PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17 [ L.S.343.17 1
LE{ISLAZZJONI SUSSIDJARJA 343.17
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ L-ISTAMPA
- PRO{ETT NRU. 17
11 ta’ {unju, 1971
L-AVVI| LEGALI 43 ta’ l-1971, kif emendat bl-Avvi\i Legali 124 ta’ l-
1976, 61 u 86 ta’ l-1967, 51 ta’ l-1978 u 80 ta’ l-1979.
Titolu u 
applikazzjoni.
Kap. 343.
1. It-titolu ta’ dan il-Pro[ett hu Pro[ett dwar is-Seng]a ta’ l-
Istampa - Pro[ett Nru. 17 - u g]andu japplika g]as-snajja’ ta’ (a)
Stampatur tal-Letterpress u (b) Stampatur ta’ l-Offset, liema
xog]lijiet qed jissejj]u snajja’ skond u g]all-finijiet ta’ l-Att dwar
is-Servizzi ta’ Impieg u Ta]ri[.
Tifsir.
Emendat:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977.
Kap. 252.
2. F’dan il-pro[ett, kemm-il darba r-rabta tal-kliem ma
te]tie[x xort’o]ra -
"festi tas-soltu" tfisser il-[ranet (barra l-}add) dikjarati g]al dak
i\-\mien b]ala btajjel pubbli`i skond jew ta]t l-Att dwar il-Jum
Nazzjonali u Btajjel Pubbli`i o]ra;
"Direttur" tfisser id-Direttur tax-Xog]ol u tinkludi kull uffi`jal
tad-Dipartiment tax-Xog]ol awtorizzat minnu bil-miktub kif imiss
biex ja[ixxi minfloku;
"sig]at tax-xog]ol" tfisser il-]in f’kull [urnata li matulu l-
apprendisti jkunu g]ad-disposizzjoni tal-prin`ipal esklu\i l-
intervalli permessi g]all-ikel u g]all-mistrie], i\da nklu\ kull
perijodu ta’ tag]lim spe`ifikat mid-Direttur jew nuqqas mill-post
tan-negozju tal-prin`ipal bil-permess tieg]u;
"stabbiliment mag]ruf" tfisser l-Istitut ta’ St Patrick’s jew l-
Istitut ta’ San Gu\epp jew kull stabbiliment ta’ livell li jipparaguna
mag]hom li jkun mag]ruf b]ala tali mill-Ministru tax-Xog]ol,
Impiegi u Sigurtà .
Kwalifiki g]ad-
d]ul.
Sostitwit:
A.L. 51 ta’ l-1978.
3. Ebda persuna ma tista’ ti[i mpjegata b]ala apprendista ta]t
dan il-pro[ett kemm-il darba ma ji[ix muri g]as-sodisfazzjon tad-
Direttur li dik il-persuna tkun spi``at jew ir-raba’ sena ta’ Skola
Sekondarja jew il-kors kollu ta’ l-Iskola tas-Snajja’.
Perijodu ta’ ta]ri[.
dan il-pro[ett ikun ta’ erba’ snin:
I\da perijodu jew perijodi li b’kollox ma jkunux i\jed minn
tnax-il xahar jistg]u jitnaqqsu mil-imsemmija perijodu ta’ erba’
snin jekk l-apprendista juri g]as-sodisfazzjon tad-Direttur li, wara
li jkun g]amel xi kors xieraq ta’ stabbiliment mag]ruf, ikollu
tag]rif kompetenti ta’ xi pro`ess jew pro`essi spe`ifikati fil-Parti II
tat-Taqsimiet I u II ta’ l-Iskeda.
(2) It-ta]ri[ teoriku u prattiku li jing]ata lill-apprendisti
g]andu jkun skond id-disposizzjonijiet ta’ l-Iskeda.
Obbligi tal-
prin`ipal.
5. Prin`ipal li j]addem apprendisti ta]t dan il-pro[ett ikun
obbligat li jg]allimhom u jag]tihom fa`ilitajiet li jitg]allmu fis-
seng]a relattiva skond id-disposizzjonijiet ta’ dan il-pro[ett.
2 L.S.343.17 ]
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17
Klassijiet ta’ 
istruzzjoni.
6. (1) Id-Djrettur jista’ jispe`ifika b’avvi\ mog]ti bil-miktub
lill-prin`ipal il-klassijiet ta’ istruzzjoni li apprendisti mpjegati ta]t
dan il-pro[ett g]andhom jattendu; dawk il-klassijiet ma
g]andhomx jie]du aktar minn g]axar sig]at f’[img]a wa]da.
(2) Kull prin`ipal hekk av\at g]andu jag]ti lil kull apprendist
mpjegat ta]t dan il-pro[ett fa`ilitajiet biex jattendi dawk il-
klassijiet matul il-perijodu ta’ ta]ri[.
(3) Jekk xi apprendist jonqos li jattendi xi klassi ta’ istruzzjoni
f’xi [urnata ming]ajr ra[uni xierqa, il-prin`ipal ikun jista’ jnaqqas
mil-paga ta’ l-apprendist ammont ta’ daqs minn tnax wie]ed tar-
rata fil-[img]a g]al kull nofs ta’ nhar jew parti minnu ta’ nuqqas:
I\da meta apprendist jit]addem [img]a ta’ ]amest ijiem it-
tnaqqis g]andu jkun bir-rata ta’ minn g]axra wie]ed tar-rata fil-
[img]a g]al kull nofs ta’ nhar jew parti minnu ta’ nuqqas.
Sig]at ta’ xog]ol u 
sahra.
7. (1) Is-sig]at ta’ xog]ol ta’ apprendisti mpjegati ta]t dan il-
pro[ett ma g]andhomx ikunu i\jed minn disa’ sig]at f’kull [urnata:
I\da prin`ipali jistg]u jimpjegaw apprendisti bis-sahra bl-
approvazzjoni tad-Direttur, li jista’ jimponi dawk il-kondizzjonijiet
li jidhirlu xierqa, bir-rati ta’ ]las li [ejjin:
(a) g]all-]in kollu ma]dum i\jed minn disa’ sig]at kull
jum: ]in u nofs;
(b) g]all-]in kollu ma]dum i\jed minn ]amsa u erbg]in
sieg]a f’kull [img]a, esklu\ kull ]in im]allas bir-rati
ta’ sahra: ]in u nofs;
(`) g]all-]in kollu ma]dum fil-[urnata ta’ mistrie] fil-
[img]a: ]in doppju.
(2) L-apprendisti ta]t is-sittax-il sena ma jkunux jistg]u ji[u
mpjegati bejn il-11 p.m. ta’ [urnata u s-6 a.m. tal-[urnata ta’ wara.
Pagi.
Sostitwit:
A.L. 124 ta’ l-
1976;
A.L. 61 ta’ l-1977;
A.L. 80 ta’ l-1979.
8. Il-pagi li jit]allsu lil apprendisti fis-snajja’ li g]alihom
japplika dan il-pro[ett g]andhom ikunu kif [ej:
Mistrie] fil-
[img]a.
9. L-apprendisti jing]ataw [urnata s]i]a ta’ mistrie] kull
[img]a kalendarja. 
Vaganzi.
Sostitwit:
A.L. 86 ta’ l-1977.
10. L-apprendisti jkollhom dritt, f’kull sena kalendarja, g]al -
(a) il-vaganzi tas-soltu kollha b’paga s]i]a, u
(b) wara tliet xhur fl-impieg, leave ta’ vaganza ta’ dak in-
numru ta’ granet tax-xog]ol b’paga s]i]a li jkun daqs
in-numru ta’ [ranet tax-xog]ol li dak l-apprendist
partikolari normalment ikollu jattendi g]ax-xog]ol
matul perijodu ta’ erba’ [img]at:
I\da -
Sena Paga fil-
[img]a
L-Ewwel ................................... Lm10.55,0
It-Tieni ..................................... Lm13.22,0
It-Tielet ..................................... Lm15.90,0
Ir-Raba’ .................................... Lm18.57,0.
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17 [ L.S.343.17 3
(a) l-apprendisti kollha li jkun ilhom fl-impieg g]al anqas
minn sena jkollhom dritt g]al dik il-parti ta’ l-
imsemmi leave ta’ vaganza li tkun bi proporzjon g]an-
numru ta’ xhur fl-impieg, u
(b) leave ta’ vaganza ma jistax normalment jittie]ed f’xi
[urnata li fiha l-apprendist ikun me]tie[ jattendi skola
g]al tag]lim teoriku.
Leave g]al mard.
Kap. 318.
11. (1) Wara li jag]mlu l-ewwel sitt xhur ta’ tag]lim, l-
apprendisti jkollhom dritt g]al g]oxrin [urnata leave g]al mard
b’paga s]iha f’kull sena kalendarja nieqes kull benefi``ju g]all-
mard li g]alih ikollhom dritt skond l-Att dwar is-Sigurtà  So`jali:
I\da `ertifikat mediku li ji``ertifika inkapa`ità  g]ax-
xog]ol li jkopri l-perijodu ta’ nuqqas g]andu jing]ata lill-prin`ipal,
li jista’ je]tie[ lit-tabib tieg]u li je\amma lill-apprendist.
(2) L-apprendisti ma jkollhom dritt g]al ]las ta’ ebda paga
g]all-ewwel tliet ijiem ta’ kull perijodu ta’ leave g]al mard:
I\da n-numru ta’ [ranet ta’ leave g]al mard bla ]las ma
g]andhomx jitnaqqsu mid-dritt g]al-leave g]al mard bi ]las.
Leave g]al luttu.
mewt ta’ xi ]add minn dawn li [ejjin: mart, ir-ra[el ta’, omm,
missier (jew il-persuna li dak i\-\mien kienet fil-fatt qed tag]milha
ta’ omm jew missier skond il-ka\), iben, bint, ]u jew o]t, l-
apprendist.
Leave g]al 
korriment.
Mi\jud:
A.L. 80 ta’ l-1979.
Kap. 318.
13. Apprendist ikun intitolat g]al sena leave g]al korriment
b’paga s]i]a, nieqes l-ammont s]i] ta’ kull benefi``ju g]al
korriment li g]alih apprendist ikollu dritt skond l-Att dwar is-
Sigurtà  So`jali, jekk ikorri waqt il-qadi attwali ta’ dmirijietu u dak
il-korriment ma jkunx min]abba negli[enza kontributorja minn
na]a tieg]u jew min]abba li jkun kiser regoli ta’ ]arsien mill-
periklu stabbiliti mill-management.
Emendata:
A.L. 51 ta’ l-1978.
SKEDA
(Artikolu 4)
TAQSIMA I
SENGHA TA’ STAMPATUR TAL-LETTERPRESS
1. Il-perijodu ta’ taghlim fis-seng]a ta’ Stampatur tal-
Letterpress g]andu jkun ta’ erba’ snin maqsum f’\ew[ partijiet kif
[ej:
L-EWWEL PARTI
2. L-ewwel parti g]andha ddum sena u tkun maqsuma f’\ew[
perijodi ta’ sitt xhur il-wie]ed li matulhom l-apprendisti jing]ataw
tahri[ teoriku u prattiku kif [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Introduzzjoni g]as-Seng]a
Tqeg]id fil-post ta’ gar\elli, prova mill-vanta[[ u xog]ol li
4 L.S.343.17 ]
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17
g]andu x’jaqsam ma’ dan; tqassim tal-gar\ella; is-sistema tal-
punti; qisien ta’ l-ispazli; point line; point set; g]emil ta’ mi\ura;
komposizzjoni ta’ xog]ol di[à  stampat; [ustifikazzjoni tal-vers;
prin`ipji [enerali ta’ l-ispazjar; il-qbid ta’ tipi; u\u ta’ vanta[[;
g]eluq; [bid tal-provi; markar ta’ min jikkore[i l-provi;
korrezzjonijiet; skomponiment; \barazzar.
Arran[ament ta’ Pa[na ta’ Gazzetta
L-arran[ament ta’ pa[na minn versi; id-daqs tal-format; rigi u
borduri; rigi u cut-offs; numri tal-pa[ni; varjazzjonijiet tad-data; il-
pjan u l-pa[na; intestaturi u l-kliem relattivi g]all-blokki.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Tag]lim biex tittie]ed kura tal-makna u struzzjonijiet dwar il-
funzjoni ta’ diversi partijiet tag]ha; is-sistema tal-punti; l-u\u ta’
g]odod u materjal; g]eluq tal-forom u tqeghid f’makna; prattika
fuq platini li jie]du l-karta bl-idejn; armar tal-mastra; regular ta’
pressjoni; tqeg]id u ran[ar ta’ xog]lijiet sempli`i; irpar tas-sigurtà .
Makni tal-Platina
Tag]rif fuq il-makna tal-platina; pressa li ta]dem b’sistema
vertikali u li tie]u l-karta awtomatikament; g]a\la ta’ armar skond
ix-xorta tal-forma; a[[ustar ta’ makni; kontroll ta’ linka u
pressjoni.
PARTI II
3. Wara l-Ewwel Parti, l-apprendisti jintefg]u g]al wie]ed
mis-sitt ferg]at ta’:
(a) Komposizzjoni bl-Idejn;
(b) Komposizzjoni bil-Makna;
(`) T]addim ta’ Keyboard tal-Monotype;
(d) T]addim ta’ Caster tal-Monotype;
(e) Stampar bil-Letterpress;
(f) Legatura ta’ kotba u Warehousing; u
(g) Stampar ta’ Tikketti u |igarelli.
KOMPOSIZZJONI BL-IDEJN
Fil-ka\ ta’ apprendisti li jiehdu l-Komposizzjoni bl-Idejn b]ala l-
ferg]a spe`jali tat-tag]lim tag]hom, il-Parti II tat-tag]lim tag]hom
tinqasam f’sitt perijodi ta’ sitt xhur il-wie]ed li matulhom
jing]ataw ta]ri[ teoriku u prattiku kif [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni ta’ l-Ikkastjar tax-Xorta Ludlow, Elrod jew Nebitype
Versi b’tipi varjati; bjanki; tqassim ta’ tabelli; forom bir-rigi;
replika tal-vers; xog]ol tar-riga komplikat - mimdud u wieqaf.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Arran[ament ta’ Pa[na ta’ Gazzetta
Settjar sempli`i u intestaturi li jkunu dejjem l-istess; programmi;
previ\jonijiet u ri\ultati; sotto-intestaturi; l-effett ta’ spazju bejn il-
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17 [ L.S.343.17 5
versi; ir-relazzjom ta’ daqs tat-tipa u mi\ura; stil ta’ introduzzjoni
f’kolonna wa]da; stil ta’ introduzzjoni f’\ew[ kolonni; avvi\i
\g]ar; reklami ma]duma b’ittri varjati; settjar ta’ l-ewwel ittri
mni\\lin - skond is-seng]a.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Settjar minn manuskritti; u\u ta’ metodi g]al kalkolazzjonijiet
ta’ l-ori[inal; interlini u materjal ta’ l-ispazjar; tqeg]id tajjeb ta’ l-
inizjali; d]ul ’l [ewwa fil-versi; settjar mill-[did ta’ reklami.
Prin`ipji {enerali tat-Tipi
Tifsir ta’ l-ori[inal; g]a\la ta’ karattri tat-tipi addattati g]all-
ori[inal; arran[ament bil-bordura u bi spazjar g]all-bilan`, kuntrast
u aggruppar; skwerjar; spazjar bejn l-ittri, kliem u versi; u\u ta’
]afna spazju; mar[ini; posizzioni tat-tipi fuq il-karta; metodu ta’
kif tqieg]ed tajjeb it-tipi f’posthom waqt li tkun tiskomponi.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xoghol {enerali u Kummer`jali
Stationery tan-negozju; formuli kummer`jali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xog]ol tat-tabelli
bir-rigi u ming]ajrhom; karti tal-bilan`; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
}effa Minima: 650 ens korretti kull sieg]a f’komposizzjoni
komuni.
IL-}AMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog]ol tal-Kotba
Pa[ni fa``ata ta’ xulxin, intestatura ta’ kull pa[na, numru tal-
pa[ni, mar[ini, intestaturi tal-kapitoli, il-pa[na ta’ quddiem u ta’
wara li jinsabu fi ktieb.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Settjar liberu ta’ diversi stili; mani[[ ta’ kwalunkwe xog]ol; stil
ta’ l-uffi``ju. Impa[nar ta’ kotba u kull xog]ol ie]or.
}effa Minima: 1,000 ens korretti fis-sieg]a f’settjar ta’
komposizzjoni komuni u xog]ol ta’ kolonni.
KOMPOSIZZJONI BIL-MAKNA
Fil-ka\ ta’ apprendisti li jsegwu Komposizzjoni bil-Makna b]ala
l-ferg]a spe`jali tag]hom ta’ studju, il-Parti II tat-tag]lim tag]hom
tinqasam f’seba’ perijodi, li l-ewwel tnejn minnhom ikunu ta’ tliet
xhur-il wie]ed u l-a]]ar ]amsa jkunu ta’ sitt xhur. Matul il-kors ta’
dawn it-tliet snin huma jing]ataw ta]ri[ teoriku u prattiku kif [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ TLIET XHUR
Prin`ipji {enerali tat-Tipi
Tifsir ta’ l-ori[inal; arran[ament bil-burdura u bi spazjar g]al
bilan`, kuntrast u aggruppar.
Xog]ol {enerali u Kurnmer`jali
Stationery tan-negozju; formuli kummer`jali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xog]ol tat-tabelli
6 L.S.343.17 ]
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17
bir-rigi u ming]ajrhom; karti tal-bilan`; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
IT-TIENI PERIJODU TA’ TLIET XHUR
Makna ta’ l-Ikkastjar tax-Xorta Ludlow, Elrod u Nebitype
Versi b’tipi varjati; bjanki; tqassim ta’ tabelli; forom bir-rigi;
replika tal-vers; xog]ol tar-riga komplikat - mimdud u wieqaf.
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Teknika tal-Keyboard
Posizzjoni korretta fuq il-keyboard; sistema ta’ l-u\u tas-swaba
fuq il-keyboard; introduzzjoni sistematika g]ax-xog]ol; tifsiriet
sempli`i tal-Linotype.
Kura tal-Makna
Tindif u g]oti ta’ \ejt normali.
E\er`izzji fuq il-Keyboard
U\u tas-swaba fuq il-keyboard - l-id leminija u l-id xellugija; l-
u\u ta’ \ew[ ittri maqg]udin u tal-]ajfen; sentenzi li jkun fihom l-
alfabett kollu.
Tibdil
Forom, skieken, mi\uri, magazini.
E\er`izzji fuq il-Keyboard
Marki tal-punte[[atura; prattika ta’ ittri kapitali; kapitali u ittri
\g]ar; numri; prattika bi\-\ew[ ittri tal-matri`a; prattika bil-
karattri korsivi u bold.
}effa minima: 2,000 ens korretti kull sieg]a f’komposizzjoni
komuni.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
E\er`izzji fuq il-Keyboard
Settjar ta’ ittri kapitali; kbar u \g]ar; numri bil-frazzjonijiet
prattika ta’ versi u paragrafi, xog]ol ta’ mi\ura dejqa, illanjar ta’
kolonni bin-numri, ilsna barranin bl-u\u ta’ l-alfabett ruman;
prattika tas-seng]a; stil ta’ l-uffi``ju.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
E\er`izzju tal-Keyboard
~entrar ta’ vers; settjar bi\-\ew[ ittri tal-matri`a; settjar ta’ versi
kontinwi f’mi\ura doppja jew i\jed; `entrar ta’ poe\iji jew gruppi
ta’ versi; numri i``entrati; xog]ol ta’ l-ewwel ittra mni\\la.
Kif Tag]raf Waqfien u Kif Ji[i Rran[at
Tindif ta’ splashes.
}effa mimma: 4,500 ens korretti fis-sieg]a minn maniskritt jew
dattilografat
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Diversi kwalitajiet ta’ settjar
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17 [ L.S.343.17 7
Tqassim ta’ karta tal-bilan`; `entrar ta’ kliem fuq kolonni bin-
numri; d]ul ’il [ewwa u lanjar ta’ paragrafi; ripetizzjoni ta’ vers
bi\-\ew[ ittri tal-matri`a
IL-HAMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog]ol Iktar Intensiv Fuq Diversi Kwalitajiet ta’ Settjar
Tag]rif [enerali tad-diversi mudelli u partijiet li jintu\aw fil-
makna.
}effa minima: 7,000 ens korretti f’xog]ol komuni u xog]ol ta’
kolonni.
T}ADDIM TA’ KEYBOARD TAL-MONOTYPE
Fil-ka\ ta’ apprendisti li jsegwu T]addim ta’ Keyboard tal-
Monotype b]ala ferg]a ta’ studju spe`jali tag]hom, il-Parti II tat-
tag]lim tag]hom g]andha tkun maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt
xhur-il wie]ed li matulhom jing]ataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku
kif [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Prin`ipji {enerali tat-Tipi
Tifsir ta’ l-ori[inal; g]a\la tal-karattru tat-tipi adattati skond l-
ori[inal; arran[ament bil-burdura u bi spazjar g]al bilan`, kuntrast
u agruppar; skwerjar; spazjar bejn ittri, kliem u versi; u\u ta’ ]afna
spazju; mar[ini; posizzjoni tat-tipi fuq il-karta; metodu ta’ tqeg]id
tajjeb tat-tipi varjati f’posthom waqt li tkun tiskomponi.
Xoghol {enerali u Kummer`jali
Stationery tan-negozju; formuli kummer`jali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xog]ol tat-tabelli
bir-rigi u ming]ajrhom; karti tal-bilan`; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Prin`ipji Fundamentali tas-Sistema tal-Monotype
Tifsir u applikazzjoni ta’ set u l-prin`ipji tas-sistema ta’ unit.
Teknika ta’ T]addim
Posizzjoni kif toqg]od bil-qeg]da; posizzjoni fuq il-keyboard;
u\u korrett tas-swaba.
Mi\uri u {ustifikazzjoni
Mi\uri ekwivalenti mill-kartuna; g]emil tal-mi\ura tal-keyboard;
tqeg]id tar-romblu tal-karta; bidu ta’ t]addim ta’ romblu;
komposizzjoni; il-kan`ellament tal-vers; tqassim u [ustifikazzjoni
ta’ versi ta’ xog]ol komuni; it-touch tal-bar ta’ l-ispazju; l-itwal u
l-iqsar tul ta’ versi; xog]ol bil-unit wheel; l-iskala ta’
[ustifikazzjoni; kura u tindif tal-keyboard; stil ta’ l-uffi``ju.
Xog]ol relattiv tal-partijiet tal-mekkani\mu tal-keyboard mill-
key sal-perforazzjoni.
Arran[ament ta’ toqob; identifikazzjoni ta’ perforazzjonijiet;
qari tar-romblu; relazzjoni tal-key-bar lugs g]all-mekkani\mu tal-
perforazzjoni; il-lukkett li jwaqqaf ir-romblu; settjar ta versi bi
8 L.S.343.17 ]
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17
prova.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Operazzjonijiet simili g]al dawk fir-Raba’ Sitt Xhur inklu\ it-
tibdil tal-format; il-keybanks; keybars; u stopbars; tibdil ta’ l-iskala
ta’ [ustifikazzjoni; tabella li turi ekwivalenza bil-punti g]ar-riga;
il-constant;
L-E\er`izzji tal-Keyboard
~entrar ta’ kliem f’versi; allowance g]al inizjali u blokki;
poe\iji; ]dim ta’ tabelli bil-metodu tal-unit wheel; ranging leaders
bi spazji fissi jew varjabbli; karta tal-bilan`; solid-dot leaders.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Kaxxi tal-Matri`i u Format
Arran[amenti ta’ l-alfabett 2, 5, 6 u 7.
Karta tar-romblu tal-Monotype
Kif tag]raf karta difettu\a; ]a\na tal-karta; it-tikketta tar-
romblu.
L-E\er`izzji tal-Keyboard
Allowance g]ar-riga; xog]ol tad-diamond leader; [ustifikazzjoni
multipla; intestaturi imdawrin u versi bir-riga em; mi\uri ’l fuq
minn 65 set ems; xog]ol tat-tabelli ta’ mi\ura wiesg]a; orarji.
IL-}AMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Dettalji tax-Xog]ol tal-Caster v Mekkani\mi Me]tie[a minn
Operaturi tal-Keyboard
It-t]addim ta’ mekkani\mu ta’ [ustifikazzjoni; il-posizzjoni tad-
die-case; diffikultajiet tal-caster li jinqaighu minn t]addim
difettu\; wedges.
L-E\er`izzji tal-Keyboard
Xog]ol ripetut; u\u tal-lukkett tar-romblu; xog]ol ta’
programmi; allowance g]ar-riga komplikat; intestaturi ta’ tipi
i\g]ar g]al kolonni; bi``iet tal-braces; [ustifikazzjoni bejn l-ittri.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
A``essorji tal-Keyboard l-Aktar li Jintu\aw
Unit-adding; spazjar ta’ l-ittri; a``essorji ta’ spazjar ma’ l-ittri.
L-E\er`izzji tal-Keyboard
Units mi\juda biex isiru karattri mal-wisg]a normali; units
mi\juda ma’ karattri ta’ intestaturi u numri wara xulxin; units
mi\juda ma’ ittri f’komposizzjoni komuni; komposizzjoni ta’
imitazzjoni tat-typewriter; komposizzjoni tat-typewriter
[ustifikata; komposizzjoni tat-tabelli tat-typewriter; karattru daqs
ta’ \ew[ versi; a``essorji biex timla u ti``entra; a``essorji g]at-
tabelli.
T}ADDIM TA’ CASTER TAL-MONOTYPE
Fil-ka\ ta’ apprendisti li jaghmlu t-T]addim ta’ Caster tal-
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17 [ L.S.343.17 9
Monotype b]ala l-ferg]a spe`jali ta’ l-istudju, il-Parti II tat-tag]iim
tag]hom tkun maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wie]ed li
matulhom jing]ataw ta]ri[ teoriku u prattiku kif [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Prin`ipji {enerali tat-Tipa
Tifsir ta’ l-ori[inal; g]a\la tal-karattri tat-tipi adattati skond l-
ori[inal; arran[ament bil-bordura u bi spazjar g]all-bilan`, kuntrast
u aggruppar; skwerjar; spazjar bejn ittri, kliem u versi; u\u ta’
]afna spazju; mar[ini; posizzjoni tat-tipi fuq il-karta; metodu ta’
tqeg]id tajjeb tat-tipi varjati f’posthom waqt li tkun tiskomponi.
Xog]ol {eneraii u Kummer`jali
Stationery tan-negozju; formoli kummer`jali; biljetti; kartolini;
tikketti; programmi; menus; listi tal-prezzijiet; xoghol tat-tabelli
bir-rigi u ming]ajrhom; karti tal-bilan`; intestaturi ta’ kotba tal-
kontijiet.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Mekkani\mu tal-Caster u Karatteristi`i Prin`ipali
Direzzjoni tat-tidwir tai-romblu; air tower; lukkett li jwaqqaf ir-
romblu.
Metall g]all-Kompo\izzjoni
Skimmjar; tidwib mill-[did; karbonizzazzjoni tat-tarf tal-piston
u pump body channels; tindif tal-pump body u tan-nozzle;
temperatura tal-metall u tal-forma.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
}effa tal-Casting
Revoluzzjonijiet kull minuta; ingrana[[ li jbiddel il-]effa;
tabella ta’ l-ingrana[[ li jbiddel il-]effa.
Istruzzjonijiet {enerali g]al Attendants tal-Caster
Tindif u lubrikazzjoni; temperatura; regolazzjoni ta’ l-ilma;
tibdil; \muntar.
Tag]rif ta’ A``essorji tat-Tag]mir
Tindif tal-filtru ta’ l-arja; kompressur ta’ l-arja; a[[ustar tal-
valvula tas-sigurtà .
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Sejba ta’ Difetti
Tipi ikkastjati ]a\in; titjir ta’ metall bejn il-kaxxa tal-matri`i u l-
forma; titjir tal-metall bejn in-nozzle u l-forma; l-irjus tat-tipi
jinkisru; it-tipi ji[u makkjati jew danne[[ati; tipi ma jikkastjawx -
tipa li ma tikkastjax g]alkemm il-mekkani\mu tal-pompa jkun
ja]dem; it-tipi jduru fil-kanal tat-tipi.
IL-}AMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Sejba ta’ Difetti
Tipi li jaqghu, jinkisru u jsoddu l-blokka tal-kanal tat-tipi; versi
li ma jin[ibdux [ol-vanta[[; xfar mat-tipi; il-pompa ma ta]dimx;
10 L.S.343.17 ]
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17
ii-pompa tag]mel ]sejjes ta’ ta]bit; lanjar difettu\; minn fejn tid]ol
il-karta difettu\; [ustifikazzjoni mhux perfetta; il-karta ma
titgerbibx; bleeding feet; [amjar tal-piston.
Tibdil Minn Daqs ta’ Komposizzjoni ta’ Tipi G]al Daqs Ie]or
Partijiet li jinbidlu; bdil tal-forma; il-kaxxa tal-matri`i u wedge
normali; i[[ib il-qis; lanjar; u\u ta’ mikrometru; a[[ustar tal-
matri`i mal-forma; pin ta`-`entrar; immullar tat-tipa; kura tal-
matri`i; produzzjoni ta’ tipi tajbin.
IS-SITT FERIJODU TA’ SITT XHUR
A``essorji tat-Tidwib bl-Elettriku
Bdil ta’ l-elementi; regolatur tat-temperatura awtomatika.
Kastjar ta’ l-Interlini u tar-Rigatura
Bdil minn ikkastjar tat-tipi g]al ikkastjar ta’ l-interlini u tar-
rigatura; \muntar tal-forma biex titnaddaf; immuntar mill-[did tal-
forma; a[[ustar tal-gib plate tal-forom bi cross block moderna;
tag]rif biex i\\omm pre`i\joni fil-forma tal-kompo\izzjoni tal-
kwadrati u l-ispazji.
STAMPAR BIL-LETTERPRESS
Fil-ka\ ta’ apprendisti li jag]mlu l-istampar bil-Letterpress b]ala
l-ferg]a spe`jali tag]hom ta’ l-istudju, il-Parti II tat-tag]lim
tag]hom tkun maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wie]ed li
matulhom jing]ataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku li [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Legatura u Prattika tal-Warehouse
G]add; tektik tal-karti; tiwi bl-idejn u/jew bil-makna; [bir; d]ul
f’xulxin u infilz; kollazzjonar: smashing; pakkjar; twa]]il jew kisi
b’kopertina; irbit bl-ispag; irbit b’\igarella; ]jata; sti``jar bil-wire;
xog]ol tal-giljottina.
Jekk il-prin`ipal ikun irid, l-apprendist jista’ wkoll ji[i
mg]allem: twa]]il ta’ pa[ni \ejda fi ktieb; tidwir tad-dahar ta’
ktieb u ]ru[ tad-dent; g]emil tal-qoxra; g]emil ta’ ittri fuq il-
qoxra; twa]]il tal-qoxra; e\aminar u `ekkjar; qoxra separata fuq
barra; irbit bi strixxa karta; kollazzjonar ta’ xog]ol stampat fuq
karti differenti; twa]]il ta’ karti hekk li jkunu jistg]u jinqalg]u;
kollar tax-xifer; perforazzjoni; titqib bil-pressa; qtug] ta’
kantunieri fit-tond; anjelli; titqib; g]emil ta’ indi`i.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni tal-Platina
Stampar ta’ xog]ol bit-tipi; halftones; solidi; u\u ta’ l-ispray
gun; imbuzzar; numerazzjoni; qtug] bil-forma; pre-registering
formes; set off; o[[etti li jg]inu fl-istampar; a``essorji.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni bi`-~ilindru
Metodu ta’ l-eghmil tal-mastra; a[[ustar ta’ fejn tid]ol u to]ro[
il-karta; settjar ta’ `ilindri; settjar ta’ fejn tid]ol il-karta
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17 [ L.S.343.17 11
awtomatika; takke[[jar f’diversi forom; settjar ta’ l-isprayers; u\u
tal-lay mark.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog]ol ta’ Stampatur fuq Makna Letterpress
 Kif isir ix-xog]ol ]a[a wara l-o]ra; takke[[jar, l-iskop tieg]u,
prin`ipji li jintu\aw; takke[[jar minn ta]t; takke[[jar minn fuq;
takke[[jar minn fuq bl-idejn jew mekkaniku; g]a\la ta’ l-armar tal-
mastra addattat; kaw\a u rimedji ta’ diffikultajiet komini; mani[[ u
]a\na tal-forom;  u\u tal-forniment u materjal ie]or ta’ spazjar;
konji; diversi xorta ta’ immuntar; kejl tal-]xuna tal-pjan`a u tal-
blokka.
Impa[nar ta’ tmien pa[ni mi\-\ew[ na]at jew b’forom differenti
jew bl-istess forma. G]emil tal-mar[ini biex il-forma ssir skond il-
legatura.
IL-}AMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Tag]rif fundamentaii tal-linka u l-u\u tajjeb tag]ha fuq karti
differenti; skop u u\u ta’ o[[etti li jg]inu l-istampar; tnixxif;
trattib; tqabbil u ta]lit tal-kuluri, kuluri opaki u trasparenti; ta]lit
ta’ linka metallika; ]a\na.
~ilindri
Varjetajiet ta’ `ilindri g]al-letterpress u g]all-istampar; kura
meta jkunu jew meta ma jkunux fil-makna; tindif u u\u ta’ solvents
xierqa; ]a\na.
Karta
Qisien Ingli\i tal-karta u tal-kartun`in; tqassim tal-karta; qisien
ta’ biljetti u l-u\u tag]hom; deskrizzioni fil-qosor tal-karti ta’ l-
istampar u tal-kitba li l-aktar jintu\aw; in-na]a tajba u n-na]a
]a\ina tal-karta; watermark - direzzjoni fuq il-makna; e\aminar
sempli`i tal-karta; karatteristi`i fi\i`i; diffikultajiet komuni li
jinqalg]u fl-istampar; mani[[ u u ]a\na.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Aktar studju fuq ix-xog]ol bil-makna tal-letterpress inklu\
xog]ol ta’ re[istru bi pro`ess sempli`i b’u\u ta’ \ew[ kuluri jew
tlieta u/jew erba’ kuluri; rigar ta’ karta g]al xog]ol tal-kotba; u\u
ta’ mwejjed g]all-irrigar; tqeg]id u rigar ta’ plates.
LIGATURA U WAREHOUSING
Fil-ka\ ta’ apprendisti li jag]mlu l-Ligatura u Warehousing b]ala
l-ferg]a ta’ studju spe`jali tag]hom, il-Parti II tat-tag]lim tag]hom
jinqasam f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wie]ed, li matulhom
jinghataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku li [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog]ol Fundamentali
G]add; tektik; tiwi bl-idejn jew bil-makna; [bir; d]ul f’xulxin u
infilz; kollazzjonar; smashing; sti``jar bil-wire; xog]ol tal-
giljottina.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
12 L.S.343.17 ]
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17
Tag]rif [enerali ta’ l-g]odod tradizzjonali u tat-tag]mir tal-
ligatura.
Materjal
Karta, kartun, xoqqa, [ilda, [ilda tan-nag]a[, materjal ie]or,
kolla.
Ligatura - Ligatura ta’ Ktieb b’Manetta Wa]da
T]ejjija ta’ l-isgwardi; markar g]all-]jata; ]jata ta’ ktieb
b’manetta wa]da; markar g]al-qtug] tat-tarf ta’ barra; qtug] tat-
truf bil-plough; markar tat-truf ta’ fuq u t’isfel; tfassil tal-kartun;
twa]]il tal-kartun mal-ktieb; preparazzjoni g]all-mezzo-legatura;
kisi tad-dahar; preparazzjoni tal-[nub; twa]]il ta’ l-isgwardi; mod
ie]or tat-twa]]il ta’ l-isgwardi g]al ktieb b’manetta wa]da; diversi
xorta ta’ ligatura g]al ktieb b’manetta wa]da.
IT-TlELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Preparazzjoni ta’ Ktieb b’}afna Manetti g]al-Ligatura mill-{did
Ftuq; sinjaturi; ftuq ta’ kotba illegati sod; `attjar tal-manetti;
pressar tal-manetti; qtug] ta’ strixxi; tiswija ta’ manetti; tiswija ta’
karti singli u plates; kollazzjonar.
Ligatura S]i]a ta’ Kotba
Ktieb b’ligatura s]i]a; imdawwar u bid-dent; tektik tar-ras u tad-
dahar g]all-iskwerjar; markar g]all-]jata fuq it-tiranti; t]ejjija tat-
tilar; ]jata tal-manetti fuq it-tiranti; g]emil tal-katinetta; [on[ir tal-
]ajta; g]eluq tal-]jata; `attjar ta’ karti mbewqa; inkollar ta’ l-
ewwel u l-a]]ar manetta; twa]]il minn na]a wa]da ta’ l-isgwardi;
inkollar tad-dahar; qtug] tal-quddiem ta’ ktieb; tidwir tad-dahar;
]ru[ tad-dent; rinforzar bil-gar\a; rinforzar bil-karta; tfassil tal-
kartun; qtug] minn fuq; qtug] minn isfel; twa]]il tal-kurdi`ella u l-
gar\a; tfassil tal-qoxra; kisi tal-ktieb; ktieb bid-dahar `att; ktieb
bid-dahar tond.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xorta ta’ kopertina
Ligatura s]i]a, mezza-ligatura, kwarta-ligatura; ligatura b’qoxra
iebsa; limp cover.
Ix-xog]ol kollu li g]andu x’jaqsam ma’ ligatura bi stil tal-
librerija, ligatura ta’ l-istationery.
IL-}AMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog]ol ta’ l-A]]ar
Blind finishing; xog]ol bid-deheb; g]emil ta’ ittri; u\u tal-pressa
li tag]mel l-ittri.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Tag]mir u Xog]lijiet O]ra
Ligatura spiral; titqib bil-pressa; qtug] ta’ kantunieri fit-tond;
anjelli; titqib; g]emil ta’ indi`i.
STAMPAR TA’ TIKKETTI U |IGARELLI
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17 [ L.S.343.17 13
Fil-ka\ ta’ apprendisti li jie]du b]ala l-ferg]a spe`jali ta’
tag]lim tag]hom l-Istampar ta’ Tikketti u |igarelli, il-Parti II tat-
tag]lim tag]hom ti[i maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur il-wie]ed
li matulhom jing]ataw ta]ri[ teoriku u prattiku kif [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni li Jistampaw il-Foil
Stampar ta’ xog]ol bit-tipi; line-blocks; solidi; stampar b’kulur
jew b’\ew[ u/jew bi tliet kuluri; qtug] bil-forma.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Barra minn dak hawn fuq imsemmi, l-apprendisti ji[u mg]allma
wkoll: xog]ol tal-giljottina; qtug] bil-pressa; qtug] ta’ kantunieri
fit-tond; irbit bl-ispag, u pro`ess ta’ stampar bl-iscreen.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog]ol ta’ l-Istampatur bil-Makna tal-Foil
Kif isir ix-xog]ol ]a[a wara l-o]ra; t]ejjija tal-materjal tax-
xog]ol u tal-foil; settjar ta’ blokki; takke[[jar, l-g]an tieg]u, il-
prin`ipji li g]andhom jintu\aw; settjar tat-temperatura xierqa,
pressa; a[[ustar tal-[ibda; u\u ta’ forom tal-qtug]; tne]]ija ta\-
\ejjed; kif tie]u ]sieb il-makna; tindif u lubrikazzjoni normali;
]arsien minn periklu.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog]ol ta’ l-Istampatur bil-Makna tal-Letterpress
Kif isir ix-xog]ol ]a[a wara l-o]ra; t]ejjija ta\-\igarella/karta;
inka; blokki; settjar ta’ blokki; sistemi ta’ inka, settjar tal-klamar;
a[[ustar tal-[ibda; takke[[jar; u\u ta’ forom tal-qtug]; tne]]ija
ta\-\ejjed; kif tie]u ]sieb il-makna; tindif u lubrikazzjoni normali;
]arsien minn periklu.
IL-}AMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Tag]rif ba\iku ta’ kif isir ix-xog]ol
Xog]ol sempli`i bir-re[istru bl-u\u ta’ \ew[ kuluri jew tlieta;
settjar tal-forom tal-qtug]; tqabbil u ta]lit ta’ kuluri; g]anijiet u
u\u ta’ a``essorji ta’ l-istampar; tnixxif; trattib.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Materjal li jintu\a
Inka ta’ l-istampar - kulur, il-ba\i ta’ inka, tnixxif; stampar ta’
inka fuq karta; l-u\u tajjeb ta’ inka fuq diversi materjal; l-
importanza li jkun hemm, distribuzzjoni ta’ inka fuq il-makna;
makni li jistampaw bi`-`att jew bir-romblu; materjal bil-kolla
minnu infih; kaw\i u rimedji ta’ diffikultajiet komuni li g]andhom
x’jaqsmu ma’ l-istampar u mal-qtug].
SENGHA TA’ STAMPATUR BL-OFFSET
1. Il-perijodu ta’ tag]lim fis-seng]a ta’ Stampatur bl-Offset
ikun ta’ erba’ snin maqsum f’\ew[ partijiet kif [ej:
PARTI I
2. L-ewwel parti tkun g]al perijodu ta’ sena li jinqasam fi
14 L.S.343.17 ]
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17
tliet perijodi ta’ erba’ xhur-il wie]ed li matulhom l-apprendisti
jing]ataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku li [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ ERBA’ XHUR
Graphic Art Camera
G]amla u kostruzzjoni ta’ gallery camera, dark room camera,
enlarger, kisi ta’ l-art; kisi tal-]ajt, dwal, s]ana, ventilazzjoni,
provvista ta’ l-ilma, sinkijiet g]al pro`essar, screens tal-][ie[,
contact screen, rigatura ta’ l-iscreen, g]a\la ta’ rigatura, angoli ta’
l-iscreen, effett moire, mani[[ ta’ l-iscreen.
IT-TIENI PERIJODU TA’ ERBA’ XHUR
Process Engraving
Prekawzjoniiiet g]as-sigurtà ; deskrizzjoni ta’ kimika u l-u\u u l-
mani[[ ta’ materjal ie]or inklu\ ram a]mar, \ingu, aluminju,
manjesju, plastika; plates po\ittivi, plates negattivi, plates
albumini; granar ta’ plates; studju tal-grana; provvista ta’ dawl u\at
g]al printing down frame; differenza bejn offset plates, letter press
plates jew blokki; differenza bejn powderless etcher jew scanner
engraver.
IT-TIELET PERIJODU TA’ ERBA’ XHUR
Stampar bl-Offset
Prin`ipji [enerali tal-makkinarju u istruzzjonijiet ta’ kif ja]dmu
d-diversi partijiet; l-u\u ta’ g]odod: immuntar; press plate bl-
ippakkjar me]tie[; provi tal-pressjoni bejn il-blanket u l-plate;
livell ta’ l-ilma mat-ta]lita tal-klamar; tixrib uniformi.
PARTI II
3. Wara l-Parti I, l-apprendisti jid]lu f’wa]da mit-tliet ferg]at
ta’ ta]ri[ li huma:
(a) Photolithography;
(b) Process Engraving;
(`) Stampar bl-Offset;
(d) Pro`ess ta’ Stampar bl-Iscreen.
PHOTOLITHOGRAPHY
Fil-ka\ ta’ apprendisti li jie]du l-Photolithography b]ala l-
ferg]a spe`jali tag]hom ta’ studju, il-Parti II tat-tag]lim tag]hom
tinqasam f’sitt perijodi ta sitt xhur-il wie]ed li matulhom jing]ataw
it-ta]ri[ teoriku u prattiku li [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
T]addim tal-Graphic Art Camera
Tag]rif ba\iku tal-pro`ess; kostruzzjoni ta’ gallery camera;
darkroom camera; camera scales; lentijiet; focal lengths; kontroll
tad-dijaframma; V/Ratios; kwalitajiet ta’ dwal; iffokar bl-idejn;
ingrandiment u riduzzjoni bil-camera; image reversal; per`enta[[
tal-camera scales; provvista ta’ l-ilma; ventilazzjoni tad-darkroom;
vaski tal-pro`essar; dawl tal-copyboard; kif jinsab il-qies tal-kopja;
line film; espo\izzjoni ta’ kopja sempli`i tal-line: \vilupp; fixing;
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17 [ L.S.343.17 15
]asil u inxif tan-negattma tal-line.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SlTT XHUR
Pro`essar
Mi\ura ta’ l-intensità  tad-dawl; kopji bir-riflessjoni u bit-
trasmissjoni; tipi ta’ films; rapidità  ta’ film; kuntrasti ta’ film;
sensittività  g]all-kulur; developers u \viluppar; kontroll tat-
temperatura: riduzzjoni u intensifikazzjoni, reversal kemikali;
ta]lit ta’ soluzzjonijiet; riproduzzjoni ta’ ori[inal bil-continuous
tone; \viluppar, fixing, ]asil u tnixxif tan-negattiva; kuntrast u
kalkolu ta’ densità .
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
G]emil ta’ negattiva Halftone
Ruled screen; contact screens; rigar ta’ l-iscreen; distanzi ta’ l-
iscreen; kontroll tal-kuntrast ta’ V/Ratios; negattiva halftone bir-
ruled screen u bil-contact screen; per`enta[[ tad-dot;
kombinazzjoni ta’ halftone u line; espo\izzjoni g]al halftone;
espo\izzjoni g]all-flash; kontroll tal-kuntrast; riduzzjoni u
intensifikazzjoni; po\ittiva minn negattiva u negattiva minn
po\ittiva b’kuntatt.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
G]emil ta’ Negattiva bil-Continuous Tone
Tipi ta’ film; kurvi karatteristi`i; kontroll tal-kuntrast bl-
i\viluppar; kurvi gamma; kopja ta’ riflessjoni u ta’ trasmissjoni;
densità  tan-negattiva f’relazz;oni mal-kopja; qari tad-densità  bid-
densitometer; irtokk sempli`i.
IL-}AMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Separazzjoni tal-Kulur
Tag]rif elementari tal-kulur; ta]lit ta’ adittiv; subtractive colour
photography; prin`ipli ta’ l-erba’ kuluri; filtri tri-colour; fatturi tal-
filtri; filtri tal-kulur narrow band; films ghas-separazzjoni tal-
kuluri; \viluppar ta’ negattivi g]as-separazzjoni tal-kulur;
indentifikazzjoni tas-separazzjonijiet; stampar ta’ kulur; kombinar
ta’ negattivi separati f’kuntrast; korrezzjonijiet, l-importanza tar-
re[istru.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Korrezzjoni tal-Kulur u Preparazzjoni tal-Plates
Prin`ipji fundamentali tal-korrezzjoni tal-kulur; ]tie[a tal-
korrezzjoni; masking fi stadju wie]ed jew f’\ew[ stadji; silver
masks; korrezzjoni tal-kulur bil-masks; korrezzjoni elettronika tal-
kulur; tne]]ija tal-kulur minn ta]t; po\ittivi halftone minn
negattivi separati; per`enta[[ ta’ dots; soft u hard dots; kontroll ta’
kuntrast bil-magenta contact screen; kwantitajiet ta’ plates ta\-
\ingu u ta’ aluminju; studji ta’ grana u grana tal-plates; kwalitajiet
ta’ dawl u\ati g]al printing down frame; umdità  relattiva; stampar
tal-line; stampar halftone; blue key; double printing; g]emil ta’
plates bl-albumina; pro`ess tad-deep etch; plates sensitizzati
(po\ittivi u negattivi); step and repeat; coating, \viluppar u
16 L.S.343.17 ]
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17
pro`essar.
PROCESS ENGRAVING
Fil-ka\ ta’ apprendisti li jie]du l-Process Engraving b]ala l-
ferg]a spe`jali tag]hom ta’ studju, il-Parti II tat-tag]lim tag]hom
tinqasam f’]ames perijodi li l-ewwel tnejn minnhom ikunu ta’ sitt
xhur-il wie]ed u l-a]]ar tlieta jkunu ta’ tmien xhur-il wie]ed.
Matul dawn it-tliet sn:i jing]ataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku li [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Metalli g]all-Photo-engraving
Tag]rif ba\iku tal-pro`ess; qies u ]xuna u ]xuna ta\-\ingu;
kwalitajiet fi\i`i ta’ metalli ta’ photo-engraving; ram a]mar u
metalli o]ra addattati g]al process engraving.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Tag]mir g]al Stampar fuq il-Metall. 
Il-whirler; whirler li ja]dem bl-idejn u mekkaniku; kontroll tal-
]xuna tal-kisi; pressure frames; vacuum frames; espo\izzioni, u
lampi ta’ espo\izzjoni; burning-in stove; makkinarju g]all-e``jar.
L-EWWEL PERIJODU TA’ TMIEN XHUR
Stampar fuq il-Metall bl-E``jar Konvenzjonali
Preparazzjoni ta’ negattivi; irtokk ta’ difetti; l-u\u tal-
photopaque; kisi sensittivi g]ad-dawl; tag]rif tajjeb ta’ formuli
fondamentali; re\istenzi g]all-a`idu; tindif u graining tal-plate;
kisi tal-plate; kontroll ta’ l-espo\izzjoni; differenza bejn blokki
g]all-istampar bil-line u halftone; \viluppar ta’ l-image; burning-
in; dragon’s blood; kontroll tat-t]affir ta’ l-e``jar; four-way
powdering; metedu tar-rolling up.
IT-TIENI PERIJODU TA’ TMIEN XHUR
Stampar fuq il-Metall bil-Etching
Makkinarju g]all-powderless etching; vanta[[i ta’ dan il-
metodu; preparazzjoni tan-negattiva; kisi li jirre\isti l-a`idu; ]effa
tal-whirling; proporzjon ta’ a`idu, ilma u \ejt; e``jar tal-plate;
espo\izzjoni tan-negattiva bil-line; espo\izzjoni tan-negattiva bil-
halftone; metodu ta’ stampar doppju; \viluppar u fixing ta’ plate;
kontroll tat-t]affir ta’ l-e``jar; burning-in; tindif tal-plate wara l-
e``jar; plates tar-ram a]mar u ta\-\ingu; metalli o]ra.
IT-TIELET PERIJODU TA’ TMIEN XHUR
Irfinar, Immuntar u Provi
Id-dipartiment ta’ l-irfinar; tqassim; il-makna tar-routing; router
cutters; apparat g]all-battent; g]odda g]all-engraving; immuntar;
provi bl-idejn; prova bit-torkju; kwalitajiet ta’ karta; inka ta’ l-
istampar; electronic scanner engraving; prekawzjoniijet g]as-
sigurtà .
STAMPAR BL-OFFSET
Fil-ka\ ta’ apprendisti li jie]du l-Istampar bl-Offset b]ala l-
ferg]a spe`jali tag]hom ta’ studju, il-Parti II tat-tag]lim tag]hom
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17 [ L.S.343.17 17
tinqasam f’sitt perijodi ta’ sitt xhur-il wie]ed, li matulhom
jing]ataw it-ta]ri[ teoriku u prattiku li [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
Plates ghall-Istampar bl-Offset
Stampar dirett u bl-offset; u`u] g]all-istampar; angolu ta’
kuntatt; metodi tal-graining u grana; tag]mir g]all-istampar fuq
metalli; sustanzi ta’ kisi; plate performance; kwalitajiet ta’ plates
ta\-\ingu u ta’ l-aluminju; effett ta’ l-umdità  relattiva; kisi tal-
plate; espo\izzjoni u \viluppar minn negattivi line; preparazzjoni
tal-plate g]all-makna.
Linka u Karta
Linka ta’ l-istampar - pigment, vehicle, driers; trasferiment tal-
linka g]al fuq il-karta; karta g]all-istampar; tag]rif elementari fuq
l-ittri; u`u] li jir`ievu linka u ilma; importanza tad-distribuzzjoni
tal-linka fuq il-makna.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makna u Xog]ol fuq il-Makna
Preparazzjoni g]all-istampar; desensitising; gumming-up; offset
blanket; `ilindri g]al-linka; `ilindri g]all-ilma; t]addim ta’ makna
offset; makkinarju bil-pjana u `ilindrika.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
Stampar
Tag]rif [enerali tat-t]addim tal-makna pre\enti; g]oti tal-linka
bil-plate ma]duma, u tixrib tal-plate; `ekkjar ta`-`ilindri g]al
kuntatt uniformi mal-plate; pressjoni tal-blanket ma`-`ilindru tal-
plate; feeding tal-makna; e\aminar ta’ l-ewwel provi.
IL-}AMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Stampar bil-Kulur
Linka ikkulurita g]ax-xog]ol tal-pro`ess; reflective index tal-
linka; sistema bl-istampar tal-kulur; importanza tar-re[istrazzjoni;
ta]lit ta’ kuluri; sistemi fundamentali ta’ tnixxif; armar ta`-`ilindru
tal-plate skond it-tul ta’ l-istampa; produzzjoni ta’ stampa tajba li
tkun kollha bil-kulur.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Kura tal-Makna
Tindif ta`-`ilindri tal-lastiku tal-plate; tindif ta`-`ilindri ta’ l-
ilma; tibdil ta’ l-offset blanket; preparazzjoni tal-plate biex
tintrefa’; lubrikazzjoni tal-makna; preparazzjoni tal-makna g]ax-
xog]ol li jkun imiss.
PRO~ESS TA’ STAMPAR BL-ISCREEN
Fil-ka\ ta’ apprendisti li jie]du b]ala l-ferg]a spe`jali ta’
tag]lim tag]hom l-Istampar bil-Pro`ess ta’ l-iScreen, il-Parti II tat-
tag]lim tag]hom ti[i maqsuma f’sitt perijodi ta’ sitt xhur il-wie]ed
li matulhom jing]ataw ta]ri[ teoriku u prattiku kif [ej:
L-EWWEL PERIJODU TA’ SITT XHUR
18 L.S.343.17 ]
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17
Frames g]all-Pro`ess bl-iScreen
Diversi xorta ta’ frames; twa]]il tal-materjal ta’ l-istencil mal-
frame; diversi xorta ta’ materjal; kif ji[u klassifikati l-meshes;
nis[a bil-gauze, leno, lixxa jew tafta; materjal ta’ l-iscreen tan-
nylon; nylon ji[[ebbed; materjal ta’ l-iscreen tal-metall; nis[a lixxa
jew twill; kif jit]ejja l-iscreen g]all-istampar; tindif tan-nylon; kif
screen ta’ materjal tal-metall ji[i trattat biex jer[a’ jintu\a;
solventi; removers; biex l-iscreen jer[a’ jin[ieb f’kondizzjoni
tajba.
IT-TIENI PERIJODU TA’ SITT XHUR
Inka g]all-Pro`ess ta’ l-iScreen
Klassifika ta’ inka g]all-pro`ess; naturali jew sintetika; opaka,
trasparenti, semi-trasparenti (li minnha jg]addi d-dawl); flat, ma
tleqqx g]al kollox, tleqq, luminixxenti; tag]rif ba\iku ta’ inka u l-
u\u tajjeb tag]ha fuq diversi u`u], u\u ta’ inka vinylite, inka fuq il-
][ie[, inka li tonqox il-][ie[, inka tessili, inka g]all-por`ellana;
enamels, florixxenti, florixxenti fid-dawl; fosforixxenti; retarder;
extender; ba\i trasparenti; kura u u\u ta’ solventi; trattib; tnixxif;
tqabbil u ta]lit ta’ kuluri.
IT-TIELET PERIJODU TA’ SITT XHUR
Squeegee
Diversi xorta ta’ squeeges; materjal u\at tal-lastiku; ]xuniet,
g]oli u tul tal-lastiku; tempra tal-lastiku ta’ l-isqueegees; kura u
tindif ta’ squeegees.
IR-RABA’ PERIJODU TA’ SITT XHUR
T]ejjija ta’ l-istencil
Diversi xorta ta’ plates ta’ l-istampar; mag]mula bl-idejn;
maqtug]in b’sikkina, imblukkar, trattament g]al ftu] jew g]eluq
ta’ partijiet; plates fotografi`i, dirett bir-ritratt; trasferiment bir-
ritratt; t]ejjija tal-plates tal-film; twa]]il tal-film ma’ l-iscreen;
tne]]ija tal-film mill-iscreen; maskrar ta’ l-iscreen bil-karta u bit-
tape.
IL-}AMES PERIJODU TA’ SITT XHUR
Xog]ol bir-Re[istru g]all-Istampar bil-Pro`ess ta’ l-iScreen
Kif isir ix-xog]ol ]a[a wara l-o]ra; re[istru tajjeb; teknika u
tag]mir differenti; gwidi; make-ready; sheet; tape g]all-maskrar;
kif tirre[istra g]al materjal o]xon, o[[etti kbar; cleats g]all-
a[[ustar.
IS-SITT PERIJODU TA’ SITT XHUR
Makni ta’ l-Istampar
Tag]rif [enerali tad-diversi mudelli u a``essorji; vanta[[i u
\vanta[[i ta’ makni bil-pro`ess ta’ l-iscreen; stampar fuq o[[etti
`atti, `ilindri`i u sferi`i; makni u jigs g]all-istampar fuq drapp;
makni li jag]tu kisja fl-a]]ar.
PRO{ETT DWAR IS-SENG}A TA’ 
L-ISTAMPA - PRO{ETT NRU. 17 [ L.S.343.17 19
