PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16 [ L.S.343.14 1
LE{ISLAZZJONI SUSSIDJARJA 343.14
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U 
SNAJJA LI JAG}MLU MAG}HA
- PRO{ETT NRU. 16
20 ta’ Frar, 1970
L-AVVI| LEGALI 20 ta’ l-1970, kif emendat bl-Avvi\i Legali 47 u 77 ta’
l-1970, 37 ta’ l-1971, 124 ta’ l-1976, 61 u 86 ta’ l-1967, 51 ta’ l-1978 u 80
ta’ l-1979.
Titolu u 
applikazzjoni.
Kap. 343.
1. It-titolu ta’ dan il-Pro[ett hu Pro[ett dwar l-In[inerija
Mekkanika u Snajja’ li jag]mlu mag]ha - Pro[ett Nru. 16 - u
g]andu japplika g]as-snajja’ ta’ fitter ta’ vetturi tal-mutur, fitter
[enerali, ]addiem fi pjan`i tal-metall, kaldaran, ]addied, fundatur,
welder u panel beater f’kull fabbrika, liema impiegi qeg]din
hawnhekk jissej]u snajja’ skond it-tifsir u g]all-finijiet ta’ l-Att
dwar is-Servizzi ta’ Impieg u Ta]ri[.
Tifsir.
Emendat:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977.
Kap. 252.
2. F’dan il-pro[ett, kemm-il darba r-rabta tal-kliem ma
te]tie[x xort’o]ra -
"festi tas-soltu" tfisser il-[ranet (barra l-}add) dikjarati g]al dak
i\-\mien b]ala btajjel pubbli`i skond jew ta]t l-Att dwar il-Jum
Nazzjonali u Btajjel Pubbli`i o]ra;
"Direttur" tfisser id-Direttur tax-Xog]ol;
"sig]at tax-xog]ol" tfisser il-]in f’kull [urnata li matulu l-
apprendisti jkunu g]ad-disposizzjoni tal-prin`ipal esklu\i l-
intervalli permessi g]all-ikel u g]all-mistrie], i\da nklu\ kull
perijodu ta’ tag]lim fil-Kulle[[ jew nuqqas mill-post tan-negozju
tal-prin`ipal bil-permess tal-prin`ipal.
Kwalifiki g]ad-
d]ul.
Sostitwit:
A.L. 37 ta’ l-1971;
A.L. 51 ta’ l-1978.
3. Ebda persuna ma tista’ ti[i mpjegata b]ala apprendista ta]t
dan il-pro[ett kemm-il darba ma ji[ix muri g]as-sodisfazzjon tad-
Direttur li dik il-persuna tkun spi``at jew ir-raba’ sena ta’ Skola
Sekondarja jew il-kors kollu ta’ l-Iskola tas-Snajja’.
Perijodu ta’ ta]ri[.
mutur, fitter [enerali, ]addiem fi pjan`i tal-metall, kaldaran,
]addied, fundatur, welder u panel beater u t-ta]ri[ teoriku u
prattiku relattiv g]alihom g]andhom ikunu dawk spe`ifikati fit-
Taqsima I, fit-Taqsima II, fit-Taqsima III, fit-Taqsima IV, fit-
Taqsima V, fit-Taqsima VI, fit-Taqsima VII, u fit-Taqsima VIII
rispettivament ta’ l-Iskeda.
Obbligu ta’ 
prin`ipal.
5. Prin`ipal li jimpjega apprendisti ta]t dan il-pro[ett ikun
obbligat li jg]allimhom u jag]tihom fa`ilitajiet biex ji[u mg]allma
fis-seng]a relattiva skond id-disposizzjonijiet ta’ dan il-pro[ett.
Klassijiet ta’ 
taghlim.
6. (1) Id-Direttur jista’ jispe`ifika b’avvi\ bil-miktub mog]ti
lill-prin`ipal dawk il-klassijiet ta’ tag]lim li ma g]andhomx jie]du
iktar minn g]axar sig]at f’kull [img]a, li l-apprendisti mpjegati
ta]t dan il-pro[ett g]andhom jattendu.
(2) Kull prin`ipal hekk av\at g]andu jag]ti lil kull apprendista
mpjegat ta]t dan il-pro[ett, fa`ilitajiet biex jattendi dawk il-
2 L.S.343.14 ]
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16
klassijiet matul il-perijodu kollu ta’ ta]ri[.
(3) Jekk xi apprendista jonqos milli jattendi xi klassijiet ta’
tag]lim f’xi [urnata ming]ajr kaw\a [usta, il-prin`ipal ikollu d-
dritt li jnaqqas mill-paga ta’ l-apprendista ammont ta’ daqs minn
tnax wie]ed tar-rata fil-[img]a dwar kull nofs ta’ nhar jew parti
minnu ta’ nuqqas:
I\da meta l-apprendista jkun im]addem [img]a ta’ ]amest
ijiem it-tnaqqis g]andu jkun bir-rata ta’ minn wie]ed g]axra tar-
rata fil-[img]a dwar kull nofs ta’ nhar jew parti minnu ta’ nuqqas.
Sig]at ta’ xog]ol u 
sahra.
Sostitwit:
A.L. 47 ta’ l-1970.
7. (1) Il-]inijiet ta’ xog]ol ta’ apprendisti mpjegati ta]t dan
il-pro[ett ma g]andhomx ikunu iktar minn disa’ sig]at f’kull
[urnata:
I\da l-prin`ipali jistg]u j]addmu apprendisti bis-sahra bl-
approvazzjoni tad-Direttur, li jista’ jimponi dawk il-kondizzjonijiet
li jidhirlu xierqa, bir-rati ta’ ]las li [ejjin:
(a) g]al kull ]in ta’ xog]ol i\jed minn disa’ sig]at kuljum
- ]in u nofs;
(b) g]al kull ]in ta’ xog]ol i\jed minn ]amsa u erbg]in
sieg]a f’kull [img]a, esklu\ kull ]in im]allas b’rata
ta’ sahra - ]in u nofs;
(`) g]al kull ]in ta’ xog]ol fil-}dud u fil-vaganzi tas-
soltu - ]in doppju.
(2) Apprendisti ta]t l-età  ta’ 16-il sena ma jistg]ux ji[u
m]addma bejn il-11 p.m. ta’ [urnata u s-6 a.m. tal-[urnata ta’ wara.
Pagi. 8.  Il-pagi li g]andhom jit]allsu lil apprendisti fis-snajja’ li
g]alihom japplika dan il-pro[ett g]andhom ikunu dawk spe`ifikati
fit-Tieni Skeda:
I\da apprendista ma jkunx intitolat awtomatikament g]all-
]las tar-rata ta’ paga og]la relattiva jekk fil-fehma tad-Direttur ma
jkunx g]amel progress sodisfa`enti.
Mistrie] fil-
[img]a.
9. Apprendisti g]andhom jing]ataw [urnata s]i]a ta’ mistrie]
f’kull [img]a kalendarja.
Vaganzi.
Sostitwit:
A.L. 77 ta’ l-1970;
A.L. 86 ta’ l-1977.
10. L-apprendisti jkollhom dritt, f’kull sena kalendarja, g]al -
(a) il-vaganzi tas-soltu kollha b’paga s]i]a, u
(b) wara tliet xhur fl-impieg, leave ta’ vaganza ta’ dak in-
numru ta’ [ranet tax-xog]ol b’paga s]i]a li jkun daqs
in-numru ta’ [ranet tax-xog]ol li dak l-apprendist
partikolari normalment ikollu jattendi g]ax-xog]ol
matul perijodu ta’ erba’ [img]at:
I\da -
(a) l-apprendisti kollha li jkun ilhom fl-impieg g]al anqas
minn sena jkollhom dritt g]al dik il-parti ta’ l-
imsemmi leave ta’ vaganza li tkun bi proporzjon g]an-
numru ta’ xhur fl-impieg, u
(b) leave ta’ vaganza ma jistax normalment jittie]ed f’xi
[urnata li fiha l-apprendist ikun me]tie[ jattendi skola
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16 [ L.S.343.14 3
g]al tag]lim teoriku.
Leave g]al mard.
Kap. 318.
11. (1) Wara li jag]lqu u l-ewwel sitt xhur ta’ ta]ri[, l-
apprendisti jkunu intitolati g]al tnax-il [urnata leave g]al mard
b’paga s]i]a f’kull sena kalendarja nieqes kull benefi``ju g]all-
mard li g]alih huma jista’ jkollhom dritt skond l-Att dwar is-
Sigurtà  So`jali:
I\da g]andu ji[i pre\entat `ertifikat mediku li ji``ertifika
inkapa`ità  g]ax-xog]ol li jkopri l-perijodu ta’ assenza lill-prin`ipal
li jista’ je]tie[ lit-tabib tieg]u li je\amina lill-apprendista.
(2) L-apprendisti ma jkunu intitolati g]al ebda ]las ta’ paga
g]all-ewwel tliet ijiem ta’ kull perijodu ta’ leave g]al mard:
I\da n-numru ta’ [ranet bla ]las ta’ permess g]all-mard ma
g]andux jitnaqqas mid-dritt ta’ leave g]al mard bi ]las.
Leave g]al luttu.
mewt ta’ xi wie]ed minn dawn li [ejjin: il-mara, ir-ra[el, l-omm, il-
missier (jew il-persuna li f’dak i\-\mien kienet fil-fatt qeg]da
tag]milha ta’ omm jew ta’ missier) iben, bint, ]u u o]t l-
apprendista.
Leave g]al 
korriment.
Mi\jud:
A.L. 80 ta’ l-1979.
Kap. 318.
13. Apprendist ikun intitolat g]al sena leave g]al korriment
b’paga s]i]a, nieqes l-ammont s]i] ta’ kull benefi``ju g]al
korriment li g]alih apprendist ikollu dritt skond l-Att dwar is-
Sigurtà  So`jali, jekk ikorri waqt il-qadi attwali ta’ dmirijietu u dak
il-korriment ma jkunx min]abba negli[enza kontributorja minn
na]a tieg]u jew min]abba li jkun kiser regoli ta’ ]arsien mill-
periklu stabbiliti mill-management.
Emendata:
A.L. 37 ta’ l-1971.
L-EWWEL SKEDA
(Artikolu 4)
TAQSIMA I
SENG}A TA’ FITTER TA’ VETTURI BIL-MUTUR
1. Il-perijodu ta’ ta]ri[ fis-seng]a ta’ fitter ta’ vetturi bil-mutur
g]andu jkun ta’ tliet snin fil-ka\ apprendisti li jkollhom i`-`ertifikat
Intermediate tas-City and Guilds of London Institute fis-seng]a, jew li
jkunu kisbu livell ekwivalenti g]as-sodisfazzjon tad-Direttur qabel ma
da]lu apprendisti, jew ta’ ]ames snin fil-ka\ijiet l-o]ra kollha.
2. Kull wie]ed mill-perijodi spe`ifikati fil-paragrafu 1 g]andhom
jitqassmu fi tmien sezzjonijiet separati li matul kull wa]da minnhom l-
apprendisti jing]ataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku spe`ifikat hawn ta]t: 
SEZZJONI I
Xog]ol tal-Bank
Introduzzjoni: revi\joni ta’ tag]rif ba\iku; prekawzjonijiet g]as-sigurtà ;
prekawzjonijiet ta’ nar u ta’ elettriku; regolamenti ta’ ]wienet tax-xog]ol;
xorta ta’ moros tal-bank; metodi kif issir prattika fix-xog]ol bl-u\u ta’
sega, imrietel, limi u scrapers.
Immarkar sempli`i: l-u\u ta’ riga, imrietel, u centre-punch scriber,
divider, skwerra, surface gauge, vee-blocks, mejda ta’ l-immarkar, angle-
plate.
Titqib u Reaming: xorta ta’ trapani; prattika fl-u\u ta’ drill braces ta’ l-
idejn u tas-sider; makni ta’ titqib bl-elettriku, ta’ l-idejn u tal-bank; l-u\u
tal-morsa ta’ l-idejn; metodi kif jin\amm ix-xog]ol, xorta u u\u ta’
4 L.S.343.14 ]
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16
reamers.
Qtug] ta’ kamini bl-idejn, qtug] ta’ kamini minn [ewwa; titqib u tapsjar
ta’ Standard, British Standard Whitworth, British Standard Fine, British
Association u vee-threads metri`i; qtug] ta’ kamini minn barra; u\u ta’
mastri li ja[[ustaw (mastri split jew sfu\i) u die-nuts.
Sinn tal-g]odda: angoli ta’ truf u ponot li jaqtg]u; sinn ta’ scrapers u
mwielaq.
Qisien u spezzjonar: Skali ta’ qisien Ingli\i u Metri`i; u\u ta’ riga u
kumpass, vernier caliper, height gauge, protractor, mikrometru, gauge tal-
fond, guage biex jitkejjel l-angolu, sett ta’ kombinazzjoni, feeler gauge,
dial-indicator, surface plate, limit gauges u slip gauges.
Prin`ipji u istruzzjoni ta’ saldjar, bri\ar u trattib ta’ metalli.
SEZZJONI II
1. Korro\joni
Kif tag]raf li hemm, trattament ta’ u metodu ta’ evitar ta’ korro\joni.
Tindif u kura tal-body; ]asil; lustrar tax-xog]ol ta\-\ebg]a; tindif tal-
makna; \ieda ta’ ilma fil-batterija; infi] ta’ tyres; `ekkjar tar-radiator u
tal-livelli ta\-\ejt tal-makna; tindif ta’ xog]ol ta\-\ebg]a u t]ejjija g]al
spray mill-[did.
2. Lubrikazzjoni tal-Makna u tax-Chassis
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà  waqt l-i[[akkjar; u\u tajjeb ta’ \jut u
lubrikanti; tiswija u manutenzjoni ta’ tyres; tne]]ija, bdil u e\aminar tar-
roti tal-karrozza; e\aminar biex tibbilan`ja r-roti.
SEZZJONI III
Elettriku
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà ; servizz, e\aminar u `ar[jar ta’ batteriji;
servizz u e\aminar ta’ sparking plugs; servizz, tiswija u e\aminar ta’
dynamos u starters; tfittxija tad-difetti fid-dawl u fis-circuits aw\iljari;
bdil ta’ bozoz u ][ie[; servizz tas-sistemi ta’ l-ignition, kontroll tal-
vulta[[ u cut-out.
SEZZJONI IV
Steering u Sospensjoni
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà ; kwalitajiet ta’ steering u sospensjoni;
`ekkjar ta’ sistemi; a[[ustament g]ad-deterjorar; tiswija u tibdil ta’
partijiet; `ekkjar tal-[ometrija ta’ l-isteering; a[[ustament tal-linja tar-roti;
toe-in; camber angle; king pin u inklinazzjoni.
SEZZJONI V
Sistemi ta’ Brejkijiet
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà ; kwalitajiet ta’ sistemi ta’ brejkijiet e\.
cam-operated, idrawliku, vacuum, servo-assisted, brejkijiet ta’ pressjoni
g]olja u ta’ l-arja; ta]ri[ prattiku fuq chocks ta’ sistema, a[[ustar, tiswija u
testjar.
SEZZJONI VI
Sistemi ta’ Trasmissjoni
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà ; servizz, tiswija u testjar ta’ clutches, gear-
boxes, universal joints, shaft tad-tidwir, u axles ta’ wara.
SEZZJONI VII
Makni Internal u  Combustion 
(Petrol u Compression Ignition)
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà ; istruzzjoni [enerali u xog]ol prattiku fuq
manutenzjoni u servizz tal-makna, inklu\i: 
(a) L-u\u ta’ tag]mir ta’ testjar biex jing]arfu difetti.
(b) ~ekkjar g]ad-deterjorar u clearance korrett tal-partijiet tal-
makna.
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16 [ L.S.343.14 5
(`) Timing tal-valvoli u ta’ l-ignition.
(d) Tne]]ija ta’ carbon, iggrindjar u lappjar ta’ valvoli; tne]]ija
u tqeg]id mill-[did tal-gwidi; a[[ustar ta’ tappets.
(e) ~ekkjar g]ad-deterjorar u clearance ta’ bores ta`-`ilindru,
piston  rings, gudgeon pins, crank shaft, bron\ini u conrod
alignment.
(f) |armar, tindif u armar ta’ karburaturi.
(g) Reboring ta`-`ilindri, tne]]ija ta’ carbon u grindjar tal-
valvoli (diesel).
(h) |armar ta’ makni fl-ordni korretta.
(i) Twa]]il mill-[did u armar ta’ shafts, pistons u connecting
rods.
(j) A[[ustar tal-pompi tal-fuel injector.
(k) Tindif u settjar mill-[did ta’ nozzles (injectors).
SEZZJONI VIII
Revi\joni [enerali, spe`jalizzazzjoni f’wa]da mit-Taqsimiet III jew
Taqsimiet IV, V, VI jew Taqsima VII.
Istruzzjoni fis-sewqan.
3. Meta \-\mien ta’ ta]ri[ ikun g]al tliet snin, is-Sezzjoni I, II, III,
IV, V, VI, VII u VIII g]andhom ikunu g]al tliet, tliet, tliet, tliet, tliet, tliet,
sitt xhur u tnax-il xahar rispettivament u meta \-\mien ta’ ta]ri[ ikun g]al
]ames snin is-Sezzjoni I, II, III, IV, V, VI, VII u VIII ikunu g]al disa’, sitt,
sitt, erba’, erba’, erba’ xhur u tnax u ]mistax-il xahar rispettivament.
TAQSIMA II
SENG}A TA’ FITTER {ENERALI
1. Il-perijodu ta’ ta]ri[ fis-seng]a ta’ fitter [enerali g]andu jkun ta’
tliet snin fil-ka\ ta’ apprendisti li jkollhom i`-`ertifikat Intermediate tas-
City and Guilds of London Institute fis-seng]a jew li jkunu kisbu livell
ekwivalenti g]as-sodisfazzjon tad-Direttur qabel il-bidu tat-ta]ri[ u ta’
]ames snin fil-ka\ijiet l-o]ra kollha.
2. Kull wie]ed mill-perijodi spe`ifikati fil-paragrafu 1 ta’ din it-
Taqsima g]andu jinqasam f’sitt sezzjonijiet separati li matul kull wa]da
minnhom l-apprendista jing]ata t-ta]ri[ teoriku u prattiku spe`ifikat hawn
ta]t:
SEZZJONI I
Tag]rif ba\iku
Prattika fil-]anut tax-xog]ol u ta]ri[ fil-]anut biex ikopri l-prin`ipji
[enerali dwar prekawzjonijiet g]as-sigurtà ; prevenzjoni ta’ in`identi;
prekawzjonijiet dwar ]ruq u elettriku; l-ewwel sokkors, respirazzjoni
artifi`jali.
L-Ordinanza dwar il-Fabbriki; kura u u\u ta’ g]odda ta’ l-idejn u
g]odda spe`jali; u\u ta’ mikrometru; g]odda ta’ l-immarkar u metodi; u\u
ta’ trapani; kwalitajiet ta’ kamini u fejn jintu\aw; qtug] ta’ kamini bit-taps
u bid-dadi; xorta ta’ rivets u fejn jintu\aw; konnessjonijiet ta’ irbattir
sempli`i; g]odod ta’ l-irbattir u metodi ta’ irbattir; saldjar; u\u ta’ blow
lamps u saldaturi; xorta ta’ fluxes u\ati; kif tag]raf saldatura iebsa u ratba.
SEZZJONI II
Proprjetajiet ta’ Metalli
Komposizzjoni, proprjetajiet fi\i`i u u\u g]all-in[inerija ta’ ]adid
fondut, azzar mild, azzar medium u high carbon, ramm a]mar, ramm isfar,
bron\ bil-fosfru, metall abjad u ta]lita ]afifa; identifikazzjoni ta’ metalli
bl-applikazzjoni ta’ e\amijiet sempli`i tal-]anut tax-xog]ol; konvenjenza
ta’ metalli g]al saldar artab u iebes, bri\ar u weldjar.
Korrosjoni
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà ; kif tag]raf il-korro\joni; il-kaw\i u l-
effetti tag]ha; kura u prevenzjoni; kura kontra l-korro\joni applikata g]al
6 L.S.343.14 ]
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16
metalli; trattamenti temporanji applikati lil metalli g]at-t]aris kontra l-
korro\joni.
Trattament tal-Metalli bis-S]ana
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà , ra[uniiiet g]al u effetti ta’ trattamenti bis-
s]ana ta’ metalli komuni; normalizzar u effetti ta’ trattib ta’ azzar bil-
karbonju u azzar high speed; pro`ess ta’ case hardening.
Makni tat-titqib
Minn liema partijiet huma mag]mula u t]addim ta’ makni tat-titqib;
titqib through u blind holes; u\u ta’ moros, klampijiet, angle plate, vee-
blocks; metodi kif issinn trapani u g]odod ta’ qtug]; ]effa u feeds ta’
qtug]; u\u ta’ lubrikanti g]al qtug].
~wani
Introduzzjoni [enerali g]al `wani u xog]ol sempli`i dwar dawn il-
makni.
Strumenti ta’ kejl
Xog]ol iktar avvanzat fl-immarkar; u\u ta’ vernier height gauge,
vernier calliper, angle plate u surface table; limiti u iffitjar (British
Standard 1916); u\u ta’ reamers ta’ l-idejn u mekkani`i.
Xog]ol ta’ Metall
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà ; u\u ta’ g]odod u tag]mir tax-xog]ol ta’
pjan`i tal-metall; kwalitajiet ta’ sims u joints ta’ pjan`i tal-metall; saldar
artab u bri\ar; metodi ta’ qtug] ta’ pjan`i tal-metall me]tie[a fil-
manifattura ta’ clips, stays u brackets; pro`essi ta’ irbattir solidi, tubular u
blind; tag]wi[ ta’ tubi u flaring.
3. Wara t-Tieni Sezzjoni l-apprendisti g]andhom jid]lu f’wa]da
mis-sezzjonijiet spe`jali ta’ ta]ri[, ji[ifieri dik ta’ machine operator u dik
ta’ fitter tal-makni.
FITTER {ENERALI (MACHINE OPERATOR)
SEZZJONI III
It-Torn
Tornjar ta’ xog]ol li je]tie[ sliding, boring, facing u l-u\u ta’ steadies;
l-u\u ta’ l-attachment tat-turnjar taper; off-setting tat-tail stock biex isiru
tapers esterni u interni pre`i\i; qtug] ta’ kamini singli u multistart; tornjar
u titqib li jinvolvi xog]ol tal-faceplate.
SEZZJONI IV
Il-Makna tal-Milling
Milling ta’ u`uh `atti b’relazzjoni angulari u ta’ dimensjoni korretta, bl-
u\u ta’ face u slot cutters; u\u ta’ feed screw dials biex ti[i ottjenuta l-
istock removal massima fir-roughing cuts u l-kontroll ta’ qtug] ta’ tlestija;
milling li jinvolvi fa``ata, fa``ata u [enb u forma jew qtug] ie]or li
jipprodu`i tolerance dwar relazzjoni bejn wa]da g]all-o]ra; u\u tad-
dividing head g]al gear cutting u operazzjonijiet spiral milling.
SEZZJONI V
Ta]ri[ prattiku f’wa]da jew i\jed minn dawn il-makni li [ejjin:
(a) ~ana: in`anar ta’ u`uh f’relazzjoni right-angled f’setting
wie]ed; formar ta’ u`uh angolari u slots.
(b) Mola: molar `ilindriku jew tal-g]odda u tal-cutter; l-u\u ta’
din il-makna g]al xog]ol ta’ molar jew is-sinn mill-[did ta’
milling cutters.
(c) Makna tas-slotting: u\u ta’ din il-makna g]all-produzzjoni
ta’ key ways jew splines. 
SEZZJONI VI
Applikazzjoni [enerali u sodizza fit-ta]ri[ ta’ qabel.
impieg tal-futur, prospetti u opportunitajiet; ta]ditiet fuq ix-xog]ol tad-
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16 [ L.S.343.14 7
Direzzjoni, Trade Unions u Impjegati fl-Industrja; tmexxija g]at-ta]ri[
f’impieg spe`jalizzat.
FITTER {ENERAL (FITTER TAL-MAKNI)
SEZZJONI III
Makna Internal Combustion
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà ; kompressjoni, ignition, prin`ipji ta’ makni
four stroke u two-stroke; tkessi], lubrikazzjoni, prin`ipji ta’ karburazzjoni
u fuel injection; kostruzzjoni u t]addim ta’ partijiet komponenti u an`illari;
timing tal-valvoli u ta’ l-ignition; a[[ustar tal-karburaturi; pompi tal-fuel
injection u atomisers, inklu\ it-timing.
SEZZJONI IV
Makna Internal Combustion (ikompli)
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà ; prin`ipji u applikazzjoni g]al torque
loading; \muntar, tne]]ija ta’ karbon, tnaddif, osservazzjoni u immuntar
ta’ partijiet; metodi g]all-kejl ta’ deterjorar u clearance ta’ partijiet, e\.
valvoli u valve-seats, crank-shafts, big ends; running in u testjar wara
qlug] [enerali; difetti fit-t]addim u kif ji[u irran[ati.
SEZZJONI V
Pressar bi\-\ejt jew ilma u bl-arja
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà ; prin`ipji [enerali, kostruzzjoni u
operazzjoni ta’ mekkani\mu ta’ jacking li ja]dmu bi\-\ejt jew bl-ilma;
xorta ta’ fluwidi ta’ \ejt u ilma; prekawzjonijiet fil-mili ta’ re`ipjenti;
ti[did ta’ immuntar tas-seals, metodi ta’ bleeding u prining ta’ sistemi ta\-
\ejt; kif jinsadd fejn ikun jag]mel f’pajpijiet ta’ pressjoni g]olja u f’joints
tal-wi``; prin`ipji [enerali, kostruzzjoni u t]addim ta’ partijiet komponenti
ta’ kompressuri li ja]dmu mal-makna; metodu ta’ lubrikazzjoni; testjar
g]ad-deterjorar u kondizzjoni ta’ valvoli; a[[ustar tal-clutch u ta`-`ineg li
jdawru l-makna; teknika ta’ kif tqabbad u twaqqaf il-makna; difetti waqt il-
]dim u r-rimedji tag]hom.
SEZZJONI VI
Applikazzjoni [enerali u sodizza fit-ta]ri[ ta’ qabel.
Tmexxija: impieg tal-futur, prospetti u opportunitajiet; ta]ditiet fuq ix-
xog]ol tad-Direzzjoni, Trade Unions u Impjegati fl-Industrja; tmexxija
g]at-ta]ri[ f’impieg spe`jalizzat.
4. Meta t-ta]ri[ ikun g]al tliet snin, is-Sezzjonijiet I, II, III, IV, V u
VI ikunu ta’ sitt xhur il-wa]da; u meta t-ta]ri[ ikun g]al ]ames snin is-
Sezzjonijiet I, II, III, IV, V u VI jkunu ta’ sitta, tnax, tmien u tmien u
tmintax-il xahar rispettivament.
TAQSIMA III - SENG}A TA’ }ADDIEM FI PJAN~I TAL-METALL
1. Il-perijodu ta’ tag]lim fis-seng]a ta’ ]addiem fi pjan`i tal-metall
g]andu jkun ta’ erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ ta]ri[, l-apprendisti g]andhom
jing]ataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku kif spe`ifikat hawn ta]t:
(a) Xog]ol tal-pjan`i tal-metall li jinkludi - g]emil, tiswija,
tqeg]id u twa]]il bl-id jew bil-makna ta’ partijiet tal-pjan`i
tal-metall kif ikun me]tie[ inklu\ ]dim, martellar, tag]wi[,
qtug], [on[ir, ingulmar, intaljar, wiring, flanging, ti[bid,
ftu], g]emil ta’ kanali, irbattir, titqib, limar, lixxar ta’ truf,
tapjar, ramjar, stanjar u saldjar ]afif, bri\ar, trattib ta’
metalli, ta]fir, titlig] u lixxar.
(b) Xog]ol [enerali li jinkludi - u\u ta’ l-g]odod u strumenti tal-
qies adattati; sinn ta’ g]odod; tis]in addattat ta’ metalli
differenti; fluxes u l-u\u tag]hom; tlestija ta’ o[[etti li jridu
ji[u ibbri\ati jew iwweldjati; u\u ta’ l-g]odda li tag]mel il-
gandotti; il-gilljottina, il-jenny, ir-romblu u l-makna tat-
tag]wi[.
(`) Prekawzjonijiet g]as-sigurtà  fil-]wienet tax-xog]ol.
8 L.S.343.14 ]
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16
(d) Kif jidhirlu l-prin`ipal, l-apprendista jista’ ji[i mg]allem
ukoll
JEW
Weldjar bl-Elettriku
(i) Tag]rif tat-tag]mir g]all-iwweldjar, li jinkludi: l-u\u
tal-[eneraturi ta’ l-elettriku, re\istenzi, ammeters,
voltmeters, electrodes, u\u ta’ l-g]odda addattata,
kura u manutenzjoni ta’ dak hawn fuq imsemmi.
(ii) Striking arc ji[ifieri d-depo\itu ta’ qtar ta’ metall
imdewweb, effett ta’ distortion, l-u\u xieraq ta’
kurrenti, distanza xierqa ta’ l-electrode mix-xog]ol.
(iii) Xog]ol [enerali ta’ weldjar li jinkludi: preparazzjoni
tax-xog]ol g]all-iweldjar u posizzjoni u pro`edura
tal-weld fuq is-simijiet tan-na]a ta’ barra; xog]ol fuq
u madwar pjan`i kwadri; xog]ol minn tarf jew [enb
ta’ pjan`i; pjan`i fuq xulxin; xog]ol madwar `irku,
weldjar ta’ `irku fuq pjan`a `atta; kif tifforma passati
ma’ pjan`a mwaqqfa u pjan`a `atta; passati `irkolari
f’saqaf kif ukoll madwar pajpijiet
JEW
Weldjar bl-A`itilena Ossi[enata
Tag]rif ta’ l-impjant g]all-iweldjar; u\u tal-gassijiet u
`-`ilindri, regulaturi, blowpipes u mekkani\mu ie]or
g]all-iweldjar; u\u ta’ l-g]odda addattata; kura u
manutenzjoni ta’ dak hawn fuq, imsemmi. Kif
tipprepara xog]ol g]all-iweldjar, posizzjoni u
pro`edura ta’ weldjar; ]ruq ta’ simijiet bi tlestija
g]all-iweldjar; weldjar ta’ truf u kantunieri; xog]ol
fuq u madwar pjan`i kwadri; tag]qid ta’ kantunieri;
xog]ol ta’ pjan`i fuq xulxin; kif tiwweldja tubu ma
pjan`a u rkejjen f’kantunieri; tag]qid ta’ tubi, tees,
kantumeri, intersezzjonijiet, minkeb; tag]qid flimkien
ta’ metalli differenti; bri\ar bil-bron\ u bil-fidda; it-
teknika kif tapplika s-s]ana lokali u totali; mili ta’
u`u] mikula; kif isiru mill-[did u`u] iebsa; qtug] bin-
nar; titqib bin-nar; weldjar madwar pajpijiet; tag]qid
ta’ kanen tipi`i, tees, bends, elbows u reducers,
flan[ijiet.
TAQSIMA IV - SENG}A TA’ KALDARAN
1. Il-perijodu ta’ tag]lim fis-seng]a ta’ kaldaran g]andu jkun ta’
erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ ta]ri[, l-apprendisti g]andhom
jing]ataw ta]ri[ teoriku u prattiku f’dan li [ej:
Il-kura ta’ l-g]odda u l-a``essorji ta’ kaldaran; saldjar, stanjar,
saldjar bi`-`arruta, bri\ar bil-fidda; bri\ar ta’ flan[ijiet u pjan`i tal-metall
bil-for[a, gass, a`itilena, ossi[enu u blowpipe; tag]wi[ ta’ pajpijiet tal-
metalli kollha; manufattura ta’ pajpijiet mill-pjan`i; espansjonijiet; coils
tal-pajpijiet, tankijiet, heaters ta’ l-istim, geysers, silencers, landi ta’ l-
ilma, imbibet u borom; mili ta’ bron\ini, bushes, metallic packing, trust
blocks u bron\ini kbar; prekawzjonijiet g]as-sigurtà  fil-]wienet tax-
xog]ol.
TAQSIMA V - SENG}A TA’ }ADDIED
1. Il-perijodu ta’ tag]lim fis-seng]a ta’ ]addied g]andu jkun ta’
]ames snin.
2. Matul kull wa]da minn dawn is-snin, l-apprendisti g]andhom
jing]ataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku spe`ifikat hawn ta]t: 
L-EWWEL SENA
Ta]ri[ Teoriku Ta]ri[ Prattiku
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16 [ L.S.343.14 9
IT-TIENI SENA
IT-TIELET SENA
IR-RABA’ SENA
L-Ewwel sitt xhur
WELDJAR BL-A~ITILENA OSSI{ENATA
Teorija elementari tal-for[a. U\u ta’ l-inkwina tal-for[a.
Operazzjonijiet [enerali bil-
for[a.
Kif isir bil-ponta materjal
kwadru,  tond jew `att.
Il-for[a tal-]addied tax-xorta
miftu]a jew vojta.
Ingast u ti[bid ta’ sezzjoni
kwadra ma’ sezzjoni tonda.
Kif tqabbad u \\omm in-nar. Ingast u ti[bid ta’ sezzjoni tonda
ma’ sezzjoni kwadra.
Metallur[ija elementari, ]adid u
azzar.
Kif tbiddel il-forma ta’ materjal
tond u kwadru.
U\u tal-qisien u kumpassi.
Ti[bid ta’ ponta ta’ l-iskarpell,
ponta kwadra, ponta tonda.
Ta]ri[ Teoriku Ta]ri[ Prattiku
Stima ta’ materjal me]tie[ g]al
xog]ol tal-for[a.
Ingast, ti[bid u g]emil ta’ kanali.
Kalkolu tal-pi\ approssimattiv
kull pied ta’ vireg tal-]adid u azzar.
Formar, twessieg] u titqib ta’
collars.
Stima ta’ tulijiet approssimattivi
ta’ materjal me]tie[ g]al ti[bid u
xog]ol tal-jumping.
Tg]awwi[ ta’ angoli bir-rokna
kwadra.
Tifsir u natura ta’ weldjar bin-nar. G]oti ta’ forma ibbuzzata,
tag]wi[ u [ogiljar.
Kondizzjonijiet [enerali me]tie[a
biex tiwweldja tajjeb.
G]emil ta’ shackle pins u strap
hinges.
Xorta ta’ weldjar jew scarf. Xog]ol bil-for[a ta’ xorta
komuni ta’ fastening, jointings u
connections, ]fief u tqal.
Ta]ri[ Teoriku Ta]ri[ Prattiku
Xog]ol bil-for[a ta’ azzar ta’ l-
g]odda.
Xog]ol tal-for[a.
Temperatura tal-for[a. Produzzjoni ta’ bubini, wrench
hooks, double eye lever, lever arms,
stays, box spanners, `appetti, viti
thumb, vireg accentric, reversing
lever, vireg li jikkonnettu, brake
shafts, staneg, `rieki.
S]ana addattata g]al ]adid u
azzar.
Ta]ri[ Teoriku Ta]ri[ Prattiku
Sistemi ta’ pressjoni g]olja u
pressjoni baxxa.
Id-depo\itu ta’ qtar fuq wi`` `att.
Tag]mir ta’ weldjar bi pressjoni
g]olja.
Weldjar ta’ kantunieri bl-u\u ta’
filler rods, butt welds, fillet welds,
tee joints.
Regolaturi ta’ pressjoni. Weldjar ta’ ]adid fondut bil-
bron\.
Blowpipes u l-bekk. Kif tibni fuq ]adid fondut.
Manka u konnessjonijiet tal-gass. Qtug] ta’ pjan`i u ta’ pajpijiet bl-
a`itilena ossi[enata.
10 L.S.343.14 ]
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16
WELDJAR BL-ELETTRIKU
Meta ma jkunx hemm fa`ilitajiet ta’ weldjar, g]andhom isiru
arran[amenti biex l-iwweldjar isir fi stabbiliment approvat g]al hekk mid-
Direttur tax-Xog]ol, ta]t it-tmexxija ta’ g]alliema li jkollhom esperjenza.
IR-RABA’ SENA
It-tieni sitt xhur
IL-}AMES SENA
TAQSIMA VI - SENG}A TA’ FUNDATUR
1. Il-perijodu ta’ tag]lim fis-seng]a ta’ fundatur g]andu jkun ta’
erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ tag]lim, l-apprendisti g]andhom
jing]ataw ta]ri[ teoriku u prattiku f’dan li [ej:
(a) Xog]ol tal-Fonderija inklu\: il-kura u l-u\u ta’ l-ghodda tal-
fonderija u l-a``essorji; infurmar bir-ramel frisk biex
L-immuntar ta’ tag]mir.
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà  u
kura tat-tag]mir.
Il-fjamma tal-blowpipe.
Metodi ta’ weldjar u
manipulazzjoni tal-blowpipe.
Teknika ta’ l-iwweldjar.
Preparazzjoni ta’ joints g]al azzar
artab.
Applikazzjoni ta’ weldjar tal-
bron\ fuq ]adid fondut.
Ta]ri[ Teoriku Ta]ri[ Prattiku
Prin`ipji [enerali ta’ l-iwweldjar
bl-elettriku.
Id-depo\itu ta’ qtar kontinwu
f’posizzjoni `atta.
Weldjar ta’ joint imrikkba
f’posizzjoni `atta.
Tag]mir ta’ l-iwweldjar.
Weldjar bl-elettriku; prekawzjo-
nijiet g]as-sigurtà .
Weldjar ta’ tee joints.
Weldjar mad-dawra u fl-irkejjen.
Weldjar ta’ pjan`i tal-metall light
gauge.
Ta]ri[ Teoriku Ta]ri[ Prattiku
Materjal u l-u\u tieg]u. Prattika fit-trattib, tqawwija u fit-
tempra ta’ azzar ta’ l-g]odda.
Metallur[ija elementari ]adid u
azzar.
G]emil ta’ g]odda.
Punches, drifts, jullers sets, hot
sets, swages, hand mandrel, bolster
for harrow tal-]adid.
Ta]ri[ Teoriku Ta]ri[ Prattiku
Is-s]ana addattata ta’ ]adid u
azzar.
Xog]ol tal-for[a ta’ rkejjen,
xikel, gan[, a``essorji ta’ katina.
Kif tinnormalizza, trattab,
tqawwi, temperatura ta’ qawwa,
tg]addas fl-ilma g]at-tempra u
tag]ti forma.
G]odda li terfa’ biha.
Xog]ol tal-for[a g]al metalli li
ma jkunx fihom ]adid.
Terminolo[ija w\ata fis-seng]a
ta’ ]addied.
G]emil ta’ molol, trattib,
normalizzazzjoni u temprar.
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16 [ L.S.343.14 11
tipprodu`i xog]ol tal-fondut, billi tu\a’ taqlib ta’ ta]t fuq,
tg]addis u forom miftu]in; infurmar bir-ramel xott; infurmar
bit-tafel; tag]mel l-animi fit-tafal u fir-ramel ta\-\ejt; ta]lit
u titwib ta’ metalli li ma fihomx ]adid biex isiru legaturi;
tidwib ta’ gi\a u ]adid fondut antik biex isir ]adid fondut
[did; kif ja]dem u l-forn kif tiksih, kif isir il-qlieg], kif tibni
t-toqba ta’ l-iskart u t-toqba tal-]adid imdewweb, kif timla’
l-forn bil-fa]am, bil-]adid u bil-[ebel tal-[ir, kif tifta] it-
toqba biex jo]ro[ il-]adid u tag]laqha.
(b) Ramel g]all-forom: minn x’hiex hu mag]mul u l-
proprjetajiet fi\i`i tieg]u.
(`) Metalli li fihom il-]adid u metalli li ma fihomx ]adid:
karatteristi`i u proprjetajiet fi\i`i.
(d) Legaturi (komuni): minn x’hiex huma mag]mula u l-
proprjetajiet fi\i`i tag]hom.
(e) Fuel: Fa]am tal-]a[ra, fa]am tal-kokk u \ejt, l-u\u tag]hom
fix-xog]ol ta’ fonderija; kif isir il-fa]am tal-kokk mill-
fa]am tal-]a[ra.
(f) Prekawzjonijiet g]as-sigurtà  fil il-]wienet tax-xog]ol.
TAQSIMA VII - SENG}A TA’ WELDER
1. Il-perijodu ta’ tag]lim fis-seng]a ta’ welder g]andu jkun ta’ erba’
snin.
2. Matul kull wa]da minn dawk is-snin, l-apprendisti g]andhom
jing]ataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku kif spe`ifikat hawn ta]t:
L-EWWEL SENA
Ta]ri[ Teoriku Ta]ri[ Prattiku
Trattament [enerali ta’ prin`ipji
ba\i`i u l-pro`ess ta’ l-iwweldjar;
paragun fil-qosor ma’ metodi o]ra
ta’ kif tg]aqqad il-metalli.
Introduzzjoni fit-tag]mir tal-
]anut ta’ l-iwweldjar.
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà  fl-
iwweldjar bl-a`itilena ossi[enata u
weldjar bl-elettriku b’mod
partikolari l-mod korrett ta’ earthing
ta’ tag]mir ta’ l-elettriku,
protezzjoni ta’ l-g]ajnejn u tal-wi``
matul l-iwweldjar u l-qtug].
Impjant ta’ weldjar; filler rods;
electrodes u x-xog]ol tag]hom;
regolamenti dwar l-iwweldjar;
protezzjoni ta’ tag]mir ta’ l-
iwweldjar; l-evitar ta’ ]ela ta’
electrodes; materjal u l-kwalitajiet
tieg]u g]all-iwweldjar; metodi tal-
]anut tax-xog]ol biex jing]araf il-
]adid u l-azzar.
Magazzina[[ u kif tu\a’
b’sigurezza `-`ilindri tal-gass,
prekawzjonijiet g]all-]ruq.
Prekawzjonijiet g]as-sigurtà  li
g]andhom ji[u m]arsa fl-u\u tat-
tag]mir.
A`itilena Ossi[enata A`itilena Ossi[enata
Xog]ol ta’ komponenti ta’
pressjoni baxxa u g]olja fis-sistema
ta’ weldjar bl-a`itilena ossi[enata.
Metodi ta’ `ilindri li jissupplixxu l-
a`itilena ossi[enata, kontenuti u rata
ta’ ]ru[.
Armar u t]addim ta’ tag]mir ta’
weldjar bl-a`itilena ossi[enata;
a[[ustament ta’ fjamma u
pressjonijiet ta’ gass addattati g]al
daqsijiet ta’ bekk differenti dwar
xog]ol li jkun qed isir.
Struttura ta’ ossidemu tal-fjamma
ta’ a`itilena ossi[enata ta’ settjar ta’
fjamma u l-u\u tag]hom,
temperaturi u applikazzioni.
(Azzar Artab)
Depo\itu ta’ qtar fuq wi`` `att
ming]ajr l-u\u tal-filler rod.
G]a\la tal-bekk korrett u d-daqs
ta’ filler rods; kontroll tal-velo`ità
tal-gass u kif jeffettwa l-prattika ta’
l-iwweldjar.
Weldjar ta’ kantunieri ming]ajr l-
u\u ta’ filler rods.
Depo\itu ta’ qtar b’filler rod fuq
wi`` `att.
12 L.S.343.14 ]
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16
IT-TIENI SENA
Manipulazzjoni tal-filler rod u
tal-blow pipe; kif jeffettwaw il-]effa
ta’ l-iwweldjar. Teknika ta’ l-
iwweldjar tal-ward tax-xellug u l-
ward tal-lemin; angolu tal-blow
pipe, u tal-filler rod. Vanta[[i u
limitazzjonijiet. Metodi ta’ bidu
mill-[did g]all-evitar ta’ ]ofor.
Bini ta’ saffi ta’ metall ta’ l-
iwweldjar biex isiru welds tar-rokna
b’filler rod.
G]emil ta’ butt welds.
G]emil ta’ lap welds.
G]emil ta’ fillet welds u ta’ tee
joints.
Weldjar f’posizzjoni wieqfa.
Weldjar f’post f’saqaf.
Weldjar ta’ materjal light gauge.
Weldjar bl-Elettriku Weldjar bl-Elettriku
Deskrizzjoni ta’ funzjoniijet
ba\i`i u sempli`i ta’ kurrent li
jinbidel u tag]mir ta’ weldjar bl-
elettriku bil-kurrent dirett,
gradazzjoni tal-kurrent, `irkuwitu
stabbillit u volta[[ g]all-iwweldjar.
Armar u t]addim ta’ kurrent li
jinbidel u tag]mir ta’ weldjar bl-
elettriku bil-kurrent dirett.
L-electric arc u x-xog]ol tieg]u
f’electrodes li jin]lew u li ma
jin]lewx, weldjar bl-elettriku.
Kif tixg]el u \\omm l-
a[[ustament tal-kurrent ta’ l-arc, u
l-qawwa tal-kurrent addattata g]al
daqsijiet ta’ l-electrodes u ]xuniet
ta’ pjan`i differenti.
Fffetti prodotti minn kisi bl-
electrode difettu\.
Teknika ta’ Iwweldjar bl-
Elettriku. (Fuq azzar artab).
Sezzioni tal-valur tal-kurrent
korrett g]ad-daqs ta’ l-electrode.
Kif i\\omm u tikser l-arc; l-
angolu li \\omm l-electrode max-
xog]ol; weaving ta’ l-electrode;
]ofra u penetrazzjoni ta’ l-arc; it-tul
ta’ l-arc u vulta[[ ta’ l-arc; qawwa
ta’ kurrent g]all-iwweldjar;
stabbilità  ta’ l-arc; arc blow.
Effett tat-tibdil fil-volta[[ ta’
provvista.
Metodi kif tqabbad l-arc, ksur ta’
l-arc, tqabbid mill-[did, effetti tal-
kontroll tas-slag tal-kurrent tat-tul
ta’ l-arc, ]effa, angolu ta’ l-
electrode f’posi\zjonijiet differenti.
G]a\la tat-tip ta’ joint, plain butt
joint, single vee butt joint, double
vee butt joint, double U butt joint,
single vee tee joint, single fillet lap
joint, double fillet lap joint, flush
corner joint, joint tar-rokna nofs
tond, joint tar-rokna s]i]a,
intermitted welds, tack weld; qisien
ta’ welds, rinfurzar ta’ welds;
posizzjoni tal-welds, mindud jew
wieqaf; wieqaf fuq; wieqaf isfel;
f’saqaf.
Kwantità  ta’ metall depo\itat.
Deskrizzjoni sempli`i ta’ tag]mir
an`illari g]all-iwweldjar u g]odod
me]tie[a g]all-iwweldjar bl-
a`itilena ossi[enata u bl-elettriku.
Kwalitajiet ta’ preparazzjoni
g]all-iwweldjar, metodu ta’
preparazzjoni, settjar ta’ gaps.
Ta]ri[ Teoriku Ta]ri[ Prattiku
A`itilena Ossi[enata A`itilena Ossi[enata
Teknika ta’ weldjar g]all-g]emil
ta’ butt lap u tee joints.
Weldjar bil-gass ta’ pajpijiet ta’
azzar artab li jkunu f’posizzjoni li
jduru jew f’posizzjoni fissa.
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16 [ L.S.343.14 13
IT-TIELET SENA
Effett tal-forma ta’ fellet weld,
leg length u throat thickness.
Weldjar ta’ tubi light gauge, butt
weld, seam weld, tubi ma’ u`u]
`atti; weldjar ta’ pjan`a mqeg]da
ma’ tubi; pjan`a insert ma’ tubi; tee
joint fit-tubi; weldjar ta’ pjan`i fi
truf is-saqaf ma’ tubi; lattice tubing;
joints.
Kif tag]raf difetti f’joints
iwweldjati bil-gass kif imfissra bil-
Bitish Standard 1295.
Deskrizzjoni sempli`i ta’ blow
pipe g]all-iwweldjar bil-gass g]as-
sistemi bi pressjoni baxxa u bi
pressjoni g]olja; regolamenti, kura u
operazzjoni ta’ pressjoni tal-gass fi
stadju wie]ed u f’diversi stadji,
prekawzjonijiet g]as-sigurtà .
Weldjar bil-bron\ fuq pjan`i ta’ l-
azzar artab bi ]xuniet differenti.
Weldjar bil-bron\ ta’ lap joints.
Weldjar bil-bron\ ta’ ]adid
fondut.
Weldjar bl-Elettriku Weldjar bit-tidwib ta’ ramm
a]mar.
Pro`edura u teknika ta’ weldiar
g]all-g]emil ta’ butt, lap u tee fillet
joints fuq pjan`i u joints tal-
pajpijiet.
Bri\ar fuq il-bron\ u ramm
a]mar.
Weldjar ta’ ]adid fondut, b’filler
rods tal-]adid fondut.
Deskrizzjoni sempli`i ta’ mpjant
ta’ l-iwweldjar li ja]dem fuq kurrent
li jinbidel jew kurrent dirett.
Bini fuq pjan`i tal-]adid fondut.
Weldjar ta’ aluminju fuq pjan`i 1/
16", 1/8", 1/4" u 1/2".
Konnessjonijiet ta’ tag]mir ta’ l-
iwweldjar mal-main ta’ l-elettriku;
arran[amenti ta’ earthing; u\u ta’
tag]mir g]all-kejl fl-iwweldjar bl-
elettriku.
Lap joint, fillet weld fuq tee
joints, weld tat-tarf, kantuniera ta’
barra.
Weldjar bl-Elettriku
Ammeters, voltmeters, long test
ammeters.
Bini ta’ saffi ta’ metall ta’ l-
iwweldjar fuq wi`` `att.
Kapa`ità  g]all-iwweldjar bl-
elettriku ta’ diversi metalli.
Bini ta’ shaft jew wi`` tond.
Weldjar ta’ pajpijiet ta’ l-azzar
artab f’posizzjoni li jduru jew
f’posizzjoni fissa. 
Weldjar ta’ tubi; weldjar ta’ tee
joint fit-tubi; weldjar ta’ plan`i fi
truf is-saqaf fuq tubi.
Weldjar ta’ lattice tubing joints.
Weldjar ta’ ]adid wrought; ]adid
li jkollu per`enta[[ baxx ta’
karbonju, azzar high tensile.
Weldjar ta’ ]adid fondut.
Weldjar ta’ azzar li ma
jissaddadx.
Weldjar ta’ ramm a]mar, ramm
isfar, phosphor bronze u aluminju.
Weldjar ta’ azzar galvanizzat.
Weldjar bil-metodu step back.
Weldjar bil-block sequence.
Weldjar bil-wandering
sequences.
Ta]ri[ Teoriku Ta]ri[ Prattiku
14 L.S.343.14 ]
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16
Qtug] bl-A`itilena Ossi[enata,
kimika tal-qtug] bl-a`itilena
ossi[enata; effetti tal-qtug] ta’ l-
azzar; pro`essi ta’ qtug] bl-a`itilena
ossi[enata.
Qtug] ta’ pjan`i bl-a`itilena
ossi[enata.
Prin`ipji [enerali ta’ qtug] bil-
fjamma.
Qtug] g]ad-dritt bl-u\u ta’
gwida; qtug] ta’ pjan`i, testaturi
diversi ta’ preparazzjoni tal-weld.
Teknika tal-qtug] bil-fjamma. Tis]in bl-eg]rik ta’ weldjar fuq
il-joint iwweldjata.
Qtug] bil-fjamma bl-idejn. Qtug] ta’ ]xuniet differenti ta’
pjan`i.
Qtug] bil-fjamma bil-makna. Qtug] ta’ pajpijiet, vireg
angolati, vireg forma tee, vireg
forma I.
Teknika ta’ operazzjoni wa]da ta’
l-iwweldjar bil-gass ’il fuq
f’direzzjoni vertikali, teknika tan-
na]a tal-lemin; vanta[[i u
limitazzjonijiet.
Qtug] ta’ toqob tondi bl-u\u tat-
trammel gauge.
Iwweldjar ta’ pajpijiet bil-gass
biex jifil]u pressjoni qawwija.
Teknika ta’ l-iwweldjar ’il fuq u
’l isfel f’direzzjoni vertikali.
Vanta[[i u limitazzjonijiet.
Weldjar ta’ pjan`i ta’ l-azzar
artab fil-fabbrikazzjoni u fit-tiswija.
Butt welds f’pajpijiet ta’ azzar
artab bl-iwweldjar bl-idejn bl-u\u
tal-metal arc.
Qtug] ta’ skorfini fuq boltijiet
ming]ajr ma ssir ]sara lill-kamini.
Il-]tie[a li azzar li ji[i trattat bis-
s]ana ji[i msa]]an minn qabel.
Weldjar ta’ butt, lap u fillet joints
f’linji ta’ pajpijiet.
Teknika ta’ l-iwweldjar g]at-
tiswija u manutenzjoni ta’ ]adid
fondut.
Kif b`ejje` deterjorati f’tag]mir
ta’ l-in[inerija ji[u irran[ati.
Kaw\i ta’ diformazzjoni matul u
wara l-iwweldjar. Kontroll tad-
diformazzjoni.
Kif partijiet deterjorati li ma
fihomx ]adid f’tag]mir ta’ l-
in[inerija ji[u irran[ati.
Difetti [enerali fil-welds kif
jidhru fi spezzjon bl-g]ajn,
e\aminar fil-]anut tax-xog]ol,
e\amijiet mikroskopi`i kif imfissra
fil-British Standard 1295. Kaw\i u
rimedji ta’ difetti.
Aktar prattika fit-teknika right
ward u left ward.
Weldjar bl-Elettriku
Butt welds fi pjan`i bejn il-1" u \-
2" f’posizzjoni downhand.
Provi sempii`i fil-]wienet tax-
xog]ol - bend test, nick and oil weld
tests.
Double vee butt welds fi pjan`i
ta’ ]xuna bejn in-1/2" u t-3/4"
f’posizzjoni vertikali.
Tqeg]id ta’ straight runs fuq
pjan`a ta’ ]xuna approssimattiva ta’
3/8" f’posizzjoni overhead.
Fillet welded tee joints fi pjan`a
ta’ ]xuna approssimattiva ta’ 3/16"
f’posizzjoni overhead.
Tqeg]id ta’ pads b’]afna saffi
b’azzar li jifla] g]ad-deterjorar
f’posizzjoni vertikali.
Weldjar ta’ flan[ijiet 3/8" sa 1/2"
ma’ pajpijiet. L-iwweldjar g]andu
jsir bit-tidwir.
Weldjar fil-post ta’ ferg]at tal-
joints ta’ pajpijiet li jkunu ndaqs
jew mhux indaqs.
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16 [ L.S.343.14 15
IR-RABA’ SENA
L-Ewwel sitt xhur
Butt joints, bi`-`rieki tal-backing,
f’pajpijiet ta’ dijametru bejn i\-2" u
l-4".
Multi run weld f’azzar li ji[i
trattat bis-s]ana biex ti[i murija l-
]tie[a ta’ tis]in minn qabel, biex
ji[u evitati tendenzi ta’ tixqieq
Kif partijiet deterjorati f’tag]mir
ta’ l-in[inerija ji[u irran[ati.
Tiswija ta’ ]adid fondut
f’makkinarju u tag]mir.
Ta]ri[ Teoriku Ta]ri[ Prattiku
A`itilena Ossi[enata A`itilena Ossi[enata
Filler rods g]al ]ti[iet ta’
iwweldjar bil-gass kif imfisser fil-
British Standard 1453.
Kisi bil-bron\ bit-tqeg]id ta’ qtar
dritt sopprapost fuq u`u] `ilindri`i.
Teknika ta’ weldjar bil-gass
f’weldjar bil-fusion u weldjar bil-
bron\.
}adid fondut jew pajp ta’ l-azzar.
Weldjar bl-Elettriku Butt u fillet joints bejn metalli
diversi 1/16" ramm a]mar ma’
ramm isfar, galvanizzat ma’ ramm
a]mar, `omb ma’ ramm isfar jew
ramm a]mar.
Klassifika ta’ electrodes g]all-
u\u fl-iwweldjar bl-elettriku kif
imfisser fil-British Standard 1719.
Teknika ta’ weldjar fil-]adid
fondut g]al welds li jin]admu bil-
makna.
Weldjar bil-bron\ ta’ butt, tee u
lap joints fi pjan`i tar-ramm a]mar
ta’ 1/16" u 1/8".
Xjenza elementari ta’ l-
iwweldjar, espansjoni u
kontrazzjoni. Kejl ta’ temperatura,
kondizzjoni, konvensjoni u
radjazzjoni; kwalitajiet mekkani`i
ta’ metalli komuni.
L-iwweldjar bil-bron\ ta’ bell
joints u branch pipe joint f’tubu tar-
ramm a]mar bein il-1" u \-2".
Il-bri\ar bil-fjamma ta’ tee u lap
joints f’aluminju ta’ ]xuna ta’ 1/16"
u 1/8".
Weldjar ta’ forom li ma jkunx
fihom ]adid li jkunu je]tie[u tis]in
minn qabel b’mod partikolari forom
ta’ l-aluminju, forom li jkollhom i\-
\ingu b]ala ba\i u forom ta’ legaturi
bil-magnesium.
Tiswija ta’ forom li ma fihomx
]adid fi fran tal-mag]dum bl-u\u ta’
fa]am jew fjamma bil-gass bl-arja,
fusion g]al kollox u weldjar bil-
bron\.
Il-forma mill-[did ta’ snin tal-
gass kbar tal-]adid fondut, bl-
istaddjar u bit-tqeg]id ta’ bron\.
Butt welds f’azzar austenitic fuq
1/16" sa 1/8" fil-posizzjoni
downhand u vertikali.
16 L.S.343.14 ]
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16
IR-RABA’ SENA
It-tieni sitt xhur
Matul dan il-perijodu l-apprendisti g]andhom jispe`jalizzaw f’taqsima
partikolari ta weldjar applikat li ti[i mag]\ula mid-Direttur li j\omm
quddiem g]ajnejh kemm il-]ti[iet tal-prin`ipal kif ukoll ix-xewqat u l-
kapa`ità  ta’ l-apprendista.
TAQSIMA VIII - SENG}A TA’ PANEL BEATER
1. Il-perijodu ta’ tag]lim fis-seng]a ta’ panel beater g]andha tkun
ta’ erba’ snin.
2. Matul dak il-perijodu ta’ tag]lim, l-apprendisti g]andhom
jing]ataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku spe`ifikat hawn ta]t: 
(a) Xog]ol ta’ panel beating li jinkludi: g]emil, tiswija, tqeg]id
u twa]]il bl-id jew bil-makna ta’ partijiet tal-pjan`i tal-
metall kif ikun me]tie[ mag]dud ]dim, martellar, tag]wi[,
qtug], [on[ir, intaljar, tidwir, ti[bid, ftu], g]emil ta’ kanali,
irbattir, titqib, limar, lixxar ta’ truf, ramjar, stanjar, saldjar
]afif u tag]bija, bri\ar, trattib ta’ metalli, ta]fir, titligh u
lixxar.
(b) Xoghol [enerali li jinkludi: u\u ta’ l-g]odda adattata u
strumenti g]all-qies; sinn ta’ g]odda; tis]in adattat ta’
metalli differenti; pasta ta’ l-issaldjar u l-u\u tag]ha; tlestija
ta’ o[[etti li jridu ji[u ibbri\ati jew iwweldjati; kif tu\a l-
g]odda g]all-giljottina, il-jenny machine u makna tar-
rumblar.
(`) Weldjar bl-A`itilena Ossi[enata - tag]rif ta’ l-impjant g]all-
iwweldjar; u\u tal-gassijiet u ta`-`ilindri, regulaturi, blow
pipes u mekkani\mu ie]or g]all-iwweldjar; u\u ta’ l-g]odda
adattata; kura u manutenzjoni ta’ dak imsemmi hawn fuq.
Kif tipprepara x-xog]ol ghall-iwweldjar fl-a]jar posizzjoni li
tista’ u skond il-pro`edura tal-weldjar; tidwib ta’ metalli
biex isir il-weldjar; weldjar tat-truf u kantunieri; xog]ol fuq
u madwar pjan`i kwadri; tag]qid ta’ kantunieri; xog]ol ta’
pjan`i fuq xulxin; kif tiwweldja tubu ma’ pjan`a u rkejjen
f’kantunieri; tag]qid ta’ tubi; tees, kantunieri,
intersezzjonijiet, minkeb; bri\ar bil-bron\; it-teknika kif
tapplika s-s]ana lokalizzata u totali; mili ta’ u`u]; qtug] bin-
nar; titqib bin-nar; weldjar madwar kanen, tag]qid ta’ kanen
komuni, minkeb g]amla T, minkbejn u reducers.
Butt u fillet joints bejn metalli
differenti 1/4" ramm isfar ma’ azzar
artab, azzar bil-manganese ma’
azzar b’ligatura baxxa, azzar li ma
jsaddadx ma’ azzar artab, ]adid
fondut ma’ azzar artab.
L-iwweldjar ta’ ]adid fondut li
jkun je]tie[ tis]in g]al kollox minn
qabel, tis]in lokalizzat minn qabel
jew tis]in indirett minn qabel
b’electrodes li jkun fihom u li ma
jkunx fihom il-]adid.
Il-kisi iebes ta’ ]adid fondut bejn
3/8" sa 1/2" bl-u\u tat-teknika tal-
buttering.
L-u\u ta’ electrodes li jkun fihom
u li ma jkunx fihom il-]adid g]all-
iwweldjar ta’ u`u] miksura tas-
sezzjoni ]oxna fuq ]adid fondut.
Weldjar ta’ pajpijiet ta’ pressjoni
qawwija ta’ diversi ]xuniet
f’posizzjoni ta’ rotazzjoni u fissa.
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16 [ L.S.343.14 17
(d) Prekawzjonijiet g]as-sigurtà  fil-]wienet tax-xoghol.
(e) Fuq g]a\la tal-prin`ipal l-apprendista jista’ ji[i mg]allem
ukoll 
JEW
Weldjar bl-Elettriku
(i) Tag]rif tat-tag]mir g]all-iwweldjar li jinkludi: l-u\u
tal-[eneraturi ta’ l-elettriku, re\istenzi, ammeters,
voltmeters, electrodes, u\u ta’ l-g]odda addattata,
kura u manutenzjoni ta’ dak hawn fuq imsemmi.
(ii) Striking arc ji[ifieri d-depo\itu ta’ qtar ta’ metall
imdewweb, effett ta’ distortion, l-u\u xieraq ta’
kurrent, distanza xierqa ta’ l-electrode mix-xog]ol.
(iii) Xog]ol [enerali ta’ weldjar li jinkludi - preparazzjoni
tax-xog]ol g]all-iwweldjar u posizzjoni u pro`edura
tal-weld; weldjar fuq is-simijiet tan-na]a ta’ barra;
xog]ol, fuq u madwar pjan`i kwadri; xog]ol minn tarf
jew [enb ta’ pjan`i; pjan`i fuq xulxin; xog]ol madwar
`irku; weldjar ta’ `irku fuq pjan`a `atta; kif tifforma
passati ma’ pjan`a mwaqqfa u pjan`a `atta; passati
`irkolari f’saqaf kif ukoll madwar pajpijiet.
JEW
Weldjar bl-A`itilena Ossi[enata
Tag]rif ta’ l-impjant g]all-iwweldjar; u\u tal-gassijiet
u `-`ilindri, regulaturi, blow pipes u mekkani\mu
ie]or g]all-iwweldjar; u\u ta’ l-g]odda addattata;
kura u manutenzjoni ta’ dak hawn fuq imsemmi. Kif
tipprepara x-xog]ol g]all-iwweldjar, posizzjoni u
pro`edura ta’ weldjar; ]ruq ta’ sims bi tlestija g]all-
iwweldjar; weldjar ta’ truf u kantunieri; xog]ol fuq u
madwar pjan`i kwadri; tag]qid ta’ kantunieri; xog]ol
ta’ pjan`i fuq xulxin; kif tiwveldja tubu ma’ pjan`a u
rkejjen f’kantunieri; tag]qid ta’ tubi, tees, kantunieri,
intersezzjonijiet, minkeb, tag]qid flimkien ta’ metalli
differenti; bri\ar bil-bron\ u bil-fidda; it-teknika kif
tapplika s-s]ana lokali u totali; mili ta’ u`u] mikula;
kif isiru mill-[did u`u] iebsa; qtug] bin-nar; titqib
bin-nar; weldjar madwar pajpijiet; tag]qid ta’ kanen
tipi`i, tees, bends, elbows u reducers, flan[ijiet.
Sostitwita:
A.L. 37 ta’ l-1971;
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977;
A.L. 80 ta’ l-1979.
IT-TIENI SKEDA
(Artikolu 8)
Pagi li jit]allsu lill-Apprendisti
Il-pagi li jit]allsu lill-apprendisti fis-snajja’ imsemmija
f’dan il-pro[ett g]andhom ikunu kif [ej:
(a) meta t-tag]lim ikun g]al tliet snin:
Sena: Pagi fil-
[img]a
L-ewwel .................................... Lm14.56,0
It-tieni ....................................... Lm16.57,0
It-tielet ...................................... Lm18.57,0
(b) meta t-tag]lim ikun g]al erba’ snin:
Sena: Pagi fil-
[img]a
18 L.S.343.14 ]
PRO{ETT DWAR L-IN{INERIJA MEKKANIKA U SNAJJA 
LI JAG}MLU MAG}HA- PRO{ETT NRU. 16
L-ewwel .................................... Lm10.55,0
It-tieni ....................................... Lm13.22,0
It-tielet ...................................... Lm15.90,0
Ir-raba’ ..................................... Lm18.57,0
(`) meta t-tag]lim ikun g]al ]ames snin:
Sena: Pagi fil-
[img]a
L-ewwel .................................... Lm10.55,0
It-tieni ....................................... Lm12.55,0
It-tielet ...................................... Lm14.56,0
Ir-raba’ ..................................... Lm16.57,0
Il-]ames .................................... Lm.18.57,0.
