PRO{ETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PRO{ETT NRU. 18 [ L.S.343.16 1
LE{ISLAZZJONI SUSSIDJARJA 343.16
PRO{ETT DWAR FITTERS TA’ L-ELETTRIKU
- PRO{ETT NRU. 18
16 ta’ April, 1971
L-AVVI| LEGALI 28 ta’ l-1971, kif emendat bl-Avvi\i Legali 124 ta’ l-
1976, 61 u 86 ta’ l-1967, 51 ta’ l-1978 u 80 ta’ l-1979.
Titolu u 
applikazzjoni.
Kap. 343.
1. It-titolu ta’ dan il-Pro[ett hu Pro[ett dwar Fitters ta’ l-
Elettriku - Pro[ett Nru. 18 - u g]andu japplika g]as-seng]a ta’
fitter ta’ l-elettriku f’stabbiliment, liema xog]ol qed ji[i b’dan
jissejja] seng]a skond it-tifsir u g]all-finijiet ta’ l-Att dwar is-
Servizzi ta’ Impieg u Ta]ri[.
Tifsir.
Emendat:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977.
Kap. 252.
2. F’dan il-pro[ett, kemm-il darba r-rabta tal-kliem ma
te]tie[x xort’o]ra -
"festi tas-soltu" tfisser il-[ranet (barra l-}add) dikjarati g]al dak
i\-\mien b]ala btajjel pubbli`i skond jew ta]t l-Att dwar il-Jum
Nazzjonali u Btajjel Pubbli`i o]ra;
"Direttur" tfisser id-Direttur tax-Xog]ol u tinkludi kull uffi`jal
tad-Dipartiment tax-Xog]ol awtorizzat minnu bil-miktub kif imiss
biex ja[ixxi minfloku;
"sig]at tax-xog]ol" tfisser il-]in f’kull [urnata li matulu l-
apprendisti jkunu g]ad-disposizzjoni tal-prin`ipal esklu\i l-
intervalli permessi g]all-ikel u g]all-mistrie], i\da nklu\ kull
perijodu ta’ tag]lim spe`ifikat mid-Direttur jew nuqqas mill-post
tan-negozju tal-prin`ipal bil-permess tal-prin`ipal.
Kwalifiki g]ad-
d]ul.
Emendat:
A.L. 51 ta’ l-1978.
3. (a) Ebda persuna ma tista’ ti[i mpjegata b]ala apprendista
ta]t il-pro[ett spe`ifikat fit-Taqsima I ta’ l-Iskeda
kemm-il darba ma ji[ix muri g]as-sodisfazzjon tad-
Direttur li dik il-persuna tkun spi``at jew ir-raba’ sena
ta’ Skola Sekondarja jew il-kors kollu ta’ l-Iskola tas-
Snajja’.
(b) Ebda persuna ma tista’ ti[i mpjegata b]ala apprendista
ta]t dan il-pro[ett specifikat fit-Taqsima II ta’ l-Iskeda
kemm-il darba dik il-persuna ma tkunx spi``at b’mod
sodisfa`enti kors tekniku approvat li jwassal g]al
~ertifikat fl-E\ami Intermediate tas-City and Guilds
tal-London Institute fis-seng]a relattiva jew g]al-
Li`enza A ta’ l-Electrical Wireman jew jekk ma tkunx
g]addiet e\ami miktub jew orali jew it-tnejn ta’ dak il-
livell.
Perijodu ta’ ta]ri[.
g]alih g]andhom ikunu dawk spe`ifikati fit-Taqsima I u fit-
Taqsima II, skond il-ka\, ta’ l-Ewwel Skeda.
Obbligu ta’ 
prin`ipal.
5. Prin`ipal li j]addem apprendisti skond dan il-pro[ett ikun
obbligat li j]arri[hom u jag]tihom il-fa`ilitajiet li jit]arr[u skond
id-disposizzjonijiet ta’ dan il-pro[ett.
2 L.S.343.16 ]
PRO{ETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PRO{ETT NRU. 18
Klassijiet ta’ 
istruzzjoni.
6. (1) Id-Direttur jista’ jispe`ifika b’avvi\ bil-miktub mog]ti
lill-prin`ipal dawk il-klassijiet ta’ istruzzjoni li l-apprendisti
mpjegati ta]t dan il-pro[ett g]andhom jattendu. Dawk il-klassijiet
ma g]andhomx jie]du i\jed minn g]axar sig]at f’kull [img]a.
(2) Kull prin`ipal hekk av\at g]andu jag]ti lil kull apprendista
mpjegat ta]t dan il-pro[ett, il-fa`ilitajiet biex jattendi dawk il-
klassijiet matul il-perijodu kollu ta’ tag]lim.
(3) Jekk xi apprendista ma jattendix xi klassijiet ta’ istruzzjoni
f’xi [urnata ming]ajr ra[uni [usta, il-prin`ipal ikollu d-dritt li
jnaqqas mill-paga ta’ l-apprendista tnaqqis ta’ minn tnax wie]ed
tar-rata fil-[img]a dwar kull nofs ta’ nhar jew parti minnu li jonqos
li jattendi:
I\da meta l-apprendista jkun im]addem [img]a ta’ ]amest
ijiem it-tnaqqis g]andu jkun bir-rata ta’ minn g]axra wie]ed tar-
rata fil-[img]a dwar kull nofs ta’ nhar jew parti minnu li jonqos li
jattendi.
Sig]at ta’ xog]ol u 
sahra.
7. (1) Is-sig]at ta’ xog]ol ta’ apprendisti mpjegati ta]t dan il-
pro[ett ma g]andhomx ikunu i\jed minn disa’ sig]at f’kull [urnata:
I\da l-prin`ipali jistg]u j]addmu apprendisti bis-sahra bl-
approvazzjoni tad-Direttur, li jista’ jimponi dawk il-kondizzjonijiet
li jidhirlu xierqa, bir-rati ta’ ]las li [ejjin:
(a) g]all-]in kollu ma]dum i\jed minn disa’ sig]at kuljum
- ]in u nofs;
(b) g]all-]in kollu ma]dum i\jed minn ]amsa u erbg]in
sieg]a f’xi [img]a, esklu\ kull ]in im]allas bir-rati ta’
sahra - ]in u nofs;
(`) g]all-]in kollu ma]dum fil-}dud u fil-vaganzi tas-
soltu - ]in doppju.
(2) L-apprendisti ta’ ta]t is-16-il sena ma jistg]ux ikunu
mpjegati bejn il-11 p.m. ta’ jum u s-6 a.m. tal-jum ta’ wara.
Pagi. 8. Il-pagi li g]andhom jit]allsu lill-apprendisti ta]t dan il-
pro[ett ikunu dawk spe`ifikati fit-Tieni Skeda.
I\da apprendista ma jkunx awtomatikament intitolat g]all-
]las tal-paga og]la relattiva kemm-il darba fil-fehma tad-Direttur
ma jkunx \amm progress sodisfa`enti.
Mistrie] fil-
[img]a.
9. L-apprendisti jing]ataw [urnata s]i]a ta’ mistrie] f’kull
[img]a kalendarja.
Vaganzi.
Sostitwit:
A.L. 86 ta’ l-1977.
10. L-apprendisti jkollhom dritt, f’kull sena kalendarja, g]al -
(a) il-vaganzi tas-soltu kollha b’paga s]i]a, u
(b) wara tliet xhur fl-impieg, leave ta’ vaganza ta’ dak in-
numru ta’ [ranet tax-xog]ol b’paga s]i]a li jkun daqs
in-numru ta’ [ranet tax-xog]ol li dak l-apprendist
partikolari normalment ikollu jattendi g]ax-xog]ol
matul perijodu ta’ erba’ [img]at:
I\da -
(a) l-apprendisti kollha li jkun ilhom fl-impieg g]al anqas
PRO{ETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PRO{ETT NRU. 18 [ L.S.343.16 3
minn sena jkollhom dritt g]al dik il-parti ta’ l-
imsemmi leave ta’ vaganza li tkun bi proporzjon g]an-
numru ta’ xhur fl-impieg, u
(b) leave ta’ vaganza ma jistax normalment jittie]ed f’xi
[urnata li fiha l-apprendist ikun me]tie[ jattendi skola
g]al tag]lim teoriku.
Leave g]al mard.
Kap. 318.
11. (1) Wara li jag]mlu l-ewwel sitt xhur ta’ tag]lim, l-
apprendisti jkollhom dritt g]al g]oxrin [urnata leave g]al mard
b’paga s]i]a f’kull sena kalemdarja nieqes kull benefi``ju g]al
mard li g]alih jista’ jkollhom dritt ta]t l-Att dwar is-Sigurtà
So`jali:
I\da `ertifikat mediku li ji``ertifika irnkapa`ità  g]ax-
xog]ol li jkopri l-perijodu ta’ nuqqas g]andu jing]ata lill-prin`ipal,
li jista’ je]tie[ lit-tabib tieg]u li je\amina lill-apprendista.
(2) L-apprendisti ma jkollhomx dritt g]all-]las ta’ xi paga
g]all-ewwel tliet ijiem ta’ kull perijodu ta’ leave g]al mard:
I\da n-numru ta’ [ranet bla ]las ta’ leave g]al mard ma
jitnaqqasx mid-dritt g]al leave g]al mard bi hlas.
Leave g]al luttu.
mewt ta’ xi ]add mnnn dawn li [ejjin: il-mara ta’, ir-ra[el ta’,
omm, missier (jew il-persuna li dak i\-\mien kienet fil-fatt qed
tag]milha ta’ omm jew missier skond il-ka\), iben, bint, ]u jew o]t,
l-apprendista.
Leave g]al 
korriment.
Mi\jud:
A.L. 80 ta’ l-1979.
Kap. 318.
13. Apprendist ikun intitolat g]al sena leave g]al korriment
b’paga s]i]a nieqes l-ammont s]i] ta’ kull benefi``ju g]al
korriment li g]alih apprendist ikollu dritt skond l-Att dwar is-
Sigurtà  So`jali, jekk ikorri waqt il-qadi attwali ta’ dmirijietu u dak
il-korriment ma jkunx min]abba negli[enza kontributorja minn
na]a tieg]u jew min]abba li jkun kiser regoli ta’ ]arsien mill-
periklu stabbiliti mill-management.
L-EWWEL SKEDA
(Artikolu 4)
SENG}A TA’ FITTER TA’ L-ELETTRIKU
TAQSIMA I
Pro[ett ta’ }ames Snin
1. (1) Il-perijodu ta’ tag]lim fis-seng]a ta’ Fitter ta’ l-
Elettriku g]al persuni li ma jkollhomx i`-~ertifikat Intermediate
tas-City and Guilds jew Li`enza A ta’ Electrical Wireman, ikun ta’
]ames snin.
(2) Dak il-perijodu g]andu jkun maqsum f’erba’ partijiet
separati li minnhom l-ewwel, it-tieni, it-tielet u r-raba’ jkunu g]al
perijodu ta’ tnax-il xahar, tmintax-il xahar, erbg]a u g]oxrin xahar
u sitt xhur rispettivament.
2. Matul kull wie]ed minn dawk il-partijiet, l-apprendisti
4 L.S.343.16 ]
PRO{ETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PRO{ETT NRU. 18
jing]ataw ta]ri[ teoriku u prattiku kif spe`ifikat hawn ta]t:
Parti I - L-Ewwel Tnax-il Xahar
 Perijodu ta’ Induzzjoni
Kura u u\u tajjeb ta’ g]odda ta’ l-idejn komuni b]al imrietel,
mazzi, furmaturi, limi, srieraq, pnietel, tornaviti, spanners, tnalji
(inklu\i dawk ta’ l-elettri`isti u dawk bil-ponot tondi), shears,
imqassijiet (inklu\i mqassijiet ta’ l-elettri`isti g]all-qtug] u tqaxxir
ta’ cables \g]ar. Markar sempli`i. Ta]ri[ fl-u\u ta’ limi, segi,
imrietel u furmaturi `atti, riga, skwerra u kumpass. Ta]ri[ fil-
mani[[ ta’ metalli li ma fihomx ]adid u materjali ta’ i\olament.
Ta]ri[ fl-u\u ta’ pnietel, trapani ta’ l-idejn, tapsijiet u dadi,
tornaviti u spanners. Konnessjonijiet ta’ wajerjar elettriku sempli`i
ta’ fili flessibbli ma’ fittings ta’ l-elettriku. U\u ta’ tag]mir ta’ kejl
b]al dividers, gauges tal-wire, blokka ta’ l-immarkar u gauge tal-
fond. Saldjar artab. Introduzzjoni ta’ g]odod u materjali ta’ saldjar.
U\u, kura u manutenzjoni ta’ saldaturi. Ta]ri[ fi-istannjar u l-
[on[ir ta’ partijiet stannjati. E\aminar biex wie]ed jara jekk il-
[on[ituri humiex tajbin u ]\iena. Saldjar ta’ fili komuni b]al V.R.I.
u P.V.C. sa [on[ituri 7/1.6 mm. (7/.064) im\eww[a u Tee. Saldjar
ta’ flexes u komponenti \g]ar ma’ tags u tag-boards. Introduzzjoni
ta’ xog]ol sempli`i tat-torn.
Parti II - It-Tmintax-il Xahar ta’ Wara
Iwwajerjar u E\aminar ta’ Servizz ta’ Dawl u Power
Sweating lugs fuq cables u preparazzjoni tat-truf tal-cable. L-
eg]mil u l-u\u ta’ jigs u templates sempli`i, manifatturar ta’
[on[ituri f’bus bars, markar u titqib ta’ panewijiet. U\u tajjeb ta’
trapani ta’ l-elettriku u makni tat-titqib. Prekawzjonijiet ta’
sigurezza. Metodi ta’ kif i\\omm ’l isfel il-b`ejje` tax-xog]ol. U\u
ta’ coolants. Tag]rif ta’ strumenti ta’ kejl li l-aktar jintu\aw b]al
megger, voltmeter u ampermeter. G]emil ta’ `irkuwiti tad-dawl
aktar diffi`li bi switches two-way u intermedjarji. Tqassim ta’
`irkuwiti tad-dawl u tas-s]ana, bini ta’ dawk i`-`irkuwiti minn
unità  tal-kontroll ta’ konsumaturi. Aktar ta]ri[ fis-sistema ta’
wajerjar inklu\i `irkuwiti tondi u a``essorji g]al u\u domestiku u
industrjali. T]aris tar-Regolamenti I.E.E. u prekawzjonijiet ta’
earthing. Wajerjar ta’ `irkuwiti ta’ muturi u tad-dawl fil-kanen.
Parti III - L-Erbg]a u G]oxrin Xahar ta’ Wara
Stallazzjoni u Manutenzjoni ta’ Makkinarju u Tag]mir
Tne]]ija u twa]]il ta’ pulleys, tibdil ta’ ball-bearings minn
xaftijiet ta’ mutur elettriku. U\u ta’ mikrometri, feelers u dial.
|muntar, tindif, e\aminar u tibdil ta’ partijiet danne[[ati, immuntar
mill-[did u e\aminar ta’ muturi elettri`i u switch-gear. E\aminar
ta’ re\istenza ta’ i\olazzjoni. E\aminar u tiswija ta’ gear tal-
kontroll, manifattura ta’ partijiet \g]ar difettu\i u rewinding ta’
overload u contactor coils. Tindif ta’ commutators u tqeg]id ta’
brushes. Armature drop test. Skimmjar ta’ commutators u fondir
tal-mica. Kura u i``ar[jar ta’ batteriji. Tfittix ta’ `irkuwiti u
preparazzjoni ta’ disinni ta’ `irkuwitu. E\aminar biex jinstabu
difetti f’muturi, f’apparati u f’`irkuwiti. Illanjar ta’ muturi u
makkinarju, coupling dirett u drives bi`-`inga o]ra. Sejba ta’ difetti
PRO{ETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PRO{ETT NRU. 18 [ L.S.343.16 5
u e\aminar ta’ transformers ta’ l-iwweldjar u tal-power.
Prekawzjonijiet ta’ sigurezza qabel ma jinbeda x-xog]ol. Immuntar
ta’ makni bil-pedestal u `ekkjar ta’ l-ispazju ta’ l-arja. Tfittix u
sejba ta’ difetti aktar diffi`li f’muturi, f’apparati u f’`irkuwiti.
Parti IV - L-A]]ar Sitt Xhur
Matul l-a]]ar sitt xhur ta’ tag]lim, l-apprendisti jispe`jalizzaw fi
kwalunkwe ferg]a partikolari ta’ xog]ol, li tintag]\el mid-Direttur
meta jie]u in konsiderazzjoni l-]ti[iet tal-prin`ipal u x-xewqa u l-
kapa`itajiet ta’ l-apprendista.
TAQSIMA II
1. (1) Il-perijodu ta’ ta]ri[ fis-seng]a ta’ Fitter ta’ l-Elettriku
g]al persuni li jkollhom i`-`ertifikat Intermediate tas-City and
Guilds jew Li`enza A ta’ l-Electrical Wireman, ikun ta’ tliet snin.
(2) Dak il-perijodu g]andu jitqassam f’erba’ partijiet spparati
li minnhom l-ewwel, it-tieni, it-tielet u r-raba’ jkunu g]al perijodu
ta’ tliet xhur, disa’ xhur, tmintax-il xahar u sitt xhur rispettivament.
 2. Matul kull wa]da minn dawk il-partijiet, l-apprendisti
jing]ataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku spe`ifikat hawn ta]t:
Parti I - L-Ewwel Tliet Xhur
Perijodu ta’ Induzzjoni
Kura u u\u tajjeb ta’ g]odda ta’ l-idejn komuni b]al imrietel,
mazzi, furmaturi, limi, srieraq, pnietel, tornaviti, spanners, tnalji
(inklu\i dawk ta’ l-elettri`isti u dawk bil-ponot tondi), shears,
imqassijiet (inklu\i mqassijiet ta’ l-elettri`isti g]all-qtug] u tqaxxir
ta’ cables \g]ar). Markar sempli`i. Ta]ri[ fl-u\u ta’ limi, segi,
imrietel u furmaturi `atti, riga, skwerra u kumpass. Ta]ri[ fil-
mani[[ ta’ metalli li ma fihomx ]adid u materjali ta’ i\olament.
Ta]ri[ fl-u\u ta’  pniezel, trapani ta’ l-idejn, tapsijiet u dadi,
tornaviti u spanners. Konnessjonijiet ta’ wajerjar etettriku sempli`i
ta’ fili flesibbli ma’ fittings ta’ l-elettriku. U\u ta’ tag]mir ta’ kejl
b]al dividers, gauges tal-wire, blokka ta’ immarkar u gauge tal-
fond. Saldjar artab. Introduzzjoni ta’ g]odod u materjali ta’ saldjar.
U\u, kura u manutenzjoni ta’ saldaturi. Ta]ri[ fl-istannjar u l-
[on[ir ta’ partijiet stannjati. E\aminar biex wie]ed jara jekk il-
[on[ituri humiex tajbin jew ]\iena. Saldjar ta’ fili komuni b]al
V.R I. u P.V.C. sa [on[ituri 7/1.6 mm. (7/.064) im\eww[a u Tee.
Saldjar ta’ flexes u komponenti \g]ar ma’ tags u tag-boards.
Introduzzjoni ta’ xog]ol sempli`i tat-torn.
 Parti II - Id-Disa’ Xhur ta’ Wara
Iwwajerjar u E\aminar ta’ Servizz ta’ Dawl u Power
Sweating lugs fuq cables u preparazzjonijiet tat-truf tal-cable. L-
eg]mil u l-u\u ta’ jigs u templates sempli`i, manifatturar ta’
[on[ituri f’bus bars, markar u titqib ta’ panewijiet. U\u tajjeb ta’
trapani ta’ l-elettriku u makni tat-titqib. Prekawzjonijiet ta’
sigurezza. Metodi ta’ kif i\\omm ’l isfel il-b`ejje` tax-xog]ol. U\u
ta’ coolants. Tag]rif ta’ strumenti ta’ kejl li l-aktar li jintu\aw -
b]al megger, voltmeter u ampermeter. G]emil ta’ `irkuwiti tad-
dawl aktar diffi`li bi switches two-way u intermedjarji. Tqassim ta’
6 L.S.343.16 ]
PRO{ETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PRO{ETT NRU. 18
`irkuwiti tad-dawl u tas-s]ana, bini ta’ dawk i`-`irkuwiti minn
unità  tal-kontroll tal-konsumaturi. Aktar ta]ri[ fis-sistema ta’
wajerjar inklu\i `irkuwiti tondi u a``essorji g]al u\u domestiku u
industrjali. T]aris tar-Regolamenti I.E.E. u prekawzjonijiet ta’
earthing. Wajerjar ta’ `irkuwiti ta’ mutur u tad-dawl fil-kanen.
Parti III - It-Tmintax-il Xahar ta’ Wara
Stallazzjoni u Manutenzjoni ta’ Makkinarju u Tag]mir
Tne]]ija u twa]]il ta’ pulleys, tibdil ta’ ball-bearings minn
xaftijiet ta’ mutur elettriku. U\u ta’ mikrometri, feelers u dial.
|muntar, tindif u tibdil ta’ partijiet danne[[ati, immuntar mill-[did
u e\aminar ta’ muturi elettri`i u switchgear. E\aminar ta’
re\istenza ta’ i\olazzjoni. E\aminar u tiswija ta’ gear tal-kontroll,
manifattura ta’ partijiet \g]ar difettu\i u rewinding ta’ overload u
contactor coils. Tindif ta’ commutators u tqeg]id ta’ brushes.
Armature drop test. Skimmjar ta’ commutators u fondir tal-mica.
Kura u i``ar[jar ta’ batteriji. Tfittix ta’ `irkuwiti u preparazzjoni
ta’ disinni u `irkuwiti. E\aminar biex jinstabu difetti f’muturi,
f’apparati u f’`irkuwiti. Illanjar ta’ muturi u makkinarju, coupling
dirett u drivers bi`-`inga o]ra. Sejba ta’ difetti u e\aminar ta’
transformers ta’ l-iwweldjar u tal-power. Prekawzjoniiiet ta’
sigurezza qabel ma jinbeda x-xog]ol. Immuntar ta’ makni bil-
pedestal u `ekkjar ta’ l-ispazju ta’ l-arja. Tfittix u sejba ta’ difetti
aktar diffi`li f’muturi, f’apparati u f’`irkuwiti.
Parti IV - L-A]]ar Sitt Xhur
Matul l-a]]ar sitt xhur ta’ tag]lim, l-apprendisti jispe`jalizzaw fi
kwalunkwe ferg]a partikolari ta’ xog]ol, li tintag]\el mid-Direttur
meta jie]u in konsiderazzjoni l-]ti[iet tal-prin`ipal u x-xewqa u l-
kapa`itajiet ta’ l-apprendista.
Sostitwita:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977;
A.L. 80 ta’ l-1979.
IT-TIENI SKEDA
(Artikolu 8)
Pagi li g]andhom jit]allsu lil Apprendisti
Il-pagi li jit]allsu lil apprendisti fis-snajja’ msemmija
f’dan il-pro[ett g]andhom ikunu kif [ej:
(a) meta t-tag]lim ikun g]al ]ames snin:
Sena Pagi fil-
[img]a
L-Ewwel ................................... Lm10.55,0
It-Tieni ..................................... Lm12.55,0
It-Tielet ..................................... Lm14.56,0
Ir-Raba’ .................................... Lm16.57,0
Il-}ames ................................... Lm18.57,0
(b) meta t-tag]lim ikun g]al tliet snin:
Sena Pagi fil-
[img]a
PRO{ETT DWAR FITTERS TA’ 
L-ELETTRIKU - PRO{ETT NRU. 18 [ L.S.343.16 7
L-Ewwel ................................... Lm14.56,0
It-Tieni ..................................... Lm16.57,0
It-Tielet ..................................... Lm18.57,0.
