewg stadji; silver
masks; korrezzjoni tal-kulur bil-masks; korrezzjoni elettronika tal-
kulur; tnehhija tal-kulur minn taht; pozittivi halftone minn
negattivi separati; percentagg ta’ dots; soft u hard dots; kontroll ta’
kuntrast bil-magenta contact screen; kwantitajiet ta’ plates taz-
zingu u ta’ aluminju; studji ta’ grana u grana tal-plates; kwalitajiet
ta’ dawl uzati ghal printing down frame; umdita  relattiva; stampar
tal-line; stampar halftone; blue key; double printing; ghemil ta’
plates bl-albumina; process tad-deep etch; plates sensitizzati
(pozittivi u negattivi); step and repeat; coating, zviluppar u
16 L.S.343.17 h
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17
processar.
PROCESS ENGRAVING
Fil-kaz ta’ apprendisti li jiehdu l-Process Engraving bhala l-
fergha specjali taghhom ta’ studju, il-Parti II tat-taghlim taghhom
tinqasam f’hames perijodi li l-ewwel tnejn minnhom ikunu ta’ sitt
xhur-il wiehed u l-ahhar tlieta jkunu ta’ tmien xhur-il wiehed.
Matul dawn it-tliet sn:i jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku li gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Metalli ghall-Photo-engraving
Taghrif baziku tal-process; qies u hxuna u hxuna taz-zingu;
kwalitajiet fizici ta’ metalli ta’ photo-engraving; ram ahmar u
metalli ohra addattati ghal process engraving.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Taghmir ghal Stampar fuq il-Metall. 
Il-whirler; whirler li jahdem bl-idejn u mekkaniku; kontroll tal-
hxuna tal-kisi; pressure frames; vacuum frames; espozizzioni, u
lampi ta’ espozizzjoni; burning-in stove; makkinarju ghall-eccjar.
L-EWWEL PERIJODU TA’ TMIEN XHUR
Stampar fuq il-Metall bl-Eccjar Konvenzjonali
Preparazzjoni ta’ negattivi; irtokk ta’ difetti; l-uzu tal-
photopaque; kisi sensittivi ghad-dawl; taghrif tajjeb ta’ formuli
fondamentali; rezistenzi ghall-acidu; tindif u graining tal-plate;
kisi tal-plate; kontroll ta’ l-espozizzjoni; differenza bejn blokki
ghall-istampar bil-line u halftone; zviluppar ta’ l-image; burning-
in; dragon’s blood; kontroll tat-thaffir ta’ l-eccjar; four-way
powdering; metedu tar-rolling up.
IT-TIENI PERIJODU TA’ TMIEN XHUR
Stampar fuq il-Metall bil-Etching
Makkinarju ghall-powderless etching; vantaggi ta’ dan il-
metodu; preparazzjoni tan-negattiva; kisi li jirrezisti l-acidu; heffa
tal-whirling; proporzjon ta’ acidu, ilma u zejt; eccjar tal-plate;
espozizzjoni tan-negattiva bil-line; espozizzjoni tan-negattiva bil-
halftone; metodu ta’ stampar doppju; zviluppar u fixing ta’ plate;
kontroll tat-thaffir ta’ l-eccjar; burning-in; tindif tal-plate wara l-
eccjar; plates tar-ram ahmar u taz-zingu; metalli ohra.
IT-TIELET PERIJODU TA’ TMIEN XHUR
Irfinar, Immuntar u Provi
Id-dipartiment ta’ l-irfinar; tqassim; il-makna tar-routing; router
cutters; apparat ghall-battent; ghodda ghall-engraving; immuntar;
provi bl-idejn; prova bit-torkju; kwalitajiet ta’ karta; inka ta’ l-
istampar; electronic scanner engraving; prekawzjoniijet ghas-
sigurta .
STAMPAR BL-OFFSET
Fil-kaz ta’ apprendisti li jiehdu l-Istampar bl-Offset bhala l-
fergha specjali taghhom ta’ studju, il-Parti II tat-taghlim taghhom
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17 g L.S.343.17 17
tinqasam f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wiehed, li matulhom
jinghataw it-tahrig teoriku u prattiku li gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Plates ghall-Istampar bl-Offset
Stampar dirett u bl-offset; ucuh ghall-istampar; angolu ta’
kuntatt; metodi tal-graining u grana; taghmir ghall-istampar fuq
metalli; sustanzi ta’ kisi; plate performance; kwalitajiet ta’ plates
taz-zingu u ta’ l-aluminju; effett ta’ l-umdita  relattiva; kisi tal-
plate; espozizzjoni u zviluppar minn negattivi line; preparazzjoni
tal-plate ghall-makna.
Linka u Karta
Linka ta’ l-istampar - pigment, vehicle, driers; trasferiment tal-
linka ghal fuq il-karta; karta ghall-istampar; taghrif elementari fuq
l-ittri; ucuh li jircievu linka u ilma; importanza tad-distribuzzjoni
tal-linka fuq il-makna.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makna u Xoghol fuq il-Makna
Preparazzjoni ghall-istampar; desensitising; gumming-up; offset
blanket; cilindri ghal-linka; cilindri ghall-ilma; thaddim ta’ makna
offset; makkinarju bil-pjana u cilindrika.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Stampar
Taghrif generali tat-thaddim tal-makna prezenti; ghoti tal-linka
bil-plate mahduma, u tixrib tal-plate; cekkjar tac-cilindri ghal
kuntatt uniformi mal-plate; pressjoni tal-blanket mac-cilindru tal-
plate; feeding tal-makna; ezaminar ta’ l-ewwel provi.
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Stampar bil-Kulur
Linka ikkulurita ghax-xoghol tal-process; reflective index tal-
linka; sistema bl-istampar tal-kulur; importanza tar-registrazzjoni;
tahlit ta’ kuluri; sistemi fundamentali ta’ tnixxif; armar tac-cilindru
tal-plate skond it-tul ta’ l-istampa; produzzjoni ta’ stampa tajba li
tkun kollha bil-kulur.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Kura tal-Makna
Tindif tac-cilindri tal-lastiku tal-plate; tindif tac-cilindri ta’ l-
ilma; tibdil ta’ l-offset blanket; preparazzjoni tal-plate biex
tintrefa’; lubrikazzjoni tal-makna; preparazzjoni tal-makna ghax-
xoghol li jkun imiss.
PROCESS TA’ STAMPAR BL-ISCREEN
Fil-kaz ta’ apprendisti li jiehdu bhala l-fergha specjali ta’
taghlim taghhom l-Istampar bil-Process ta’ l-iScreen, il-Parti II tat-
taghlim taghhom tigi maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur il-wiehed
li matulhom jinghataw tahrig teoriku u prattiku kif gej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
18 L.S.343.17 h
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17
Frames ghall-Process bl-iScreen
Diversi xorta ta’ frames; twahhil tal-materjal ta’ l-istencil mal-
frame; diversi xorta ta’ materjal; kif jigu klassifikati l-meshes;
nisga bil-gauze, leno, lixxa jew tafta; materjal ta’ l-iscreen tan-
nylon; nylon jiggebbed; materjal ta’ l-iscreen tal-metall; nisga lixxa
jew twill; kif jithejja l-iscreen ghall-istampar; tindif tan-nylon; kif
screen ta’ materjal tal-metall jigi trattat biex jerga’ jintuza;
solventi; removers; biex l-iscreen jerga’ jingieb f’kondizzjoni
tajba.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Inka ghall-Process ta’ l-iScreen
Klassifika ta’ inka ghall-process; naturali jew sintetika; opaka,
trasparenti, semi-trasparenti (li minnha jghaddi d-dawl); flat, ma
tleqqx ghal kollox, tleqq, luminixxenti; taghrif baziku ta’ inka u l-
uzu tajjeb taghha fuq diversi ucuh, uzu ta’ inka vinylite, inka fuq il-
hgieg, inka li tonqox il-hgieg, inka tessili, inka ghall-porcellana;
enamels, florixxenti, florixxenti fid-dawl; fosforixxenti; retarder;
extender; bazi trasparenti; kura u uzu ta’ solventi; trattib; tnixxif;
tqabbil u tahlit ta’ kuluri.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Squeegee
Diversi xorta ta’ squeeges; materjal uzat tal-lastiku; hxuniet,
gholi u tul tal-lastiku; tempra tal-lastiku ta’ l-isqueegees; kura u
tindif ta’ squeegees.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Thejjija ta’ l-istencil
Diversi xorta ta’ plates ta’ l-istampar; maghmula bl-idejn;
maqtughin b’sikkina, imblukkar, trattament ghal ftuh jew gheluq
ta’ partijiet; plates fotografici, dirett bir-ritratt; trasferiment bir-
ritratt; thejjija tal-plates tal-film; twahhil tal-film ma’ l-iscreen;
tnehhija tal-film mill-iscreen; maskrar ta’ l-iscreen bil-karta u bit-
tape.
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xoghol bir-Registru ghall-Istampar bil-Process ta’ l-iScreen
Kif isir ix-xoghol haga wara l-ohra; registru tajjeb; teknika u
taghmir differenti; gwidi; make-ready; sheet; tape ghall-maskrar;
kif tirregistra ghal materjal ohxon, oggetti kbar; cleats ghall-
aggustar.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni ta’ l-Istampar
Taghrif generali tad-diversi mudelli u accessorji; vantaggi u
zvantaggi ta’ makni bil-process ta’ l-iscreen; stampar fuq oggetti
catti, cilindrici u sferici; makni u jigs ghall-istampar fuq drapp;
makni li jaghtu kisja fl-ahhar.
PROGETT DWAR IS-SENGHA TA’ 
L-ISTAMPA - PROGETT NRU. 17 g L.S.343.17 19
